Bản quy tắc an toàn cho người trông trẻ nên vừa trên hai mặt giấy, dán ở chỗ dễ thấy trong bếp, gồm thông tin khẩn cấp ở trang đầu và những điều tuyệt đối không làm ở trang sau. Lời dặn miệng trong buổi sáng vội vàng rất dễ quên; một tờ giấy dán tủ lạnh thì ai trông bé hôm đó cũng đọc được, dù là người giúp việc, ông bà hay cô em họ sang giúp một buổi.
Bài này gợi ý những mục nên có, sắp theo các tai nạn hay gặp ở trẻ nhỏ trong nhà: đuối nước, ngã, bỏng, hóc, ngộ độc. Đây là khung để bạn tự viết theo ngôi nhà của mình, không thay cho một khoá sơ cứu bài bản. Mọi tình huống khẩn cấp, lời khuyên đầu tiên vẫn là gọi cấp cứu 115.
Vì sao phải ghi ra giấy dù đã dặn kỹ
Trong một ngày, người trông trẻ phải nhớ rất nhiều thứ: giờ ăn, giờ ngủ, sữa còn bao nhiêu, bé đi vệ sinh mấy lần. Những điều an toàn, vì hiếm khi xảy ra, lại là thứ dễ trôi khỏi đầu nhất. Đến lúc bé hóc hay ngã thật, người đang hoảng không thể nhớ lại lời dặn từ hai tuần trước. Một tờ giấy dán đúng chỗ giúp họ không phải nhớ.
Tờ giấy còn giúp cho những ngày người trông thay đổi. Hôm người giúp việc nghỉ, bà ngoại sang trông; hôm bà ốm, cô em họ sang giúp. Mỗi người có kinh nghiệm riêng, nhưng nhà bạn có những điểm riêng mà người mới không biết: cửa ban công khoá thế nào, bé dị ứng với gì, tủ thuốc ở đâu. Viết ra là cách để mọi người trông bé theo cùng một chuẩn.
Cuối cùng, viết ra buộc chính bạn phải đi một vòng quanh nhà bằng con mắt của một người lạ. Rất nhiều phụ huynh chỉ phát hiện ra xô nước ở nhà tắm, lọ nước tẩy để dưới gầm bồn rửa hay sợi dây rèm thả lơ lửng khi ngồi viết bản quy tắc. Đó cũng là lúc nên sửa luôn những chỗ đó thay vì chỉ dặn người trông để ý.
Trang đầu: thông tin khẩn cấp
Trang đầu chỉ dành cho những gì cần trong năm phút đầu của một tình huống xấu. Viết chữ to, ngắn gọn:
- Số khẩn cấp: cấp cứu 115, cứu hoả 114, công an 113; nhắc người trông rằng gọi cấp cứu trước, gọi bố mẹ sau.
- Địa chỉ nhà đầy đủ: số nhà, ngõ, đường, phường, tỉnh hoặc thành phố, kèm cách tả đường vào cho xe cấp cứu. Người hoảng thường không nói được địa chỉ mạch lạc.
- Bệnh viện hoặc phòng khám gần nhất: tên và cách đi.
- Người cần gọi: bố, mẹ, một người thân ở gần có thể chạy sang trong mười lăm phút. Ghi tên, số liên lạc lưu sẵn trong máy của người trông.
- Thông tin sức khoẻ của bé: dị ứng thức ăn hoặc thuốc nếu đã được bác sĩ xác định, bệnh mạn tính nếu có, cân nặng gần nhất.
- Chỗ để đồ cần thiết: hộp sơ cứu, đèn pin, chìa khoá cửa chính, cầu dao điện.
Bạn nên lưu sẵn số của bố mẹ và người thân trong điện thoại của người trông trẻ, và chụp tờ thông tin khẩn cấp gửi họ. Thử gọi một lần để chắc số đúng.
Nếu người trông là ông bà, thêm một dòng nhắc rằng khi gọi cấp cứu, hãy nói chậm địa chỉ và tình trạng của bé trước, rồi mới gọi cho con cái. Người lớn tuổi khi hoảng thường gọi cho con trước, mất thêm những phút quý giá.
