Với nhà thuê người giúp việc trông trẻ, mùa Tết thường là mùa khó nhất: người giúp việc về quê, nhà trẻ nghỉ dài, ông bà bận việc nhà, trong khi nhiều chỗ làm lại vào cao điểm cuối năm. Cách đỡ cuống nhất là bàn lịch với người giúp việc từ hai ba tháng trước, xếp sẵn hai phương án trông con, và chuẩn bị cho khả năng người cũ không lên lại.
Bài này dành cho những mẹ đi làm đang thuê người giúp việc ở cùng hoặc theo ngày. Nó không bàn chuyện thưởng Tết bao nhiêu, vì đó là chuyện của từng nhà; nó bàn chuyện tổ chức để con có người trông chu đáo trong những tuần giáp Tết và sau Tết, và để người giúp việc về quê yên tâm.
Vì sao mùa Tết là mùa khó nhất
Tết là dịp đoàn tụ quan trọng nhất trong năm, và người giúp việc cũng có gia đình đang chờ. Nhiều người có con nhỏ gửi ông bà ở quê, cả năm chỉ về được dịp này. Mong họ ở lại trông con mình qua Tết là điều khó và cũng không công bằng, trừ khi chính họ muốn và hai bên thoả thuận rõ.
Trong khi đó, phía gia đình bạn lại có nhiều việc dồn vào cuối năm: chỗ làm chạy chỉ tiêu, quyết toán, nhà phải dọn dẹp, sắm sửa, về quê nội quê ngoại. Nhà trẻ và nhóm trẻ cũng nghỉ, thường bắt đầu nghỉ trước Tết vài ngày và mở lại sau Tết. Ông bà, vốn là phương án dự phòng quen thuộc, cũng bận lo Tết của chính mình.
Thêm một điều mà nhiều gia đình đã trải qua: sau Tết, một số người giúp việc không lên lại. Có người tìm được việc gần nhà, có người gia đình cần ở lại, có người ngại nói trước. Nếu không chuẩn bị cho khả năng này, bạn có thể rơi vào cảnh phải đi làm lại sau kỳ nghỉ mà không có ai trông con. Biết trước những điều này giúp bạn bắt đầu từ sớm thay vì chờ đến tuần cuối tháng Chạp mới tính.
Bàn với người giúp việc từ hai ba tháng trước
Cuộc nói chuyện về lịch Tết nên diễn ra sớm, khi mọi người còn thong thả. Trình tự gợi ý:
- Hỏi người giúp việc dự định về quê ngày nào và lên lại ngày nào. Hỏi thật lòng, không ép rút ngắn.
- Nói cho người giúp việc biết lịch của nhà bạn: ngày bố mẹ bắt đầu nghỉ, ngày đi làm lại, có về quê không.
- Tìm khoảng thời gian chênh lệch: những ngày người giúp việc đã về nhưng bố mẹ vẫn phải đi làm, và những ngày sau Tết bố mẹ đã đi làm mà người giúp việc chưa lên.
- Nếu người giúp việc sẵn lòng lùi ngày về hay lên sớm hơn, ghi rõ và bàn cách tính công những ngày này theo cách hai bên thấy hợp lý.
- Hỏi nhẹ nhàng về khả năng lên lại sau Tết: "Ra Giêng chị có định quay lại nhà em không, để em tính trước." Nhiều người sẽ nói thật khi được hỏi sớm và không bị áp lực.
- Ghi tất cả lại, gửi một bản cho người giúp việc. Gọi xác nhận lại trước ngày họ dự định lên vài hôm.
Cuộc nói chuyện này cũng là lúc để cảm ơn người giúp việc về một năm làm việc. Nhiều gia đình có lệ gửi quà Tết, thưởng Tết hoặc tiền xe về quê; bao nhiêu, gửi thế nào là chuyện của mỗi nhà, nhưng nên nói trước để người giúp việc biết và yên tâm.
Các phương án trông con trong những ngày vắng người
Phần lớn gia đình ghép hai ba phương án cho khoảng thời gian thiếu người. Bảng dưới gợi ý những cách thường gặp và điều cần chuẩn bị cho mỗi cách.
| Phương án | Hợp khi | Cần chuẩn bị |
|---|---|---|
| Bố mẹ lệch lịch nghỉ phép | Chỗ làm của hai người nghỉ Tết lệch nhau | Xin nghỉ phép sớm, trước khi đồng nghiệp xin hết |
| Ông bà lên trông hoặc đưa con về quê | Ông bà khoẻ, nhà gần, đã đồng ý trước | Hỏi ông bà sớm, chuẩn bị đồ dùng, bản quy tắc an toàn |
| Người thân khác như cô dì, em họ | Có người tin cậy rảnh rỗi trong mấy ngày | Nói trước, cảm ơn chu đáo, chỉ bản quy tắc an toàn |
| Người trông theo giờ, theo ngày | Thiếu người vài ngày lẻ | Tìm qua người quen, gặp trước, làm thử nếu được |
| Mang việc về nhà hoặc làm từ xa | Chỗ làm cho phép, công việc làm từ xa được | Hỏi quản lý sớm, nói rõ giờ có thể làm |
| Đổi ca với đồng nghiệp | Công việc theo ca | Đổi sớm, đổi lại sòng phẳng sau đó |
Bạn sẽ thấy hầu hết các phương án đều cần hỏi sớm. Ông bà, người thân, đồng nghiệp đều có kế hoạch Tết của họ, và người trông theo ngày dịp Tết rất khó tìm vào phút cuối.
