Thiếu ngủ của người mẹ vừa đi làm vừa nuôi con nhỏ khó chịu ở chỗ nó không có điểm dừng: đêm bị đánh thức, sáng vẫn phải đúng giờ, ban ngày không có chỗ nằm bù. Không có cách nào biến một đứa trẻ hay thức đêm thành đứa trẻ ngủ ngoan trong vài hôm, nhưng có những việc làm được ngay để giấc ngủ ít ỏi đó sâu hơn, để ngày đi làm sau một đêm mất ngủ không biến thành ngày nguy hiểm, và để bạn biết lúc nào mệt mỏi đã vượt khỏi mức “mẹ nào cũng thế”.
Bài viết theo góc người mẹ phải có mặt ở cơ quan lúc tám giờ sáng: chia đêm theo từng giai đoạn của con, xếp lại buổi tối, giữ an toàn khi đi đường, và những dấu hiệu cần đi khám. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ; nếu bạn đang mang thai, đang cho con bú hoặc đang dùng thuốc, mọi thay đổi về giấc ngủ và chất kích thích nên hỏi bác sĩ đang theo dõi bạn.
Vì sao thiếu ngủ của mẹ đi làm khác mệt mỏi thông thường
Người lớn thường được khuyên ngủ khoảng bảy tiếng trở lên mỗi đêm. Với mẹ có con nhỏ, vấn đề không chỉ là tổng số giờ mà là giấc ngủ bị cắt thành từng mẩu. Bạn có thể nằm trên giường đủ bảy tiếng nhưng bị đánh thức ba bốn lần, mỗi lần mất hai mươi phút để con ngủ lại và thêm một lúc để chính mình ngủ lại. Giấc ngủ đứt quãng như vậy thường để lại cảm giác như chưa hề ngủ, dù đồng hồ nói khác.
Điểm thứ hai là không có chỗ để bù. Người mẹ nghỉ sinh có thể chợp mắt khi con ngủ trưa; người mẹ đã đi làm lại thì không. Giờ nghỉ trưa ở cơ quan ngắn, bàn làm việc không phải chỗ ngủ, và đầu óc vẫn còn danh sách việc chưa xong. Thiếu hụt cứ thế cộng dồn qua từng tuần.
Điểm thứ ba ít ai nói ra: ngay cả khi con không thức, nhiều người mẹ vẫn nằm nghĩ. Mai ai đón con, sữa còn đủ không, báo cáo nộp hạn nào, quần áo đồng phục đã giặt chưa. Phần “ghi nhớ” này của việc nhà làm giấc ngủ nông đi. Vì vậy cách xoay xở không chỉ là đi ngủ sớm, mà còn là bớt việc phải nhớ trước khi lên giường và chia lại những đêm con thức với người cùng nuôi con.
Dấu hiệu thiếu ngủ đã ảnh hưởng tới công việc và an toàn
Quên những việc vốn rất quen. Quên mật khẩu đã gõ hằng ngày, gửi nhầm tệp, hẹn họp rồi không nhớ. Một lần là chuyện thường; lặp lại nhiều lần trong tuần là cơ thể đang báo bạn ngủ không đủ, chứ không phải bạn kém đi.
Đọc một đoạn văn ba lần vẫn không vào. Khả năng tập trung giảm rõ khi thiếu ngủ kéo dài. Việc cần tính toán, đối chiếu số liệu, soát hợp đồng là những việc dễ sai nhất trong những ngày này.
Cáu nhanh và dễ khóc hơn bình thường. Một câu góp ý nhỏ của đồng nghiệp hay một lần con làm đổ nước cũng đủ làm bạn bùng lên. Thiếu ngủ làm mỏng lớp đệm cảm xúc; nhận ra điều này giúp bạn bớt tự trách mình là người nóng tính.
Mắt díp lại khi đang ngồi họp hoặc đang đi đường. Đây là dấu hiệu nghiêm trọng nhất. Nếu bạn từng giật mình vì xe lạng, từng không nhớ mình đã đi qua đoạn đường nào, thì việc tự lái xe máy đi làm sau một đêm mất ngủ là rủi ro thật cho bạn và người khác.
