Khi chồng làm xa, người vợ đi làm không chỉ thiếu một đôi tay mà thiếu cả người thay ca: không ai đón con khi mình kẹt họp, không ai thức đêm thay khi con quấy. Cách giữ nhịp nhà là biến những việc chồng còn làm được từ xa thành phần việc cố định của anh ấy, dựng sẵn người dự phòng cho những việc chỉ người có mặt mới làm được, và giữ cho hai vợ chồng không trôi thành hai người sống hai cuộc đời riêng.
Bài này dành cho các gia đình chồng đi công trình, đi tàu, làm ở tỉnh khác, đi lao động ở nước ngoài, hay đơn giản là làm ca xoay ở nhà máy xa nên chỉ về cuối tuần. Thời gian xa có thể vài tuần, có thể vài năm. Phần dưới đi qua cách chia việc, lịch cố định, phương án khẩn cấp, chuyện tiền, chuyện con và chuyện hai vợ chồng.
Những việc chồng vẫn làm được từ xa
Sai lầm hay gặp là coi như chồng vắng thì mọi việc nhà thuộc về vợ. Thực ra rất nhiều việc không cần có mặt. Chia hẳn cho chồng, để anh ấy chịu trách nhiệm trọn từ đầu đến cuối:
- Tiền và hoá đơn: trả tiền điện nước, học phí, tiền nhà, gia hạn bảo hiểm qua ứng dụng ngân hàng. Vợ không phải nhớ ngày nào đến hạn.
- Đặt lịch và gọi điện: đặt lịch khám định kỳ cho con, gọi thợ sửa đồ, đặt mua đồ dùng gia đình giao tận nhà.
- Theo dõi việc học của con lớn: đọc thông báo của trường, nhắc lịch kiểm tra, gọi video kèm con làm bài vào những buổi tối cố định.
- Lo việc bên nội: giỗ chạp, thăm hỏi, quà cáp, gọi điện cho ông bà nội. Việc này hay âm thầm đổ về con dâu nếu không ai nói ra.
- Lên thực đơn và danh sách đi chợ cuối tuần: nghe nhỏ nhưng là một trong những gánh nặng ghi nhớ lớn nhất của người ở nhà.
- Tìm và giữ liên lạc với người trông trẻ dự phòng: hỏi han, trả công, cảm ơn.
Khi chia, nói rõ "việc này là của anh" thay vì "anh giúp em việc này". Khác biệt nằm ở chỗ ai phải nhớ. Nếu vợ vẫn phải nhắc thì việc chưa thật sự được chia.
Lịch cố định trong tuần: bớt quyết định, bớt mệt
Khi chỉ có một người lớn ở nhà, mỗi quyết định nhỏ đều tốn sức: tối nay nấu gì, ai đưa con đi học thêm, mấy giờ đi ngủ. Cách giảm tải là biến càng nhiều việc càng tốt thành lịch cố định. Thứ Hai và thứ Năm là ngày nấu nhiều để ăn hai bữa, thứ Tư con ở lại trường muộn hơn, tối Chủ nhật soạn đồ cả tuần cho con. Lịch lặp lại thì không cần nghĩ lại.
Lịch của người đi làm cũng nên ổn định nhất có thể. Nếu công ty cho chọn ca hoặc chọn ngày làm việc tại nhà, chọn những ngày cố định và giữ nó. Báo trước với quản lý rằng trong giai đoạn chồng làm xa, bạn cần biết lịch tăng ca sớm để sắp người đón con. Phần lớn quản lý chấp nhận được khi bạn nói sớm và nói rõ.
Lịch cũng nên có chỗ cho ngày chồng về. Nhiều gia đình rơi vào cảnh chồng về thì cả nhà xoay quanh anh ấy, lịch cũ đổ hết, rồi khi anh đi lại mọi thứ phải dựng lại từ đầu. Tốt hơn là giữ nguyên nhịp của con, để chồng nhập vào nhịp đó: anh đưa con đi học sáng thứ Hai, anh nấu bữa tối thứ Bảy, anh trực đêm khi con thức giấc.
Phương án khẩn cấp khi chỉ có một người lớn
Điều đáng lo nhất khi chồng làm xa không phải ngày thường mà là ngày có chuyện: con sốt cao giữa đêm, bạn bị ốm, xe hỏng giữa đường đi đón con. Chuẩn bị theo các bước:
- Chọn hai người ở gần có thể gọi ngay giữa đêm, nói thẳng với họ rằng bạn đang tính họ vào phương án khẩn cấp và hỏi họ có đồng ý không.
