Một buổi phỏng vấn người giúp việc trông trẻ tốt gồm ba phần: nói chuyện để hiểu người đó, hỏi theo tình huống cụ thể để xem họ xử lý ra sao, và một hai buổi làm thử có bạn ở nhà. Hỏi người giới thiệu là phần thứ tư mà nhiều nhà bỏ qua, trong khi đó lại là nguồn thông tin đáng tin nhất.
Bài này dành cho các mẹ sắp đi làm lại và lần đầu thuê người trông con. Không có bộ câu hỏi nào "lọc" được mọi rủi ro; mục tiêu là giúp bạn hiểu đủ về người sắp ở cạnh con mình hằng ngày, và để người đó cũng hiểu rõ nhà mình cần gì. Phỏng vấn là hai chiều: người giỏi cũng đang chọn chủ nhà.
Chuẩn bị trước khi hẹn gặp
Trước khi gặp ai, hai vợ chồng nên viết ra một trang mô tả công việc: trông bé mấy tháng tuổi, giờ đến và giờ về hay ở lại, có kiêm nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp không, có phải đưa đón anh chị lớn không, ngày nghỉ trong tuần ra sao. Viết ra giúp bạn nói với mọi ứng viên cùng một nội dung, và giúp họ tự biết mình có hợp không.
Tiếp theo, chọn nguồn tìm người. Người quen giới thiệu, người từng làm cho gia đình bạn bè, hay trung tâm giới thiệu việc làm có địa chỉ rõ ràng đều là những nguồn có thể kiểm lại. Cẩn trọng với các lời mời trên mạng không rõ người đứng sau, yêu cầu đặt cọc trước hoặc chuyển tiền "phí giữ chỗ" khi chưa gặp mặt.
Nên chuẩn bị luôn một vài điều kiện mà nhà bạn không thể thay đổi, để nói ngay từ đầu thay vì để người ta phát hiện sau một tuần: nhà có cầu thang dốc, nhà có nuôi chó mèo, ông bà sống cùng và hay góp ý, giờ về của bố mẹ có hôm muộn. Nói thẳng những điều này giúp loại bớt những người không hợp ngay từ cuộc gọi đầu, đỡ mất thời gian cho cả hai bên. Bạn cũng nên ghi sẵn câu hỏi ra một tờ giấy, vì khi ngồi trước người lạ với một em bé đang đòi bế, rất dễ quên mất điều mình định hỏi.
Cuối cùng, hẹn gặp ở nhà vào lúc con đang thức và bạn có thời gian. Gặp trong không gian thật giúp bạn thấy người đó nhìn quanh nhà thế nào, phản ứng ra sao khi bé khóc hay đòi bế. Nên có mặt cả hai vợ chồng nếu được, hoặc ít nhất người còn lại gặp trong buổi làm thử.
Những câu hỏi để hiểu người trước mặt
"Chị đã trông những bé bao nhiêu tuổi, trong bao lâu?" Hỏi tiếp vì sao nghỉ ở chỗ trước. Câu trả lời cụ thể, có tên gia đình để bạn hỏi lại, đáng tin hơn những lời chung chung kiểu "làm nhiều nhà rồi".
"Một ngày trông bé ở chỗ cũ của chị diễn ra thế nào?" Để người đó kể từ sáng đến chiều. Bạn sẽ nghe ra họ có để ý giấc ngủ, bữa ăn, giờ chơi của trẻ không, hay chủ yếu kể việc nhà.
"Chị thích nhất và thấy mệt nhất ở việc trông trẻ là gì?" Không có câu trả lời đúng; câu này cho bạn thấy sự thật thà. Người nói thẳng rằng mệt nhất là lúc bé quấy đêm thường dễ làm việc cùng hơn người bảo việc gì cũng dễ.
"Gia đình chị có ai cần chị về gấp không?" Hỏi nhẹ nhàng về hoàn cảnh: con nhỏ ở quê, bố mẹ già, dịp Tết về bao lâu. Đây không phải để loại người ta mà để bạn tính trước phương án dự phòng.
"Chị có điều gì muốn hỏi nhà em không?" Người hỏi lại về chỗ ngủ, giờ nghỉ, cách bạn muốn cho bé ăn thường là người làm việc nghiêm túc. Hãy trả lời thật, kể cả những điểm nhà bạn chưa thuận lợi.
