Một ngày nghỉ phép không dùng cho con ốm, không dùng cho họp phụ huynh, không dùng để dọn nhà, chỉ dùng để chính bạn được nghỉ, là việc nhiều người mẹ đi làm chưa từng làm từ khi có con. Không phải vì không có ngày phép, mà vì luôn có lý do khác cần dùng nó hơn, và vì cảm giác có lỗi khi đi làm đã chiếm hết thời gian bên con, giờ lại nghỉ mà không ở bên con.
Bài viết đi qua chuyện vì sao ngày nghỉ ấy đáng có, cách sắp xếp để nó không biến thành ngày làm việc nhà, và cách nói với gia đình, cơ quan. Bài không bàn chi tiết chế độ nghỉ phép theo luật; số ngày phép và cách xin cụ thể hãy hỏi phòng nhân sự cơ quan bạn.
Vì sao ngày phép của mẹ hiếm khi là của mẹ
Nếu nhìn lại những ngày phép trong một năm, nhiều người mẹ sẽ thấy chúng đã đi đâu: con sốt, con tiêm phòng, trường nghỉ đột xuất, họp phụ huynh, đưa ông bà đi khám, về quê có việc. Ngày phép trở thành quỹ dự phòng cho cả nhà, và người mẹ là người tự động rút quỹ đó.
Điều này không có gì sai, nhưng có một hệ quả ít được để ý: bạn có thể làm việc cả năm mà chưa có một ngày nào thật sự nghỉ. Cuối tuần cũng không tính, vì cuối tuần là lúc việc nhà dồn lại và con ở nhà cả ngày. Người mẹ đi làm thường chuyển từ ca làm ở cơ quan sang ca làm ở nhà, rồi quay lại cơ quan.
Một ngày nghỉ cho riêng mình không giải quyết được mọi chuyện. Nó không thay được việc chia việc nhà công bằng hơn hay giấc ngủ đều hơn. Nhưng nó là một khoảng để bạn nghe lại chính mình: mình đang mệt ở đâu, mình còn thích gì, mình muốn thay đổi điều gì. Những câu hỏi đó khó nghe thấy giữa tiếng ồn của một ngày bình thường.
Cũng nên nói rõ: ngày nghỉ này không phải để chứng minh điều gì với ai, không phải để “xứng đáng” sau một đợt làm việc vất vả. Bạn không cần đợi xong dự án lớn hay qua mùa cao điểm mới được nghỉ. Nếu chờ đến khi mọi thứ yên ổn, với một gia đình có con nhỏ, ngày đó có thể không bao giờ tới.
Cảm giác có lỗi và cách nhìn lại nó
“Đi làm đã xa con cả ngày, nghỉ thì phải ở với con.” Thời gian bên con quý giá, nhưng không phải mọi giờ ở nhà đều là giờ chất lượng. Một người mẹ đã được nghỉ thường có nhiều kiên nhẫn hơn trong những buổi tối sau đó.
“Đồng nghiệp sẽ nghĩ mình lười.” Ngày phép là quyền lợi của người lao động, không phải ân huệ. Bạn không cần giải thích lý do nghỉ chi tiết hơn những gì cơ quan yêu cầu.
“Chồng, ông bà phải trông con thay mình là phiền họ.” Người cha trông con một ngày không phải là “giúp mẹ”; đó là việc của người cha. Ông bà nếu có thể giúp thì bạn có thể cảm ơn và đáp lại theo cách khác.
“Để dành phép cho lúc con ốm.” Đây là lo lắng có cơ sở. Cách hợp lý là giữ lại đủ một phần, nhưng không giữ toàn bộ. Nếu năm nào cũng còn phép mà chưa từng dùng cho mình, bạn đang để dành cho một ngày không bao giờ đến.
“Mình không mệt đến mức đó.” Nhiều người chỉ nhận ra mình mệt khi đã được nghỉ một ngày. Không cần đợi đến khi gục mới được nghỉ.
“Người khác còn vất vả hơn mình.” Luôn có người vất vả hơn, và điều đó không làm cái mệt của bạn biến mất. Nghỉ ngơi không phải phần thưởng dành cho người khổ nhất; nó là nhu cầu của mọi người đang làm việc.
Lên kế hoạch cho ngày nghỉ
Ngày nghỉ cho mình cần được sắp xếp kỹ hơn một ngày làm việc, vì chỉ cần một mắt xích hỏng là nó biến thành ngày trông con hoặc ngày dọn nhà.