- Ghi sẵn đường đến cơ sở y tế gần nhất có cấp cứu nhi, và cách đi nếu bạn phải bế con theo, ví dụ gọi xe công nghệ hay nhờ hàng xóm chở.
- Để sẵn một túi đi viện: giấy tờ của con, thẻ bảo hiểm y tế, ít tiền mặt, sạc điện thoại, một bộ quần áo cho con và cho mình.
- Thống nhất với chồng việc anh làm từ xa khi có chuyện: gọi cho người thân sang giúp, báo nơi làm của vợ, sắp xếp về sớm nếu cần.
- Đăng ký với nhà trẻ danh sách người được đón con thay, để lúc bạn kẹt không phải gọi giải thích.
- Một lần trong năm, rà lại danh sách và túi đồ, vì người hàng xóm có thể chuyển đi, giấy tờ có thể hết hạn.
Chuẩn bị này mất một buổi chiều, nhưng giúp bạn ngủ yên hơn những đêm ở nhà một mình với con nhỏ.
Chuyện tiền khi hai người ở hai nơi
Chồng làm xa thường kéo theo hai nơi chi tiêu: anh ở chỗ làm, vợ con ở nhà. Không thống nhất từ đầu thì dễ thành nghi ngờ nhau. Một vài thoả thuận nên có:
| Thoả thuận | Vì sao cần | Cách làm gợi ý |
|---|---|---|
| Khoản chi của nhà hằng tháng | Người ở nhà cần biết mình có bao nhiêu để lo | Chuyển vào một tài khoản chung vào ngày cố định |
| Khoản chi của người ở xa | Ăn ở, đi lại nơi làm cũng là chi phí thật | Thống nhất mức tương đối, không bắt báo từng khoản |
| Quỹ khẩn cấp | Người ở nhà phải xử lý ngay khi có chuyện | Để ở tài khoản người ở nhà rút được, ghi lại khi dùng |
| Khoản chi lớn | Tránh một người quyết rồi người kia mới biết | Đặt ngưỡng, trên ngưỡng thì bàn trước |
| Xem lại cùng nhau | Giữ minh bạch, bớt hiểu lầm | Mỗi tháng gọi một lần riêng để nói chuyện tiền |
Mức tiền cụ thể tuỳ mỗi nhà; các con số trong thoả thuận nên là ví dụ giả định để hai người cùng điều chỉnh. Điều quan trọng là người ở nhà không phải xin từng khoản, và người ở xa không cảm thấy mình chỉ là người gửi tiền về.
Con nhớ bố: giữ bố hiện diện trong ngày thường
Trẻ nhỏ thường chưa hiểu khái niệm tuần hay tháng. Với con, bố đi xa có khi giống như bố biến mất. Một vài thói quen giúp con thấy bố vẫn ở đó: gọi video vào một giờ cố định mỗi ngày, dù chỉ năm phút; bố đọc truyện qua điện thoại trước giờ ngủ; con có một vật nhỏ của bố để ôm khi ngủ; một tờ giấy đánh dấu những ngày còn lại tới khi bố về, con tự gạch mỗi tối.
Con lớn hơn có thể phản ứng bằng cách cáu gắt, bám mẹ hơn, hoặc ngược lại tỏ ra lạnh nhạt khi bố về. Đó thường là cách trẻ xử lý cảm xúc, không phải con hư. Cho con được nói nhớ bố, được giận vì bố đi, và kể cho bố nghe những chuyện nhỏ hằng ngày để bố hỏi lại con cụ thể.
Người mẹ cũng cần tránh biến chồng thành người kỷ luật từ xa, kiểu đợi bố về bố xử. Điều đó làm con sợ ngày bố về và làm bố mất những khoảnh khắc vui với con. Kỷ luật hằng ngày thuộc về người đang ở cạnh con; bố gọi về để nghe, để khen, để chơi.
Hai vợ chồng: đừng chỉ nói chuyện việc nhà
Nhiều cặp xa nhau lâu nhận ra cuộc gọi mỗi tối chỉ còn là báo cáo: con ăn chưa, tiền điện trả chưa, mẹ anh gọi có chuyện gì. Sau vài tháng, hai người hiểu rõ lịch của nhau nhưng không còn biết nhau đang nghĩ gì. Giữ một cuộc gọi mỗi tuần không bàn chuyện con, chuyện tiền, chỉ hỏi về một ngày của người kia.