Câu hỏi theo tình huống: xem cách xử lý chứ không chỉ nghe lời hứa
Hỏi theo tình huống cụ thể giúp bạn thấy người đó nghĩ gì khi có chuyện. Nghe xem họ có nghĩ đến an toàn trước, có gọi cho bố mẹ, có biết giới hạn của mình không.
- "Bé đang ngủ trưa thì tỉnh dậy sốt, người nóng, chị làm gì đầu tiên?" — câu trả lời tốt có đo nhiệt độ, gọi ngay cho bố mẹ, không tự cho uống thuốc khi chưa được dặn.
- "Bé hóc một miếng thức ăn khi đang ăn, chị xử lý thế nào?" — nghe xem họ có từng học sơ cứu cho trẻ không; nếu chưa, bạn có sẵn lòng cho đi học không.
- "Có người lạ bấm chuông nói là người quen của nhà, xin vào lấy đồ, chị làm gì?" — câu trả lời bạn mong là không mở cửa, gọi cho bố mẹ để hỏi.
- "Bé khóc mãi không nín, chị đã dỗ đủ cách mà không được, chị làm gì?" — nghe xem họ có giữ bình tĩnh, có đặt bé xuống chỗ an toàn và gọi cho bạn, không có ý quát mắng hay rung lắc.
- "Ông bà sang chơi và muốn cho bé ăn một món mà mẹ dặn chưa cho, chị xử lý thế nào?" — câu này cho thấy người đó có biết khéo léo giữ lời dặn của bố mẹ hay không.
- "Chị cần dùng điện thoại riêng trong giờ làm vào lúc nào?" — không cấm hẳn, nhưng thống nhất trước để không thành chuyện sau này.
Đừng mong câu trả lời hoàn hảo. Điều bạn cần nghe là sự thận trọng và sẵn lòng hỏi lại bố mẹ. Những phần còn thiếu, như sơ cứu, có thể học thêm.
Buổi làm thử: một hai ngày có mẹ ở nhà
Không câu hỏi nào thay được việc nhìn người đó làm thật. Nếu được, sắp xếp một hai buổi làm thử có trả công, trong lúc bạn vẫn ở nhà:
- Buổi đầu, bạn làm cùng: chỉ chỗ để đồ của bé, cách pha sữa hoặc hâm sữa, giờ ngủ, cách bé thích được bế.
- Sau vài giờ, bạn lùi ra, làm việc ở phòng khác và để người đó tự trông bé. Để ý bé phản ứng ra sao, người đó có nói chuyện với bé, có để mắt khi bé bò gần ổ điện, cầu thang không.
- Quan sát cách người đó giữ vệ sinh: rửa tay trước khi pha sữa, sau khi thay tã, lau dọn chỗ bé chơi.
- Cuối buổi, hỏi người đó thấy bé thế nào, có gì chưa rõ. Người làm thật thường có nhận xét cụ thể về giấc ngủ, cữ ăn của bé.
- Hai vợ chồng trao đổi riêng sau buổi thử, ghi lại điều ưng ý và điều còn lo. Nếu còn lo, hẹn thêm một buổi thay vì quyết ngay.
Buổi làm thử phải có trả công rõ ràng, kể cả khi bạn không chọn người đó. Đây là sự tôn trọng tối thiểu, và tiếng lành trong giới giúp việc lan nhanh hơn bạn nghĩ.
Hỏi người giới thiệu và gia đình từng thuê
Nếu người giúp việc từng làm cho gia đình khác, hãy xin phép gọi hỏi chủ nhà cũ. Người ngay thẳng thường sẵn lòng cho số liên lạc. Khi gọi, đừng hỏi chung "chị ấy có tốt không" mà hỏi cụ thể: chị ấy làm ở nhà mình bao lâu, trông bé mấy tuổi, có lần nào bé bị ngã hay ốm khi chị ấy trông không và chị ấy đã báo thế nào, vì sao hai bên thôi.
Lắng nghe cả những điều người ta không nói. Một chủ nhà cũ ngập ngừng, trả lời qua loa, hoặc chỉ khen chung chung có thể có lý do. Bạn không cần ép, nhưng đó là tín hiệu để hỏi thêm một nguồn khác hoặc làm thử lâu hơn.
