Xin làm việc linh hoạt dễ được đồng ý hơn khi bạn đến gặp sếp với một đề xuất cụ thể về việc, chứ không phải một lời xin về giờ. Câu "chị cho em về sớm được không" đặt sếp vào thế phải cho hoặc từ chối một ân huệ. Câu "em đề xuất đổi khung giờ thế này, việc của nhóm vẫn chạy thế này, mình thử bốn tuần rồi xem lại" đặt sếp vào thế cùng giải một bài toán.
Bài này dành cho người mẹ đang đi làm công ty, con ở tuổi nhà trẻ hoặc tiểu học, muốn đổi nhịp làm việc một chút để đón đưa con, tránh giờ cao điểm hoặc có một hai ngày làm ở nhà. Phần dưới đi lần lượt từ chọn kiểu linh hoạt hợp với công việc, viết đề xuất, nói chuyện, đến lúc chạy thử và khi bị từ chối.
Các kiểu làm việc linh hoạt và công việc nào hợp với kiểu nào
Linh hoạt không chỉ có một dạng. Chọn sai dạng là lý do hay gặp nhất khiến đề xuất bị gạt đi, vì sếp hình dung ngay cảnh nhóm thiếu người đúng lúc cần. Bảng dưới gom các kiểu thường gặp ở công ty Việt Nam và điều kiện để mỗi kiểu chạy được.
| Kiểu linh hoạt | Hình dung | Hợp với | Điều kiện để chạy được |
|---|---|---|---|
| Đổi khung giờ | Vào sớm về sớm, hoặc vào muộn về muộn, đủ số giờ | Việc ít họp, ít phải trực đúng giờ khách | Có một khoảng giờ chung cả nhóm cùng có mặt |
| Làm từ xa một phần | Một hai ngày mỗi tuần làm ở nhà | Việc viết, phân tích, thiết kế, kế toán, lập trình | Có máy, đường mạng ổn, quy định bảo mật cho phép |
| Tuần nén | Dồn giờ vào ít ngày hơn | Việc theo ca, theo lô | Sức khoẻ chịu được ngày dài, có người trông con những hôm đó |
| Giảm giờ | Làm ít giờ hơn, lương và việc giảm theo | Giai đoạn con rất nhỏ hoặc con cần chăm đặc biệt | Hai bên ghi rõ phần việc bỏ ra và thời hạn xem lại |
| Linh hoạt theo việc | Không cố định giờ, chỉ cam kết hạn chót và kết quả | Vị trí độc lập, đã có uy tín | Sếp quen quản theo kết quả, không quản theo mặt |
Bạn chỉ nên mang một phương án chính và một phương án dự phòng vào buổi nói chuyện. Mang cả năm kiểu vào là đẩy việc chọn sang cho sếp, mà người phải chọn thường chọn cái an toàn nhất: giữ nguyên như cũ.
Chuẩn bị trước: ba câu bạn phải tự trả lời được
Việc của mình đo bằng gì? Nếu công việc của bạn được đánh giá bằng số hồ sơ xử lý, số khách chăm sóc, bản thiết kế bàn giao hay báo cáo đúng hạn, hãy ghi ra ba tháng gần nhất bạn làm được gì. Đề xuất linh hoạt đứng vững khi sếp thấy kết quả không phụ thuộc vào việc bạn ngồi ở bàn lúc năm giờ chiều.
Ai trong nhóm bị ảnh hưởng? Liệt kê những người cần bạn trong ngày: đồng nghiệp chờ số liệu của bạn, khách hay gọi buổi chiều, cuộc họp giao ban cố định. Với mỗi người, viết sẵn cách xử lý: dời họp, bàn giao trước giờ về, hẹn khung giờ trả lời.
Mình cần thật sự bao nhiêu? Nhiều người xin nhiều hơn mức cần vì sợ chỉ được một lần. Nếu điều bạn cần là rời công ty lúc bốn giờ rưỡi ba ngày một tuần để đón con, đừng xin làm ở nhà cả tuần. Đề xuất vừa đúng nhu cầu nghe hợp lý hơn và dễ được thử hơn.
Có tiền lệ không? Hỏi nhẹ nhàng xem trong công ty đã có ai làm kiểu tương tự, phòng nhân sự có quy định làm từ xa hay chưa. Có tiền lệ thì sếp bớt lo phải tự chịu trách nhiệm một mình; chưa có thì đề xuất của bạn càng cần phần chạy thử rõ ràng.
Viết đề xuất một trang trước khi gặp
Một trang giấy giúp bạn nói gọn và giúp sếp có thứ để chuyển lên cấp trên nếu cần. Đề xuất nên có các phần sau, mỗi phần vài dòng:
- Điều bạn đề nghị: kiểu linh hoạt, ngày nào, giờ nào, bắt đầu từ khi nào.
- Lý do ngắn gọn: một câu về hoàn cảnh, ví dụ "con bắt đầu đi lớp mẫu giáo, giờ đón là năm giờ chiều". Không cần kể chi tiết chuyện nhà.