Ốm vặt liên tục. Cảm hết đợt này đến đợt khác, vết xước lâu lành, người lúc nào cũng ê ẩm. Thiếu ngủ không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng là thứ đáng xem lại đầu tiên trước khi đổ cho thời tiết.
Chia đêm theo từng giai đoạn của con
Không có một công thức chung cho mọi nhà, nhưng mỗi giai đoạn của con có kiểu thức đêm riêng, và cách chia đêm hợp lý cũng khác theo. Bảng dưới là các phương án nhiều gia đình đi làm đã thử; bạn chọn cái hợp với nhà mình rồi thử ít nhất một tuần trước khi đổi.
| Giai đoạn của con | Kiểu thức đêm hay gặp | Cách chia đêm có thể thử |
|---|---|---|
| Còn bú đêm, mẹ đã đi làm lại | Dậy bú một đến ba lần, thời điểm khó đoán | Mẹ lo các cữ bú; người còn lại lo thay tã, dỗ ngủ lại, mang con ra vào để mẹ không phải rời giường. Nếu con bú bình, có thể chia ca: nửa đầu đêm một người, nửa sau một người. |
| Đã cai bú đêm nhưng hay thức giấc | Thức dậy khóc, đòi ôm, khó ngủ lại | Chia theo ngày trong tuần: đêm trước ngày mẹ có việc quan trọng thì người khác nhận dỗ. Đêm nào trực thì nằm gần con, đêm nào nghỉ thì có thể ngủ phòng khác hoặc đeo nút tai. |
| Ngủ xuyên đêm nhưng dậy rất sớm | Năm giờ sáng đã đòi chơi | Thay phiên “ca sáng sớm” theo ngày; người nghỉ ca được ngủ thêm đến giờ chuẩn bị đi làm. |
| Con ốm, sốt, ho về đêm | Thức nhiều lần, cần theo dõi | Hai người cùng thức là hai người cùng kiệt. Chia đêm làm hai nửa, ghi lại giờ đo nhiệt và các dấu hiệu để người kế tiếp nắm; con có dấu hiệu nặng thì đưa đi khám, không cố chờ đến sáng. |
Điều quan trọng không nằm ở bảng mà ở chỗ phải thống nhất trước khi đêm đến. Đêm khuya, khi cả hai đều mệt, câu hỏi “ai dậy” rất dễ thành cuộc cãi nhau. Nói một lần vào buổi tối, ghi ra một chỗ cả hai cùng thấy, rồi cứ thế làm.
Xếp lại buổi tối để vào giường sớm hơn ba mươi phút
Phần lớn mẹ đi làm không thiếu ý chí đi ngủ sớm; họ thiếu một buổi tối được xếp sao cho giờ ngủ không bị đẩy lùi mãi. Thử làm theo thứ tự này trong hai tuần:
- Chọn một giờ tắt đèn cố định cho mình, kể cả cuối tuần lệch không quá một tiếng. Giờ này tính ngược từ giờ phải dậy, cộng thêm thời gian bạn biết chắc sẽ bị con đánh thức.
- Dời những việc “phải nhớ” lên trước giờ ngủ khoảng một tiếng: soạn đồ cho con ngày mai, xem lịch ngày mai, viết ra ba việc chưa xong ở cơ quan. Viết ra giấy giúp đầu óc không phải giữ chúng suốt đêm.
- Chấp nhận bỏ một số việc nhà. Bát đĩa để sáng mai, quần áo phơi chưa gấp không làm ai ốm; thiếu ngủ thêm một tuần thì có.
- Để điện thoại ra xa giường, bật chế độ không làm phiền trừ số của người nhà. Lướt mạng “cho thư giãn” là cách giờ ngủ bị nuốt dễ nhất.
- Giữ phòng ngủ tối, mát và yên. Nếu con ngủ chung, dùng đèn ngủ thật dịu cho các lần dậy đêm thay vì bật đèn trần.
