Phần lớn người mẹ đi làm không thiếu người sẵn lòng giúp, mà thiếu thói quen nhờ: nhờ đúng người, nhờ việc cụ thể và nhờ trước khi mình đã kiệt sức. Chồng, ông bà, anh chị em, hàng xóm, đồng nghiệp, dịch vụ trả phí, mỗi nguồn hợp với một loại việc. Khi biết rõ ai giúp được gì, việc mở lời bớt ngại hơn nhiều.
Bài viết giúp bạn vẽ ra mạng lưới hỗ trợ của gia đình mình, tách việc thành những phần nhỏ dễ nhờ, mở lời sao cho người được nhờ dễ nhận, và chấp nhận sự giúp đỡ mà không giành lại việc. Phần cuối nói về những lúc cần nhờ người có chuyên môn thay vì cố tự xoay xở.
Vì sao nhờ giúp lại khó đến vậy
Nhiều người mẹ lớn lên với hình ảnh người phụ nữ đảm đang lo được hết. Nhờ người khác giống như thừa nhận mình chưa đủ giỏi. Ở nơi làm việc, nỗi lo này càng rõ: sợ đồng nghiệp nghĩ mình có con rồi thì hay phải nhờ vả.
Lý do thứ hai là cảm giác nợ. Nhờ ông bà trông cháu thêm một buổi, nhờ hàng xóm đón con hộ, mỗi lần nhờ là một lần thấy mình mắc nợ. Khi chưa biết đáp lại thế nào, người ta chọn không nhờ.
Lý do thứ ba ít ai nói ra: sợ người khác làm không đúng cách của mình. Chồng cho con ăn không đủ rau, ông bà cho cháu xem điện thoại, người giúp việc gấp quần áo khác. Nhờ xong lại phải làm lại, nên thôi tự làm cho nhanh.
Cả ba lý do đều dễ hiểu. Nhưng cái giá của việc không nhờ thường dồn lại thành mệt mỏi kéo dài, cáu gắt với người thân, và đến lúc ốm thật thì cả nhà mới lúng túng vì không ai biết việc của mẹ. Nhờ giúp đỡ sớm, đều đặn, là một cách giữ cho cả gia đình vững hơn, không phải dấu hiệu yếu kém.
Bản đồ người có thể giúp
Mỗi nguồn hỗ trợ có thế mạnh và giới hạn riêng. Viết ra bảng của gia đình bạn giúp bạn biết khi cần thì gọi ai, thay vì lúc nào cũng nghĩ đến cùng một người.
| Người có thể giúp | Việc hợp để nhờ | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Chồng | Trọn gói một việc: đưa đón, tắm cho con, đi chợ, lo tiền học | Không phải “giúp vợ” mà là phần việc của người cha; giao cả phần ghi nhớ, không chỉ phần làm |
| Ông bà hai bên | Trông cháu những giờ nhất định, đón cháu khi bố mẹ kẹt việc | Sức khoẻ ông bà có hạn; thống nhất trước các quy tắc an toàn; cảm ơn và đáp lại |
| Anh chị em, họ hàng gần | Hỗ trợ những tuần đặc biệt: con ốm dài, bố mẹ đi công tác | Nhờ có thời hạn rõ ràng; tránh để thành mặc định |
| Hàng xóm, phụ huynh cùng lớp | Đón con hộ, đổi lượt đưa đón, trông giúp một lúc | Đổi lượt qua lại để không ai thấy bị lợi dụng; con phải quen người đón |
| Đồng nghiệp | Đỡ một phần việc khi bạn phải về gấp, nhận cuộc họp thay | Bàn giao rõ; đáp lại khi họ cần; không nhờ quá thường xuyên một người |
| Dịch vụ trả phí | Dọn nhà theo giờ, giao đồ ăn, giặt là, trông trẻ theo giờ | Chọn nơi tin cậy, có thoả thuận rõ; tính vào ngân sách như một khoản để giữ sức |
Nhìn bảng, nhiều người mẹ nhận ra mình đã dồn hết vào một hai người, thường là ông bà, trong khi những nguồn khác chưa dùng tới. Chia đều ra giúp không ai bị quá tải, kể cả người giúp.
Tách việc thành phần nhỏ để dễ nhờ
Lời nhờ chung chung như “anh giúp em việc nhà với” thường không đi tới đâu, vì người được nhờ không biết bắt đầu từ đâu. Cách tốt hơn là tách việc thành những phần nhỏ, rõ ràng:
- Trong một tuần, ghi lại mọi việc bạn làm cho gia đình, kể cả việc nhỏ như kiểm tra sữa còn bao nhiêu hay ký sổ liên lạc.
