GioiGiang.comGiỏi Giang
Tài chính gia đình khi hai vợ chồng đi làm

Một người nghỉ việc ở nhà chăm con: chuẩn bị tài chính trước, trong và sau

Khi vợ hoặc chồng nghỉ việc chăm con: tập sống bằng một lương trước khi nghỉ, giữ tiền riêng và tiếng nói của người ở nhà, bảo hiểm và kế hoạch quay lại.

Mother playing with a toddler on a balcony of a terraced house in Bac Ninh in late afternoon, laptop closed on a stool nearby, potted plants, both seen from behind

Trước khi một người nghỉ việc chăm con, gia đình nên tập sống bằng một nguồn thu ít nhất ba tháng, có quỹ dự phòng riêng cho giai đoạn này, thống nhất phần tiền riêng của người ở nhà, và có kế hoạch cho ngày quay lại làm việc nếu muốn. Bốn việc đó giúp quyết định ở nhà là một lựa chọn chủ động, không phải một cú hẫng về tiền và về tâm lý.

Người ở nhà có thể là mẹ hoặc bố; bài dùng chữ "người ở nhà" để không mặc định. Bài không bàn nên hay không nên nghỉ, vì đó là quyết định riêng của mỗi gia đình. Phần tính chi phí đi làm so với chi phí gửi trẻ có ở bài khác trong cùng danh mục; bài này bắt đầu từ lúc gia đình đã quyết định có một người tạm ở nhà.

Phần lớn nội dung xoay quanh một ý: thời gian ở nhà sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều nếu hai vợ chồng nói rõ với nhau về tiền ngay từ đầu, thay vì để mỗi người tự đoán người kia nghĩ gì. Các con số trong bài là ví dụ giả định.

Trước khi nghỉ: tập sống bằng một lương

Cách kiểm tra tốt nhất xem nhà có sống được bằng một nguồn thu không là thử thật, trong lúc vẫn còn hai lương.

  1. Lập ngân sách tháng chỉ dựa trên thu nhập của người tiếp tục đi làm, sau khi trừ phần chi phí đi làm sẽ không còn của người nghỉ.
  2. Trong ba tháng liền, chi tiêu theo đúng ngân sách đó, như thể chỉ còn một lương.
  3. Toàn bộ thu nhập của người sắp nghỉ trong ba tháng này chuyển vào một quỹ riêng cho giai đoạn ở nhà.
  4. Cuối mỗi tháng, ghi lại chỗ nào khó, khoản nào phải cắt, khoản nào không cắt được.
  5. Sau ba tháng, hai vợ chồng ngồi lại xem: có theo được không, cần sửa gì, có cần lùi thời điểm nghỉ không.

Ba tháng thử vừa cho câu trả lời trung thực, vừa tạo ra một khoản đệm cho những tháng đầu ở nhà. Nếu thử mà thấy quá căng, đó là thông tin quý chứ không phải thất bại, và có thể cân nhắc phương án ở giữa như làm bán thời gian.

Trong ba tháng thử, cũng nên để ý cảm giác của cả hai người chứ không chỉ con số. Người sắp nghỉ có thấy ngại khi tiêu bằng tiền của người kia không, người đi làm có thấy áp lực khi là nguồn thu chính không. Những cảm giác đó nói ra lúc này dễ hơn nhiều so với sau khi đã nghỉ.

Những khoản thay đổi khi một người ở nhà

Thu nhập giảm là phần ai cũng thấy. Phần ít ai tính là một số khoản giảm theo, và một số khoản lại tăng. Bảng dưới giúp bạn rà đủ cả hai chiều.

Giảm hoặc mấtTăng hoặc mới xuất hiệnCần quyết định
Thu nhập của người nghỉĐiện, nước, đồ ăn vì ở nhà cả ngàyCó duy trì bảo hiểm xã hội tự nguyện không
Chi phí đi lại, ăn trưa, quần áo đi làmChi phí cho hoạt động của con ở nhàPhần tiền riêng hằng tháng của người ở nhà là bao nhiêu
Tiền người trông hoặc nhà trẻThỉnh thoảng thuê người trông để người ở nhà nghỉ ngơiAi đứng tên, ai nắm quỹ chung
Bảo hiểm do chỗ làm đóngBảo hiểm y tế tự mua nếu không còn diện khácKhi nào xem lại quyết định ở nhà

Mục bảo hiểm cần chú ý riêng. Khi nghỉ việc, người lao động không còn được chỗ làm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo hợp đồng. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hình thức tự nguyện, còn bảo hiểm y tế có thể tham gia theo hộ gia đình. Quyền lợi cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.