- Chọn ngày trong tuần, khi con đi học hoặc đi gửi như bình thường. Nghỉ cuối tuần thường khó thành ngày của riêng mình vì con ở nhà.
- Xin phép sớm theo quy trình cơ quan, sắp xếp bàn giao việc như mọi lần nghỉ khác. Cho đồng nghiệp biết ai xử lý việc gấp thay bạn.
- Giữ nguyên lịch đưa đón con như ngày đi làm, hoặc nhờ người khác đưa đón hôm đó để bạn có trọn một khoảng dài.
- Báo trước với gia đình rằng hôm đó bạn nghỉ cho bản thân, không phải nghỉ để làm việc nhà. Nói rõ những việc nào hôm đó bạn không nhận.
- Lên trước hai ba việc bạn muốn làm, nhưng không xếp kín lịch. Ngày nghỉ bị lấp đầy bằng việc riêng cũng mệt như ngày làm việc.
- Tắt thông báo công việc. Nếu lo có việc gấp, hẹn một giờ duy nhất trong ngày để kiểm tra tin nhắn.
- Tối hôm trước, đừng soạn danh sách việc nhà “tranh thủ làm”. Đó là cách nhanh nhất để ngày nghỉ biến mất.
Ngày nghỉ hồi sức và ngày nghỉ bị biến thành ngày làm
Hai ngày nghỉ có thể trông giống nhau trên lịch nhưng để lại cảm giác rất khác. Bảng dưới giúp bạn nhận ra khi kế hoạch đang trượt:
| Ngày nghỉ hồi sức | Ngày nghỉ bị biến thành ngày làm |
|---|---|
| Ngủ thêm buổi sáng mà không đặt báo thức | Dậy sớm như thường để “tận dụng thời gian” |
| Ăn một bữa chậm, ở nơi mình thích | Ăn vội giữa hai việc nhà |
| Làm một hai việc riêng có ý nghĩa với mình | Làm hết danh sách việc tồn: dọn tủ, giặt rèm, đi chợ cả tuần |
| Ra ngoài, đi bộ, gặp một người bạn | Ở nhà cả ngày, chờ con về |
| Không mở thư công việc, hoặc chỉ mở một lần | Trả lời tin nhắn cơ quan liên tục |
| Cuối ngày thấy nhẹ hơn | Cuối ngày thấy mệt hơn và tiếc ngày phép |
Không cần làm đúng mọi dòng ở cột trái. Nếu bạn thật sự muốn dọn tủ quần áo vì nó làm bạn dễ chịu, cứ dọn. Điều quan trọng là bạn chọn làm vì muốn, không phải vì thấy phải làm.
Những việc nhiều người mẹ thấy hồi sức nhất
Mỗi người hồi sức theo cách riêng. Dưới đây là những việc nhiều người mẹ đi làm kể lại là có ích; chọn một hai thứ hợp với bạn:
- Ngủ, đơn giản là ngủ cho đến khi tự tỉnh.
- Đi bộ chậm ở một nơi có cây xanh, không cần đích đến.
- Gặp một người bạn đã lâu không gặp, nói chuyện mà không bị gọi “mẹ ơi” cắt ngang.
- Đọc một cuốn sách, xem một bộ phim, nghe trọn một album nhạc.
- Đi khám sức khoẻ định kỳ cho chính mình, việc mà nhiều người mẹ hoãn mãi vì không có thời gian.
- Ngồi một mình ở quán cà phê, không làm gì cả.
- Làm một việc thủ công, nấu một món chỉ cho mình, chăm cây.
- Viết vài dòng về những gì mình đang cảm thấy và muốn thay đổi trong vài tháng tới.
- Làm một việc mình từng thích trước khi có con mà đã lâu không đụng tới: vẽ, chụp ảnh, bơi, đi xem triển lãm.
Việc khám sức khoẻ có thể xếp vào ngày nghỉ, nhưng đừng để nó chiếm cả ngày. Nếu chỉ có một ngày, hãy giữ ít nhất nửa ngày cho những việc không có mục đích gì ngoài nghỉ.
Nói với chồng, ông bà và đồng nghiệp
Với chồng, cách dễ nhất là nói như bàn một việc trong lịch gia đình, không như xin phép. Ví dụ: “Thứ Năm tuần sau em nghỉ phép một ngày cho riêng em. Hôm đó anh đón con giúp em, tối anh lo bữa tối nhé. Tháng sau anh chọn một ngày cho anh, em lo.” Đề nghị đổi lượt như vậy giúp ngày nghỉ của bạn không bị coi là đặc ân, mà là một nếp chung của cả hai.