- Đánh dấu những việc chỉ bạn làm được, ví dụ cho con bú. Danh sách này thường ngắn hơn bạn nghĩ.
- Với những việc còn lại, viết rõ việc gồm những bước nào, cần gì, làm khi nào. Ví dụ: “Tắm cho con: bảy giờ tối, nước ấm vừa tay, khăn và quần áo để sẵn ở ngăn thứ hai.”
- Ghép các việc nhỏ thành gói hợp lý để giao trọn cho một người, như gói “buổi sáng”, gói “đưa đón”, gói “thứ Bảy”.
- Chọn người phù hợp cho từng gói dựa trên bảng ở trên.
- Giao kèm phần ghi nhớ: người nhận gói đưa đón cũng nhớ lịch nghỉ của trường, người nhận gói đi chợ cũng tự kiểm tra tủ lạnh.
- Sau hai tuần, ngồi lại xem gói nào chạy ổn, gói nào cần chỉnh.
Việc ghi chép này ban đầu tốn thời gian, nhưng nó có thêm một tác dụng: lần đầu tiên những việc vô hình của bạn hiện ra trên giấy, và người khác trong nhà có thể thấy được.
Mở lời sao cho người được nhờ dễ nhận
Cụ thể việc gì, lúc nào. “Chiều thứ Năm mẹ đón cháu lúc bốn rưỡi giúp con được không ạ?” dễ trả lời hơn “Mẹ có rảnh giúp con không”.
Nói rõ thời hạn. “Trong hai tuần con đi học lớp buổi tối” giúp người nhận biết việc có điểm kết thúc, không phải trách nhiệm vô thời hạn.
Cho người kia quyền từ chối. Thêm một câu như “Nếu tuần này không tiện thì chị cứ nói, em tìm cách khác” làm lời nhờ nhẹ hơn và người nhận lời thật lòng hơn.
Chuẩn bị sẵn những gì cần. Đồ của con, số điện thoại cô giáo, lời dặn về đồ ăn, thuốc nếu có theo chỉ định của bác sĩ. Người giúp đỡ càng ít phải hỏi lại càng dễ giúp lần sau.
Cảm ơn cụ thể. “Nhờ mẹ đón cháu hôm qua mà con kịp họp xong báo cáo” có giá trị hơn một câu cảm ơn chung.
Đáp lại theo cách của mình. Không phải trả lại đúng việc đó. Có thể là nấu một bữa ngon cho ông bà, đổi lượt đưa đón với hàng xóm, nhận giúp đồng nghiệp một việc khi họ cần.
Nhận giúp mà không giành lại việc
Nhờ được rồi, thử thách tiếp theo là để người khác làm theo cách của họ. Chồng cho con ăn sáng bằng bánh mì thay vì cháo, ông bà cho cháu ngủ trưa muộn hơn, hàng xóm đón con nhưng để con ăn kem. Nếu mỗi lần như vậy bạn sửa lại hoặc góp ý gay gắt, người giúp sẽ dần không muốn giúp nữa.
Một cách nghĩ giúp ích là chia ra hai loại: chuyện an toàn và chuyện sở thích. Chuyện an toàn như ghế ngồi ô tô, mũ bảo hiểm khi chở con xe máy, thuốc theo đơn bác sĩ, dị ứng thức ăn, nguy cơ đuối nước, thì cần thống nhất rõ và không nhân nhượng. Chuyện sở thích như con mặc áo màu gì, ăn món gì trong ngày, ngủ muộn mười lăm phút, thì có thể buông.
Khi muốn góp ý, chọn lúc riêng và nói về con, không nói về người giúp: “Dạo này con hay đau bụng khi ăn kem, lần sau mình cho con ăn hoa quả nhé” dễ nghe hơn “Sao lại cho con ăn kem”. Và nhớ rằng con được nhiều người lớn yêu thương chăm sóc theo những cách khác nhau cũng là điều tốt cho con.
Chuẩn bị trước cho những tuần khó
Có những giai đoạn biết trước sẽ khó: con bắt đầu đi nhà trẻ, mẹ đi công tác, cơ quan vào mùa cao điểm, ông bà về quê dài ngày. Thay vì đợi đến lúc rối mới nhờ, hãy lên một “danh sách cứu hộ” từ trước:
- Ba người có thể đón con khi bạn kẹt việc đột xuất, đã được nhà trường biết đến và con quen mặt.
- Một người có thể trông con cả ngày khi con ốm mà bạn không nghỉ được.