Tiền riêng và tiếng nói của người ở nhà

Người ở nhà vẫn đang làm việc. Chăm con nhỏ, lo bữa, giữ nhà là công việc thật, nhiều giờ và không có ngày nghỉ. Nhìn như vậy giúp cả nhà thấy thu nhập của người đi làm là thu nhập của cả gia đình, nhờ có người ở nhà mới đi làm được.

Phần riêng hằng tháng, không phải xin. Người ở nhà cần một khoản riêng cố định, tự quyết định tiêu vào đâu, không phải xin hay giải thích. Đây không phải tiền chợ hay tiền cho con, mà là tiền của chính người đó.

Cùng nắm toàn bộ tình hình tài chính. Người ở nhà phải biết thu nhập, các khoản tiết kiệm, khoản nợ nếu có, mật khẩu hoặc cách tiếp cận tài khoản chính. Không biết là không có tiếng nói, và rủi ro khi có biến cố.

Quyết định lớn vẫn bàn chung. Mua sắm lớn, chuyển nhà, giúp đỡ người thân đều cần cả hai cùng quyết định, như lúc cả hai còn đi làm.

Có tiết kiệm đứng tên người ở nhà. Nhiều gia đình thoả thuận một phần tiết kiệm đứng tên người ở nhà, để người đó không hoàn toàn phụ thuộc trong những năm không có thu nhập. Cách làm cụ thể tuỳ mỗi nhà thống nhất.

Những tháng đầu ở nhà: chuyện tiền ít được nói ra

Nhiều người ở nhà chăm con kể rằng cái khó nhất không phải thiếu tiền mà là cảm giác phải xin. Trước đây tự có lương, tự mua đồ cho mình, giờ mỗi lần muốn mua một thỏi son hay đi cà phê với bạn cũng thấy ngại. Cảm giác này tích dần thành mặc cảm, dù người đi làm không hề có ý kiến gì.

Cách tránh là biến phần riêng thành một khoản tự động, chuyển vào tài khoản của người ở nhà mỗi tháng ngay ngày lương về, giống như một khoản cố định. Không cần nói thêm lời nào, không cần chờ người kia nhớ. Khoản này không cần lớn, nhưng phải đều và không bị cắt đầu tiên khi tháng đó căng.

Phía người đi làm cũng chịu áp lực riêng: nay là nguồn thu duy nhất, sợ mất việc, ngại đổi việc dù không hài lòng. Hai vợ chồng nên nói với nhau về điều này, thay vì mỗi người tự gánh phần lo của mình. Quỹ dự phòng dày hơn trong giai đoạn này giúp người đi làm bớt căng, và giúp cả nhà có thời gian xoay xở nếu có chuyện.

Giữ đường quay lại làm việc

Phần lớn người ở nhà chăm con muốn quay lại làm việc vào một lúc nào đó. Chuẩn bị từ trong thời gian ở nhà giúp bước quay lại nhẹ hơn nhiều.

  • Đặt một mốc dự kiến xem lại, ví dụ khi con vào mẫu giáo, dù chưa chắc sẽ đi làm đúng lúc đó.
  • Giữ liên lạc với đồng nghiệp cũ, quản lý cũ bằng những lời hỏi thăm bình thường, không cần xin việc.
  • Nếu có thể, nhận vài việc chuyên môn nhỏ làm tại nhà để giữ kỹ năng và có thêm dòng trong hồ sơ.
  • Theo dõi thay đổi trong ngành, một khoá học ngắn khi con ngủ nếu sức cho phép, không ép mình.
  • Ghi lại những gì làm được trong thời gian ở nhà như tổ chức, quản lý ngân sách, việc tình nguyện, để kể khi phỏng vấn.
  • Tính trước chi phí khi quay lại: người trông, đi lại, để không bị bất ngờ như lần đầu.

Quay lại sau vài năm là hoàn toàn bình thường. Danh mục sự nghiệp khi có con của trang có bài riêng về viết hồ sơ khi có khoảng trống vì nuôi con và cách trả lời khi được hỏi trong phỏng vấn.

Khi gia đình có biến cố

Không ai muốn nghĩ tới, nhưng giai đoạn chỉ có một nguồn thu là giai đoạn gia đình dễ tổn thương nhất. Người đi làm có thể mất việc, ốm nặng, hoặc hai vợ chồng có mâu thuẫn lớn. Người ở nhà, sau vài năm không có thu nhập và không đóng bảo hiểm, là người chịu thiệt nhiều nhất nếu không có chuẩn bị.