Với ông bà, nhất là khi ông bà đang trông cháu hằng ngày, có thể không cần nói nhiều. Nếu ông bà hỏi, câu trả lời nhẹ nhàng như “Con nghỉ để đi khám và nghỉ ngơi một chút” thường đủ. Điều nên tránh là để ông bà phải trông cháu thêm giờ vì ngày nghỉ của bạn mà không bàn trước.
Với đồng nghiệp, điều quan trọng là việc không bị bỏ dở. Bàn giao rõ, ghi lại việc đang làm và ai thay, rồi để thư trả lời tự động nếu cơ quan có dùng. Bạn không cần xin lỗi vì nghỉ phép. Một người nghỉ đúng quy trình không làm phiền ai; một người không bao giờ nghỉ rồi đến lúc ốm phải nghỉ đột ngột mới làm khó cả nhóm.
Khi một ngày không đủ
Có lúc bạn nghỉ một ngày rồi nhận ra mình cần nhiều hơn thế. Đó cũng là thông tin hữu ích. Có thể bạn cần một kỳ nghỉ dài hơn, cần thay đổi cách chia việc trong nhà, cần trao đổi với quản lý về khối việc, hoặc cần đều đặn hơn: nửa ngày mỗi tháng thay vì một ngày mỗi năm.
Nếu ngày nghỉ trôi qua mà bạn vẫn không thấy dễ chịu chút nào, không thể ngủ dù có thời gian, không còn hứng thú với bất cứ thứ gì từng thích, hoặc thấy buồn bã, trống rỗng kéo dài hơn hai tuần, đó có thể không chỉ là mệt. Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được xem. Nếu có lúc nào bạn nghĩ đến việc làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân và đến cơ sở y tế gần nhất.
Với phần lớn người mẹ, một ngày nghỉ được sắp xếp tốt sẽ để lại điều gì đó: một giấc ngủ dài hiếm hoi, một cuộc trò chuyện với bạn cũ, một quyết định nhỏ về việc sẽ thay đổi. Mang điều đó vào những tuần sau, và đặt luôn ngày nghỉ tiếp theo vào lịch trước khi quên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói thật với cơ quan là nghỉ để nghỉ ngơi không?
Bạn không bắt buộc phải nêu lý do chi tiết khi dùng ngày phép, trừ khi quy định nội bộ yêu cầu. Nhiều nơi chỉ cần biết bạn nghỉ ngày nào và ai thay việc. Nếu được hỏi, “việc cá nhân” là câu trả lời đủ.
Nghỉ phép một ngày cho mình có ích kỷ không?
Không. Người mẹ đi làm cũng là người lao động cần nghỉ ngơi. Một ngày nghỉ thật sự thường giúp bạn kiên nhẫn hơn với con và làm việc tốt hơn sau đó. Chăm cho mình là một phần của việc chăm cho cả nhà.
Nên nghỉ bao lâu một lần?
Không có con số chung. Một số người thấy nửa ngày mỗi tháng hợp hơn một ngày mỗi năm. Bạn có thể thử, xem mình thấy thế nào sau mỗi lần nghỉ, rồi điều chỉnh theo quỹ phép và hoàn cảnh nhà mình.
Chồng không đồng ý trông con ngày đó thì sao?
Hãy chọn ngày con vẫn đi học hoặc đi gửi như bình thường, như vậy không cần ai trông thêm. Nếu cần người đưa đón, bàn trước vài tuần và đề nghị đổi lại: hôm khác anh ấy cũng được nghỉ một buổi cho riêng mình.
Ngày nghỉ mà lo việc cơ quan không yên thì làm sao?
Bàn giao kỹ trước khi nghỉ, nói rõ ai xử lý việc gấp. Nếu vẫn lo, hẹn một giờ duy nhất trong ngày để xem tin nhắn rồi tắt máy. Lần đầu có thể khó, nhưng thường dễ hơn từ lần thứ hai.
Nghỉ xong lại thấy mệt hơn, có phải mình nghỉ sai cách?
Có thể ngày nghỉ đã bị lấp bằng quá nhiều việc. Cũng có thể bạn đang mệt sâu hơn mức một ngày bù được. Nếu tình trạng kéo dài, kèm buồn bã hay mất ngủ, hãy gặp bác sĩ để được xem kỹ.