- Một đồng nghiệp có thể nhận việc gấp thay bạn, và bạn cũng làm điều tương tự cho họ.
- Một dịch vụ giao đồ ăn hoặc nấu ăn theo bữa tin cậy cho những tuần không kịp nấu.
- Thông tin y tế của con ghi sẵn một chỗ: dị ứng, thuốc đang dùng theo đơn, nơi con thường khám.
Danh sách này nên được cả hai vợ chồng cùng biết, và nhắc lại với những người có tên trong đó. Họ không cần hứa trước điều gì, chỉ cần biết có thể bạn sẽ gọi họ.
Nếu con đi nhà trẻ hay đi học, nhớ báo với nhà trường tên những người có thể đón con thay bạn theo đúng quy định đón trẻ của trường. Đừng để đến hôm kẹt việc mới gọi điện xin cho người lạ mặt đón.
Lúc cần nhờ người có chuyên môn
Có những việc người thân dù thương mấy cũng không giúp được bằng người có chuyên môn. Đừng ngại tìm đến họ khi:
- Bạn mệt mỏi, buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, mất hứng thú với mọi thứ: gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con: nói ngay với người thân và đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ.
- Gặp khó khăn với việc cho con bú hay vắt sữa khi đi làm: hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ.
- Lo lắng về sức khoẻ hay sự phát triển của con: hỏi bác sĩ nhi thay vì hỏi nhóm trên mạng.
- Có vướng mắc về quyền lợi ở nơi làm như nghỉ thai sản, nghỉ khi con ốm, bị đối xử bất lợi vì có con nhỏ: hỏi phòng nhân sự trước, với tình huống cụ thể thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
- Hai vợ chồng cãi nhau nhiều về chuyện chia việc mà không tự gỡ được: một buổi tư vấn hôn nhân gia đình có thể giúp.
Tìm đến người có chuyên môn không có nghĩa là gia đình bạn thất bại. Đó là chọn đúng người cho đúng việc, giống như bạn vẫn làm mỗi ngày ở cơ quan.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ ông bà trông cháu thường xuyên có làm phiền ông bà không?
Tuỳ sức khoẻ và mong muốn của ông bà. Nhiều ông bà vui khi được gần cháu, nhưng cũng có người mệt mà ngại nói. Hãy hỏi thẳng, quan sát, và luôn có phương án khác để ông bà được nghỉ. Thống nhất giờ giấc, quy tắc an toàn và cách cảm ơn rõ ràng.
Chồng bảo cứ nói thì anh làm, nhưng mình phải nhớ hết để nói, thì sao?
Đó là phần gánh nặng ghi nhớ. Thay vì nhắc từng việc, hãy giao trọn gói kèm phần nhớ: anh ấy chịu trách nhiệm toàn bộ việc đưa đón, kể cả theo dõi lịch nghỉ của trường. Ban đầu có thể sai sót, nhưng đừng giành lại.
Có nên thuê người giúp việc theo giờ khi tài chính còn eo hẹp không?
Đây là lựa chọn của từng gia đình. Có nhà thấy vài giờ dọn dẹp mỗi tuần giúp mẹ giữ sức đáng hơn khoản chi đó, có nhà thì không. Bạn có thể thử một tháng, tính lại ngân sách, rồi quyết định. Ví dụ chi phí nên tự tính theo giá thực tế nơi bạn ở.
Làm sao nhờ đồng nghiệp mà không bị coi là lười?
Nhờ rõ ràng, có thời hạn, bàn giao đầy đủ, và đáp lại khi họ cần. Đừng nhờ một người quá thường xuyên. Khi việc nhờ có qua có lại, đồng nghiệp sẽ thấy đó là hợp tác, không phải lười.
Mình không có ông bà hay họ hàng ở gần thì nhờ ai?
Hàng xóm, phụ huynh cùng lớp của con, bạn bè cùng cảnh làm mẹ là những người có thể đổi lượt giúp nhau. Dịch vụ trả phí tin cậy cũng là một nguồn. Hãy bắt đầu xây mạng lưới từ trước khi cần, vì lúc gấp rất khó tìm người mới.
Người thân giúp nhưng hay kể công, có nên tiếp tục nhờ không?
Bạn có thể cảm ơn chân thành và đáp lại theo cách của mình. Nếu việc nhờ khiến bạn mệt mỏi về tinh thần nhiều hơn là đỡ việc, hãy cân nhắc chuyển sang nguồn hỗ trợ khác cho việc đó, và giữ quan hệ ở những việc nhẹ nhàng hơn.