- Hạn chế cà phê, trà đặc sau đầu giờ chiều. Chất kích thích ở lại trong người nhiều giờ, nên ly cà phê bốn giờ chiều có thể vẫn làm bạn trằn trọc lúc nửa đêm.
- Sau hai tuần, xem lại: giờ tắt đèn có giữ được không, việc nào hay kéo bạn thức muộn. Sửa một thứ mỗi lần, đừng sửa tất cả cùng lúc.
Ngày đi làm sau một đêm gần như không ngủ
Sẽ có những đêm mọi kế hoạch đều đổ vỡ: con sốt, con mọc răng, con mơ ngủ khóc mãi. Sáng hôm sau bạn vẫn phải đi làm. Những việc dưới đây giúp ngày đó qua đi an toàn hơn:
- Đừng tự lái xe nếu bạn thấy buồn ngủ. Nhờ chồng chở, đi xe ôm công nghệ hoặc xe buýt trong ngày hôm đó. Buồn ngủ khi lái xe nguy hiểm không kém lái xe khi đã uống rượu bia.
- Dời việc cần độ chính xác cao. Nếu có thể, đổi việc đối chiếu số liệu, ký duyệt, gửi báo giá sang ngày mai; hôm nay làm việc ít rủi ro hơn.
- Báo ngắn gọn với người cần biết. Một câu với quản lý trực tiếp như “Đêm qua con sốt, em ngủ rất ít, việc nào cần soát kỹ em xin để sáng mai” thường được thông cảm hơn bạn nghĩ, và tốt hơn nhiều so với để sai sót tự lên tiếng.
- Ngủ trưa ngắn nếu có chỗ. Mười lăm đến hai mươi phút ngồi tựa ghế, nhắm mắt, giúp tỉnh lại phần nào; ngủ quá lâu dễ bị choáng khi dậy.
- Ăn uống đều, đừng chống mệt bằng đồ ngọt. Bỏ bữa cộng thiếu ngủ dễ làm bạn run tay, chóng mặt vào giữa chiều.
- Tối đó ưu tiên ngủ. Không dọn dẹp bù, không làm nốt việc mang về. Đêm nay người khác nhận ca nếu có thể.
Ngủ bù cuối tuần và cuộc nói chuyện về ca đêm
Ngủ bù cuối tuần giúp được một phần, nhưng không thay được giấc ngủ đều trong tuần. Nếu cuối tuần bạn ngủ đến trưa, tối Chủ nhật sẽ khó ngủ và sáng thứ Hai còn tệ hơn. Cách dễ chịu hơn là mỗi người trong nhà được một buổi sáng cuối tuần ngủ thêm một hai tiếng trong khi người kia trông con, thay vì cả nhà cùng ngủ dậy muộn rồi xáo trộn hết nhịp.
Với nhiều nhà, phần khó nhất không nằm ở lịch mà ở chỗ người mẹ thấy ngại đề nghị. Có thể bắt đầu bằng sự thật trung tính: “Mấy tuần nay em ngủ không đủ, ở cơ quan bắt đầu sai việc. Mình thử chia đêm thứ Ba và thứ Năm anh trực, xem hai tuần có đỡ không.” Câu như vậy nói về việc, không nói về lỗi của ai. Chuyện chia việc nhà và nuôi con giữa hai vợ chồng có một danh mục riêng trên Giỏi Giang; ở đây chỉ cần nhớ: giấc ngủ của mẹ là điều kiện để cả nhà vận hành, không phải thứ xa xỉ.
Nếu nhà có ông bà hoặc người giúp việc, cũng nên tính đến các buổi sáng sớm cuối tuần. Một người khác bế con đi dạo một tiếng là một tiếng ngủ sâu hiếm hoi cho bạn.
Khi nào thiếu ngủ cần đi gặp bác sĩ
Mệt vì con thức đêm là chuyện chung của rất nhiều gia đình, nhưng có những trường hợp không nên tự chịu đựng. Hãy đi khám ở cơ sở y tế nếu bạn gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Con đã ngủ ngoan, bạn có cơ hội ngủ mà vẫn nằm trằn trọc nhiều đêm liền, hoặc tỉnh giấc rất sớm rồi không ngủ lại được.