Nước, bếp, điện, cửa sổ và cầu thang
Phần lớn tai nạn nghiêm trọng ở trẻ nhỏ trong nhà rơi vào mấy nhóm dưới đây. Ghi cụ thể theo nhà bạn, kèm việc bạn đã làm để giảm rủi ro.
| Nguy cơ | Quy tắc cho người trông | Việc bố mẹ nên làm trước |
|---|---|---|
| Nước | Không để bé một mình trong nhà tắm dù chỉ một phút; đổ hết nước trong xô, chậu sau khi dùng | Đậy nắp bể, lu, khoá cửa nhà tắm |
| Bếp | Bé không vào bếp khi đang nấu; quay cán nồi vào trong; không bế bé khi đang cầm đồ nóng | Lắp chặn cửa bếp, để phích nước nóng chỗ cao |
| Điện | Không để bé chơi gần ổ cắm, dây sạc đang cắm | Bịt ổ cắm thấp, thu gọn dây điện |
| Cửa sổ, ban công | Không đặt ghế, thùng gần cửa sổ, lan can; luôn khoá cửa ban công | Lắp lưới hoặc chắn an toàn |
| Cầu thang | Đóng chặn cầu thang mọi lúc; bế bé lên xuống, không vừa bế vừa cầm đồ | Lắp chặn ở cả đầu trên và đầu dưới |
| Hoá chất, thuốc | Không để bé lại gần tủ hoá chất, tủ thuốc; không đổ nước tẩy sang chai nước uống | Để trên cao, có khoá |
Khi viết bảng này, hãy đi cùng người trông một vòng quanh nhà và chỉ tận nơi. Nhìn tận mắt chỗ khoá ban công dễ nhớ hơn đọc một dòng chữ.
Ăn uống và nguy cơ hóc
Bé ngồi yên khi ăn. Không vừa chạy chơi vừa ăn, không đút cơm khi bé đang khóc hay cười lớn. Đây là quy tắc đơn giản nhưng giảm đáng kể nguy cơ hóc.
Cắt nhỏ thức ăn tròn và cứng. Nho, cà chua bi, xúc xích, hạt nên được cắt nhỏ theo chiều dọc hoặc chưa cho ăn với trẻ quá nhỏ. Ghi danh sách món bé chưa được ăn để người trông khỏi đoán.
Không tự cho món mới. Món mới, nhất là các món dễ gây dị ứng, nên để bố mẹ cho thử vào lúc có mặt ở nhà. Người trông chỉ cho ăn những món đã có trong danh sách.
Đồ chơi và vật nhỏ. Pin cúc áo, nam châm nhỏ, đồng xu, nắp chai cần được cất khỏi tầm với. Pin cúc áo đặc biệt nguy hiểm nếu trẻ nuốt; nghi ngờ trẻ đã nuốt thì đưa đi viện ngay, không chờ triệu chứng.
Khi bé hóc. Ghi một dòng: gọi cấp cứu ngay nếu bé không ho, không khóc, không thở được, và làm theo cách sơ cứu đã học. Không ai học được sơ cứu từ một tờ giấy, nên cho người trông được học một khoá thực hành.
Giấc ngủ an toàn
Với trẻ nhỏ, các hướng dẫn nhi khoa phổ biến khuyên đặt bé nằm ngửa khi ngủ, trên mặt nệm phẳng và chắc, không có gối, chăn dày, thú bông trong cũi. Người trông có thể có thói quen khác từ kinh nghiệm cũ, như cho bé nằm sấp cho ngủ sâu, đắp chăn kín. Hãy ghi rõ cách nhà bạn muốn và giải thích lý do, vì người ta dễ làm theo hơn khi hiểu vì sao.
Ghi thêm những điều nhỏ mà quan trọng: không để bé ngủ trên ghế sô pha hay giường người lớn một mình, không để dây rèm, dây điện gần cũi, phòng ngủ thoáng và không quá nóng. Nếu bé đã lớn và ngủ trên giường thường, có thanh chắn hai bên hay không.
Giấc ngủ trưa cũng là lúc người trông thường tranh thủ làm việc nhà hoặc nghỉ ngơi. Điều đó hợp lý, nhưng cần một quy tắc: bé ngủ ở chỗ người trông nghe được tiếng, cửa phòng để hé, và người trông ghé xem bé định kỳ. Nếu nhà có máy báo khóc hoặc camera, chỉ cho người trông cách dùng. Ghi lại giờ bé ngủ, giờ bé dậy trong cuốn sổ của bé, để tối về bạn biết ngày của con và để ý khi giấc ngủ có gì thay đổi kéo dài.
Nếu bé có điều gì đặc biệt khi ngủ, như ngáy to, thở bất thường hay hay giật mình, hãy hỏi bác sĩ của bé trước và ghi lại lời dặn cụ thể của bác sĩ cho người trông. Bản quy tắc không phải nơi để tự đặt ra cách xử lý y khoa.