Ngoài ra, xem giấy tờ tùy thân và ghi lại thông tin cần thiết để làm thoả thuận, với sự đồng ý của người đó. Giữ những giấy tờ này cẩn thận, không chụp gửi lung tung trong các nhóm trò chuyện. Việc giữ giấy tờ gốc của người lao động là điều không nên làm; nếu chưa rõ giới hạn, bạn hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Dấu hiệu nên dừng lại và tìm người khác
Né tránh câu hỏi về chỗ làm cũ. Ai cũng có lúc nghỉ việc vì lý do khó nói, nhưng nếu không đưa ra được bất kỳ ai để bạn hỏi lại, hãy làm thử lâu hơn hoặc tìm người khác.
Coi nhẹ an toàn. Cười khi bạn nhắc chuyện ổ điện, bể nước, cửa sổ, hoặc nói "trẻ con ngã mới lớn" khi bàn về cầu thang là dấu hiệu khác biệt lớn về cách nhìn rủi ro.
Đòi tiền trước khi bắt đầu. Xin ứng trước một khoản lớn khi chưa làm ngày nào, hoặc người môi giới đòi phí giữ chỗ không có giấy tờ, là những trường hợp nên dừng.
Bé tỏ ra rất sợ sau buổi làm thử. Trẻ nào cũng lạ người lúc đầu, nên đừng kết luận vội. Nhưng nếu bé hoảng sợ bất thường và người đó không có cách nào dỗ, hãy tin vào cảm giác của mình.
Nói xấu chủ cũ quá nhiều. Một hai lời than là bình thường. Kể lể dài về mọi nhà đã làm cho thấy khả năng chuyện tương tự sẽ lặp lại với nhà bạn.
Sau khi chọn: những tuần đầu quyết định nhiều nhất
Chọn được người không có nghĩa là xong. Những tuần đầu là lúc hai bên hiểu nhau, và cũng là lúc dễ phát sinh hiểu lầm nhất. Nếu được, sắp xếp để người giúp việc bắt đầu trước ngày bạn đi làm ít nhất một tuần, để bạn kịp chỉ dẫn và điều chỉnh.
Viết thoả thuận rõ việc, giờ giấc, ngày nghỉ và quy tắc an toàn trước ngày đầu tiên, đọc cùng nhau và đưa người đó một bản. Các bài khác trong danh mục này có khung thoả thuận và bản quy tắc an toàn để bạn chép và sửa theo nhà mình.
Hẹn một cuộc trò chuyện ngắn sau tuần đầu và sau tháng đầu: chị thấy nhà mình thế nào, có gì khó, em cần chị lưu ý gì thêm. Những cuộc trò chuyện chủ động như vậy giữ người tốt ở lại lâu hơn bất kỳ lời dặn nào. Khi người giúp việc thấy mình được lắng nghe, họ cũng dễ nói thật khi có chuyện xảy ra với bé.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn người giúp việc trông trẻ mất bao lâu là đủ?
Buổi nói chuyện đầu khoảng một giờ là vừa, cộng thêm một hai buổi làm thử có mẹ ở nhà. Nếu sau đó vẫn còn lấn cấn, làm thử thêm vẫn hơn quyết vội rồi phải đổi người giữa chừng.
Có nên hỏi chuyện gia đình riêng của người giúp việc không?
Hỏi ở mức đủ để bạn tính trước: họ có con nhỏ ở quê không, dịp Tết về bao lâu, có ai cần chăm sóc không. Tránh hỏi quá sâu vào đời tư, và nói rõ bạn hỏi để sắp xếp chứ không để đánh giá.
Người giúp việc chưa biết sơ cứu cho trẻ thì có thuê được không?
Được, nếu người đó sẵn lòng học. Bạn có thể đăng ký cho họ một khoá sơ cứu trẻ em ở cơ sở có uy tín, hoặc học cùng nhau. Biết sơ cứu khi trẻ hóc, ngã, bỏng là điều đáng đầu tư.
Có nên thuê qua trung tâm giới thiệu việc làm không?
Có thể, nếu trung tâm có địa chỉ rõ, có giấy tờ và có điều khoản đổi người minh bạch. Dù qua trung tâm, bạn vẫn nên tự phỏng vấn, tự làm thử và tự hỏi người giới thiệu thay vì tin hoàn toàn vào hồ sơ.
Làm thử mà không chọn thì nói thế nào cho phải?
Trả đủ công buổi làm thử, cảm ơn và nói ngắn gọn rằng nhà mình cần người hợp hơn với lịch hoặc cách chăm bé. Không cần kể lỗi của người ta, cũng không hứa hẹn sẽ gọi lại nếu không định gọi.