- Buồn bã, trống rỗng, không còn hứng thú với những thứ trước đây bạn thích, kéo dài hơn hai tuần, nhất là trong năm đầu sau sinh.
- Ngủ gật khi đang lái xe, đang nói chuyện hoặc đang làm việc, dù đêm trước ngủ khá đủ.
- Người nhà nói bạn ngáy rất to, có lúc như ngừng thở khi ngủ.
- Tim đập nhanh, hồi hộp, sút cân hoặc tăng cân nhanh không rõ lý do đi kèm mất ngủ.
- Bạn bắt đầu nghĩ đến việc tự mua thuốc ngủ, uống rượu cho dễ ngủ. Đừng tự dùng thuốc, nhất là khi đang cho con bú; bác sĩ mới là người cân nhắc được lợi hại.
- Có lúc nghĩ đến việc làm hại bản thân hoặc con. Trường hợp này cần nói ngay với người thân và đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ.
Khi đi khám, mang theo vài dòng ghi lại giờ ngủ, số lần thức và cảm giác ban ngày trong một tuần. Bác sĩ sẽ hỏi những điều này, và có sẵn ghi chép giúp buổi khám đi thẳng vào việc.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ đi làm nên ngủ bao nhiêu tiếng mỗi đêm là đủ?
Người lớn thường được khuyên ngủ khoảng bảy tiếng trở lên, nhưng con số phù hợp khác nhau theo từng người. Dấu hiệu dễ dùng hơn là ban ngày bạn có tỉnh táo, làm việc được và lái xe an toàn không. Nếu luôn buồn ngủ, quên việc, cáu gắt thì nhiều khả năng bạn đang ngủ thiếu.
Uống cà phê nhiều để tỉnh táo đi làm có sao không?
Một ly buổi sáng giúp được nhiều người, nhưng uống dồn vào buổi chiều dễ làm đêm khó ngủ, rồi sáng hôm sau lại cần thêm cà phê. Nếu bạn đang cho con bú, đang mang thai hoặc có bệnh tim mạch, dạ dày, nên hỏi bác sĩ về lượng chất kích thích phù hợp.
Con ngủ chung giường có làm mẹ ngủ kém hơn không?
Với một số gia đình có, vì mỗi lần con trở mình là mẹ thức. Với gia đình khác thì ngủ chung lại giúp dỗ con nhanh hơn. Cách ngủ an toàn cho trẻ nhỏ là chuyện cần hỏi bác sĩ nhi; về phía mẹ, bạn có thể thử vài tuần mỗi cách và ghi lại để so sánh.
Có nên ngủ trưa ở cơ quan không?
Nếu cơ quan có chỗ và giờ nghỉ phù hợp, một giấc ngắn mười lăm đến hai mươi phút giúp nhiều người tỉnh lại buổi chiều. Ngủ quá dài có thể làm bạn mệt hơn khi dậy và khó ngủ buổi tối. Không ngủ được thì chỉ cần nhắm mắt, rời màn hình cũng có ích.
Thiếu ngủ kéo dài có ảnh hưởng tới sữa mẹ không?
Nhiều người mẹ thấy khi quá mệt thì việc cho con bú hoặc vắt sữa khó khăn hơn, nhưng nguyên nhân có thể nhiều mặt. Nếu bạn lo về lượng sữa, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ thay vì tự đoán hoặc tự dùng sản phẩm lợi sữa.
Bao lâu thì tình trạng thiếu ngủ vì con mới đỡ?
Không có mốc chung cho mọi trẻ. Nhiều gia đình thấy đêm dần dễ thở hơn khi con lớn, nhưng có những giai đoạn con lại thức nhiều như mọc răng, ốm, đổi chỗ trông. Thay vì chờ, hãy tập trung vào việc chia ca và giữ an toàn cho những ngày khó.