Người ở nhà dễ thấy mình gánh hết, còn người ở xa dễ thấy mình làm việc cực khổ mà không được ghi nhận. Cả hai đều đúng một phần. Nói ra cảm giác đó bằng câu bắt đầu bằng "em thấy" thay vì "anh lúc nào cũng", và lắng nghe phía bên kia, giúp hai người đứng cùng một phía.
Nếu khoảng cách kéo dài nhiều năm, hai vợ chồng nên đặt câu hỏi về thời hạn: giai đoạn này kéo dài đến khi nào, mục tiêu là gì, khi đạt được thì ai thay đổi gì. Một giai đoạn có điểm kết thúc dễ chịu đựng hơn nhiều so với một tình trạng không biết bao giờ hết. Nếu bạn thấy mệt mỏi, buồn bã kéo dài, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý; xa chồng lâu ngày vừa đi làm vừa nuôi con là sức ép thật, không phải chuyện tự vượt qua bằng ý chí.
Khi chồng về hẳn: một giai đoạn chuyển tiếp khác
Đừng chờ mọi thứ tự trở lại như cũ. Sau nhiều tháng vợ một mình điều hành nhà, mọi thói quen đã được sắp theo một người. Khi chồng về hẳn, cả hai thường bất ngờ vì va chạm nhiều hơn lúc xa nhau: anh làm khác cách em quen, em quen tự quyết nên anh thấy mình thừa.
Ngồi lại chia việc từ đầu. Dùng danh sách việc nhà đã có, lần này chia lại cho hai người có mặt. Những việc vợ đã gánh suốt thời gian chồng vắng là chỗ nên chuyển sang chồng trước, để người ở nhà được thở.
Cho con thời gian làm quen. Trẻ nhỏ có thể bám mẹ và từ chối bố vài tuần đầu. Bố kiên nhẫn nhận những việc gần gũi như tắm cho con, đọc truyện, đưa đi chơi, thay vì giành ngay vai trò dạy bảo.
Ghi nhận những gì người kia đã làm. Vợ đã giữ nhà chạy, chồng đã làm việc xa nhà để lo cho cả nhà. Một lời ghi nhận nói thẳng ra giúp hai người bước sang giai đoạn mới mà không ai mang theo cảm giác bị coi nhẹ.
Xem lại công việc của vợ. Có những lựa chọn bạn đã tạm gác vì chồng vắng, như nhận dự án lớn hơn, đi học thêm, đổi ca. Khi đã có thêm một người lớn ở nhà, đây là lúc đặt lại các câu hỏi đó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhờ ông bà về ở cùng khi chồng làm xa không?
Có thể là lựa chọn tốt nếu ông bà khoẻ, quan hệ êm và cả hai bên thoải mái. Trước khi quyết, nói rõ về cách nuôi con, chi phí sinh hoạt và không gian riêng. Thử một thời gian ngắn rồi mới tính chuyện ở lâu dài.
Chồng về cuối tuần thì nên nghỉ ngơi hay làm việc nhà?
Cả hai, chia công bằng. Anh ấy mệt vì đi làm xa, bạn cũng mệt vì gánh cả tuần. Thống nhất trước một vài việc cố định của chồng mỗi lần về, như nấu một bữa, đưa con đi chơi buổi sáng để vợ ngủ bù, và giữ một khoảng nghỉ thật cho cả hai.
Con cứ khóc mỗi lần bố đi thì sao?
Đó là phản ứng bình thường. Báo trước cho con ngày bố đi, chia tay ngắn gọn và ấm áp, đừng lén đi lúc con ngủ vì con sẽ mất lòng tin. Sau khi bố đi, giữ đúng nhịp sinh hoạt quen thuộc giúp con bình tĩnh lại nhanh hơn.
Làm sao để không cãi nhau qua điện thoại?
Tránh bàn chuyện căng khi một trong hai người đang mệt hoặc đang vội. Hẹn một giờ riêng để nói chuyện khó. Gọi video thay vì nhắn tin khi chủ đề nhạy cảm, vì tin nhắn dễ bị đọc sai giọng. Nếu cãi nhau, hẹn nói tiếp hôm sau thay vì cúp máy trong giận dữ.
Một mình ở nhà với con nhỏ ban đêm có cần chuẩn bị gì về an toàn?
Kiểm tra khoá cửa, bình chữa cháy nếu có, ổ điện và đồ nguy hiểm ngoài tầm với của con. Lưu sẵn số của hai người ở gần và của dịch vụ cấp cứu. Cho người thân biết bạn đang ở nhà một mình với con để thỉnh thoảng hỏi thăm.