Chuẩn bị không có nghĩa là nghi ngờ nhau. Nó chỉ là những việc mọi gia đình cẩn thận đều làm: cả hai cùng biết tài sản và nợ của nhà, giấy tờ quan trọng để ở chỗ cả hai tìm được, người ở nhà có một khoản tiết kiệm đứng tên mình, gia đình có bảo hiểm phù hợp cho người là nguồn thu chính. Mỗi gia đình tự quyết định mức độ, nhưng nên nói chuyện về nó ít nhất một lần.

Nếu đã có biến cố liên quan tới quyền lợi khi nghỉ việc, tài sản chung, nghĩa vụ cấp dưỡng hay tranh chấp trong gia đình, đó là vụ việc cụ thể, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Nếu áp lực khiến bạn mất ngủ, lo âu kéo dài nhiều tuần, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Ví dụ giả định: năm đầu ở nhà của một gia đình

Một gia đình giả định quyết định để mẹ ở nhà chăm con từ khi hết thai sản đến khi con vào mẫu giáo. Trước khi mẹ nghỉ, cả nhà sống thử ba tháng bằng lương của bố, gom được một quỹ đệm đủ cho khoảng hai tháng chi thiết yếu. Hai vợ chồng thống nhất mỗi tháng chuyển tự động một khoản riêng cho mẹ, và mẹ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sau khi hỏi kỹ ở cơ quan bảo hiểm.

Ba tháng đầu, mọi thứ đúng kế hoạch. Tháng thứ tư, con ốm hai đợt liền, tiền khám và tiền thuê người trông phụ để mẹ ngủ bù làm vượt ngân sách. Gia đình dùng một phần quỹ đệm, rồi tháng sau cắt bớt ăn ngoài để nạp lại. Tháng thứ bảy, bố được tăng lương; hai vợ chồng dùng phần tăng thêm nạp quỹ dự phòng thay vì tăng chi tiêu.

Cuối năm, mẹ nhận vài việc chuyên môn nhỏ làm buổi tối, vừa để giữ kỹ năng, vừa có thêm khoản nhỏ. Hai vợ chồng làm lại phép tính cho năm sau và quyết định giữ nguyên phương án tới khi con đi mẫu giáo. Điều giúp nhà này đi qua năm đầu không phải là thu nhập cao, mà là có quỹ đệm, có phần riêng tự động cho mẹ, và có lịch xem lại cố định.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ việc chăm con có được nhận trợ cấp gì không?

Tuỳ trường hợp nghỉ việc và thời gian đã đóng bảo hiểm, có thể có những chế độ theo Bộ luật Lao động 2019 và pháp luật về bảo hiểm. Mỗi trường hợp khác nhau, bạn nên hỏi phòng nhân sự chỗ làm và cơ quan bảo hiểm trước khi nộp đơn nghỉ, để không mất quyền lợi vì làm sai thứ tự.

Người ở nhà có nên tự đóng bảo hiểm xã hội?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hình thức tự nguyện, giúp duy trì quá trình tham gia trong thời gian không đi làm. Quyền lợi khác với bảo hiểm bắt buộc. Hai vợ chồng nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú rồi cùng quyết định có đưa khoản này vào ngân sách không.

Bố ở nhà chăm con thì tài chính có gì khác?

Về con số thì không khác. Khác biệt chủ yếu là áp lực từ người xung quanh. Những nguyên tắc trong bài như phần tiền riêng, cùng nắm tình hình tài chính, giữ đường quay lại làm việc áp dụng như nhau cho bố hay mẹ.

Ở nhà bao lâu thì khó quay lại làm việc?

Không có mốc cố định, tuỳ ngành nghề và cách bạn giữ kỹ năng trong thời gian ở nhà. Giữ liên lạc, nhận việc nhỏ, học thêm khi có thể giúp khoảng trống ngắn lại trong mắt nhà tuyển dụng. Nhiều người quay lại thành công sau vài năm.

Chồng không muốn cho vợ phần tiền riêng thì làm sao?

Có thể bắt đầu bằng cách cùng nhìn lại công việc mà người ở nhà đang làm và chi phí nếu phải thuê người làm thay. Nói về cảm giác phải xin tiền, không chỉ về con số. Nếu vẫn bế tắc, gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình có thể giúp cả hai nghe nhau hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138