- Việc vẫn chạy thế nào: khung giờ bạn luôn có mặt, cách liên lạc khi ở nhà, thời gian trả lời tin nhắn công việc.
- Những gì bạn cam kết giữ: hạn chót, chỉ tiêu, cuộc họp quan trọng vẫn dự trực tiếp.
- Rủi ro và cách xử lý: tuần cao điểm cuối quý, ngày có khách đến làm việc, ngày con ốm.
- Đề nghị chạy thử: bốn đến tám tuần, có ngày xem lại cụ thể.
- Cách đo: hai ba chỉ số mà cả hai bên cùng nhìn, ví dụ số việc trễ hạn, phản hồi của khách, ý kiến của đồng nghiệp gần nhất.
Đừng gửi trang này qua tin nhắn trước khi gặp. Hãy hẹn một buổi riêng mười lăm phút, mang theo bản in hoặc mở trên máy, rồi để lại cho sếp sau buổi nói chuyện. Đọc trước mà không có bạn giải thích, sếp dễ dừng ở dòng đầu và hình thành ý kiến từ đó.
Lúc nói chuyện: mở đầu, lắng nghe và những câu nên tránh
Chọn thời điểm sếp không vội: tránh đầu tuần, tránh ngày chốt số liệu, tránh ngay sau một sự cố. Mở đầu bằng điều cả hai cùng quan tâm, ví dụ "em muốn giữ được nhịp công việc như mấy tháng vừa rồi trong lúc con bắt đầu đi học, nên em có một đề xuất muốn chị xem". Câu này cho thấy bạn đến để giữ hiệu quả, không phải để bớt việc.
Sau khi trình bày, dừng lại và hỏi sếp lo điều gì. Đây là phần quan trọng hơn cả phần bạn nói. Sếp có thể lo đồng nghiệp khác đòi theo, lo khách không liên lạc được, lo cấp trên hỏi. Mỗi nỗi lo là một chỗ để bạn bổ sung đề xuất, không phải một lời từ chối.
Một số câu nên tránh vì chúng kéo cuộc nói chuyện sang hướng thương hại hoặc đối đầu: so với đồng nghiệp ("anh A cũng được về sớm"), doạ nghỉ khi chưa định nghỉ, kể quá nhiều về khó khăn trong nhà, hoặc hứa những điều không giữ được như "em luôn trả lời tin nhắn trong năm phút". Lời hứa quá tay sẽ là thước đo bạn bị chấm sau này.
Nếu sếp cần thời gian suy nghĩ, hẹn luôn ngày quay lại. "Thứ Năm tuần sau em xin mười phút để nghe ý chị nhé" tốt hơn nhiều so với để câu chuyện trôi đi rồi ngại hỏi lại.
Chạy thử bốn đến tám tuần: làm sao để thử thành công
Giai đoạn thử là lúc đề xuất của bạn được chứng minh hoặc bị bác bỏ bằng việc thật. Những bước dưới giúp kết quả thử nói thay cho bạn:
- Ghi rõ ngày bắt đầu, ngày kết thúc và ngày xem lại bằng tin nhắn hoặc thư sau buổi nói chuyện, để cả hai cùng nhớ một phiên bản.
- Báo cho những người bị ảnh hưởng trực tiếp về khung giờ mới và cách liên lạc với bạn, ngay tuần đầu.
- Tuần đầu, chủ động hỏi đồng nghiệp gần nhất xem có gì vướng. Sửa sớm một chỗ nhỏ còn hơn để nó thành chuyện đến tai sếp.
- Giữ một bảng ghi ngắn: việc đã xong, việc trễ và lý do, những lần phải linh hoạt ngược lại vì công việc.
- Những hôm việc gấp, bạn chủ động ở lại hoặc làm bù, rồi ghi lại. Sự linh hoạt hai chiều làm sếp yên tâm hơn mọi lời hứa.
- Đến ngày xem lại, mang bảng ghi đến, nói cả chỗ chạy tốt và chỗ cần chỉnh, rồi đề nghị giữ, sửa hoặc dừng.
Giai đoạn thử cũng là lúc bạn kiểm chính mình. Có khi làm ở nhà với con nhỏ quanh chân lại mệt hơn lên công ty; có khi về sớm nhưng tối phải mở máy làm tiếp đến khuya. Nhận ra kiểu linh hoạt mình chọn không hợp không phải thất bại, đó là thông tin để đề xuất kiểu khác.
Khi bị từ chối hoặc chỉ được đồng ý một phần
Một lời từ chối hôm nay chưa phải là kết luận cuối. Hãy hỏi lý do cụ thể và hỏi điều kiện nào thì có thể xem xét lại: sau dự án này, khi nhóm có thêm người, khi công ty có quy định chung. Câu trả lời cho bạn biết nên chờ, nên điều chỉnh đề xuất, hay vấn đề nằm ở chỗ khác.