Thuốc và khi bé ốm
Phần này cần ghi rõ nhất, vì đây là chỗ người trông dễ "làm theo kinh nghiệm" nhất. Trình tự gợi ý:
- Người trông không tự ý cho bé uống bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc hạ sốt, nếu bố mẹ chưa dặn.
- Khi bé đang dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, bố mẹ ghi rõ tên thuốc, liều và giờ theo đúng đơn, để chung với thuốc. Người trông ghi lại giờ đã cho uống.
- Khi bé có vẻ ốm, người trông đo nhiệt độ, gọi cho bố mẹ ngay và kể lại những gì thấy.
- Gọi cấp cứu 115 ngay nếu bé khó thở, tím tái, co giật, li bì khó đánh thức, hoặc sau một cú ngã mạnh vào đầu mà bé nôn hay lơ mơ.
- Bố mẹ quyết định đưa bé đi khám, hoặc nhờ người trông đưa đi theo cách đã thống nhất từ trước.
Nhiều gia đình có thói quen để sẵn một ít thuốc ở nhà. Điều đó không sai, nhưng quyết định cho bé dùng thuốc nên là của bố mẹ theo hướng dẫn của bác sĩ, không phải của người trông dựa vào trí nhớ.
Người lạ, ra ngoài và điện thoại
Phần cuối của bản quy tắc là những tình huống ít gặp nhưng dễ gây chuyện:
- Không mở cửa cho người lạ, kể cả người xưng là thợ sửa điện, người giao hàng hay người quen của nhà; gọi cho bố mẹ để hỏi trước.
- Chỉ những người có tên trong danh sách bố mẹ đưa mới được đón bé hoặc đưa bé ra khỏi nhà.
- Đưa bé đi chơi ngoài nhà thì báo bố mẹ trước: đi đâu, mấy giờ về. Đi xe máy thì bé phải đội mũ bảo hiểm vừa cỡ.
- Không đăng ảnh, video có mặt bé lên mạng xã hội.
- Dùng điện thoại riêng khi bé ngủ hoặc chơi trong khu an toàn, không dùng khi bé đang tắm, đang ăn, đang ở gần cầu thang, ban công.
- Không cho người khác vào nhà khi bố mẹ vắng mặt nếu chưa được đồng ý.
Mỗi khi người trông thay đổi, dù chỉ một buổi, hãy chỉ họ đọc tờ giấy này trước tiên. Cuối mỗi vài tháng, khi bé lớn thêm và biết làm những điều mới như leo, mở cửa, kéo ngăn kéo, xem lại bản quy tắc và bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Bản quy tắc an toàn cho người trông trẻ nên dài bao nhiêu?
Vừa trên hai mặt giấy là hợp lý: một trang thông tin khẩn cấp, một trang quy tắc. Dài hơn thì người trông khó đọc hết. Những chi tiết khác như lịch ăn ngủ nên để ở tờ riêng.
Có nên cho người giúp việc đi học sơ cứu trẻ em không?
Rất nên. Sơ cứu khi trẻ hóc, ngã, bỏng cần thực hành mới làm được, đọc giấy không đủ. Bạn có thể đăng ký cho người trông một khoá sơ cứu trẻ em ở cơ sở có uy tín, tốt nhất là học cùng bố mẹ.
Người trông muốn cho bé uống thuốc hạ sốt khi bé sốt có được không?
Chỉ khi bố mẹ đã dặn trước theo hướng dẫn của bác sĩ. Quy tắc chung là người trông đo nhiệt độ, gọi bố mẹ ngay và gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, co giật, li bì.
Ông bà có cần đọc bản quy tắc an toàn không?
Có, nhưng nên nói khéo. Đưa bản quy tắc như một tờ thông tin chung cho bất kỳ ai trông bé, không phải để dạy ông bà. Phần thông tin khẩn cấp và dị ứng của bé là điều ông bà cũng cần biết.
Bao lâu thì nên cập nhật bản quy tắc?
Mỗi vài tháng, hoặc khi bé biết làm điều mới như bò, leo, mở cửa, và khi nhà thay đổi như chuyển nhà, thêm cầu thang, thêm thú nuôi. Ghi ngày cập nhật ở cuối tờ để mọi người biết đang đọc bản mới nhất.
Thấy người trông không làm theo quy tắc thì nói sao?
Nói riêng, nói cụ thể điều đã thấy, giải thích lại vì sao quy tắc đó quan trọng. Với quy tắc liên quan đến nước, cửa sổ, thuốc, người lạ thì không có ngoại lệ; nếu lặp lại, hãy cân nhắc đổi cách trông con.