Được đồng ý một phần, ví dụ chỉ một ngày làm ở nhà thay vì hai, thường là bước đầu tốt. Làm tốt phần được cho, sau vài tháng có bằng chứng thì quay lại đề nghị mở rộng. Nhiều chế độ linh hoạt trong công ty bắt đầu từ một người thử thành công như vậy.
Nếu lời từ chối đi kèm thái độ khó chịu, bị giao ít việc quan trọng hơn hay bị nói bóng gió vì bạn có con nhỏ, hãy ghi lại sự việc theo ngày giờ. Bộ luật Lao động 2019 có nguyên tắc cấm phân biệt đối xử với người lao động vì giới tính, tình trạng hôn nhân, mang thai hay nuôi con nhỏ. Xin linh hoạt không phải quyền đương nhiên, nhưng bị đối xử khác vì làm mẹ là chuyện khác hẳn. Khi tình huống đã thành vụ việc, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc hỏi công đoàn trước khi quyết định bước tiếp.
Cuối cùng, nếu nơi làm không có chỗ cho bất kỳ sự linh hoạt nào trong nhiều năm, đó là một dữ kiện để bạn cân nhắc lúc tính đường dài, không phải lý do để tự trách mình đòi hỏi.
Giữ vị trí trong nhóm khi giờ làm khác mọi người
Có mặt đúng lúc quan trọng. Chọn trước những cuộc họp, buổi gặp khách, ngày ra mắt sản phẩm mà bạn sẽ luôn có mặt trực tiếp. Người khác nhớ bạn ở những thời khắc đó nhiều hơn là nhớ bạn rời văn phòng lúc mấy giờ.
Làm cho việc của mình nhìn thấy được. Gửi bản cập nhật ngắn cuối tuần cho sếp: xong gì, đang vướng gì, tuần sau làm gì. Ba dòng là đủ. Khi không ngồi cạnh nhau, những dòng này thay cho việc sếp đi ngang qua bàn và nhìn thấy bạn bận.
Đừng xin lỗi vì giờ về. Câu "em xin phép về trước, ngại quá" lặp lại mỗi ngày khiến cả nhóm coi khung giờ của bạn là một sự nhân nhượng. Một câu chào bình thường, kèm bàn giao gọn, cho thấy đây là cách làm việc đã được thống nhất.
Đỡ lại cho đồng nghiệp. Linh hoạt bền nhất khi nó không biến thành gánh cho người khác. Nhận phần việc buổi sáng, trực tin nhắn khung giờ bạn có mặt, nhận làm những việc người khác ngại để cân lại.
Câu hỏi thường gặp
Công ty chưa có quy định làm từ xa thì có nên xin không?
Vẫn nên, nhưng đề xuất phải nhỏ và có giai đoạn thử rõ ràng. Khi chưa có quy định, sếp trực tiếp thường phải tự chịu trách nhiệm nếu có chuyện, nên bạn càng cần chỉ ra cách đo kết quả và cách quay về như cũ nếu không ổn.
Có nên nói rõ lý do là vì con không?
Một câu ngắn về hoàn cảnh là đủ và giúp sếp hiểu đề xuất có thời hạn, ví dụ con mới vào lớp mẫu giáo. Không cần kể chi tiết chuyện gia đình; trọng tâm cuộc nói chuyện vẫn là công việc vẫn chạy thế nào.
Đồng nghiệp không có con thấy bất công thì sao?
Linh hoạt nên được bàn như một cách sắp xếp công việc mà ai có lý do chính đáng cũng có thể đề nghị, không phải đặc quyền của người làm mẹ. Bạn đỡ lại phần việc khung giờ mình có mặt và giữ chất lượng ổn định, cảm giác bất công thường giảm dần.
Làm ở nhà mà con quấy thì xử lý thế nào?
Ngày làm ở nhà vẫn cần người trông con hoặc con đã ở lớp. Làm việc và trông trẻ nhỏ cùng lúc thường khiến cả hai việc đều dở. Nếu thỉnh thoảng bất đắc dĩ phải vậy, hãy báo trước cho nhóm và dời các cuộc gọi quan trọng.
Đã được linh hoạt rồi có bị coi là ít cầu tiến không?
Có nơi vẫn còn cách nhìn này. Cách chống lại hiệu quả nhất là kết quả công việc được ghi nhận rõ, bản cập nhật đều đặn và chủ động nhận những việc khó khi đủ sức. Khi đánh giá cuối năm, hãy mang bằng chứng cụ thể thay vì chờ người khác nhớ.
Nếu bị đối xử khác sau khi xin linh hoạt thì làm gì?
Ghi lại sự việc theo ngày giờ, giữ tin nhắn và thư liên quan, trao đổi với phòng nhân sự hoặc công đoàn. Khi nghi bị phân biệt đối xử vì nuôi con nhỏ và muốn biết quyền của mình trong trường hợp cụ thể, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.