Thuê người trông thời vụ dịp Tết: cẩn trọng gì
Người lạ trong lúc nhà bận rộn. Dịp Tết nhà cửa lộn xộn, khách ra vào nhiều, bố mẹ bận rộn. Đây lại là lúc một người trông mới, chưa quen nhà, ở với bé. Hãy dành ít nhất một buổi làm cùng trước khi giao bé hẳn.
Ưu tiên người có người giới thiệu. Người từng trông con cho bạn bè, người quen của người giúp việc cũ mà bạn biết rõ, đáng tin hơn một lời quảng cáo trên mạng. Cẩn trọng với những nơi đòi đặt cọc trước khi gặp mặt.
Giao ít việc hơn bình thường. Người làm thời vụ chỉ nên tập trung vào bé. Đừng giao thêm việc dọn nhà, nấu cỗ cuối năm; một người vừa lau cửa kính vừa trông bé là công thức cho tai nạn.
Bản quy tắc an toàn và thông tin khẩn cấp. Dịp Tết có thêm những nguy cơ riêng: bánh kẹo cứng, hạt dưa, hạt bí dễ hóc; nồi bánh chưng sôi lâu; hương nến; khách lạ cho bé ăn đồ. Bổ sung những điều này vào bản quy tắc trước khi giao bé.
Thoả thuận rõ ngay từ đầu. Ngày làm, giờ làm, việc gì, công tính thế nào, làm ngày Tết có tính thêm không. Ghi ngắn gọn ra giấy, mỗi bên giữ một bản.
Sắp lịch nghỉ của hai vợ chồng cho mùa Tết
Nhiều gia đình mặc định người mẹ sẽ xin nghỉ sớm hơn để trông con, vì mẹ thường linh hoạt hơn hoặc vì chỗ làm của bố khó xin nghỉ. Điều này có thể hợp lý với từng nhà, nhưng nên là một quyết định được bàn chứ không phải mặc định. Nếu mẹ đang có dự án quan trọng cuối năm còn bố có thể làm từ xa vài ngày, đổi vai là điều hoàn toàn bình thường.
Với người mẹ, mùa Tết còn là mùa của rất nhiều việc không tên: sắm sửa, dọn nhà, chuẩn bị quà biếu, nấu nướng. Khi người giúp việc đã về quê, những việc này dễ dồn hết lên vai mẹ trong khi vẫn phải đi làm và trông con. Hai vợ chồng nên chia luôn những việc này trong cùng buổi bàn lịch, và mạnh dạn bỏ bớt những việc không thật cần thiết.
Cách dễ nhất là hai vợ chồng cùng đặt lịch làm việc của mỗi người lên một tờ giấy, đánh dấu những ngày thật sự không thể nghỉ, và chia những ngày còn lại. Nếu có những ngày cả hai đều không thể nghỉ, đó là những ngày cần phương án khác như ông bà hay người trông theo ngày.
Đừng quên tính cho cả những ngày sau Tết, khi chỗ làm đã mở lại mà người giúp việc chưa lên và nhà trẻ có khi còn nghỉ thêm vài hôm. Đây thường là khoảng thời gian bị bỏ quên trong kế hoạch, và cũng là lúc bố mẹ khó xin nghỉ nhất vì vừa nghỉ Tết xong. Một kế hoạch rõ ràng cho cả hai đầu kỳ nghỉ giúp bạn bớt căng thẳng nhiều.
Nếu người giúp việc không lên lại
Dù đã hỏi trước, vẫn có khả năng người giúp việc báo không lên lại, có khi chỉ vài ngày trước hẹn. Những việc nên làm:
- Giữ bình tĩnh và tử tế. Có thể họ có lý do khó nói; một lời chúc và thanh toán sòng phẳng phần công còn lại giữ cho cả hai bên một kết thúc đẹp.
- Kích hoạt phương án dự phòng đã chuẩn bị: ông bà, người thân, người trông theo ngày, xin nghỉ phép hoặc làm từ xa vài ngày.
- Hỏi người giúp việc cũ có quen ai đáng tin để giới thiệu không. Người giúp việc tốt thường biết những người tốt.
- Báo sớm cho chỗ làm nếu bạn cần linh hoạt vài ngày. Nói rõ kế hoạch và thời điểm dự kiến ổn định lại.
- Không vội nhận người đầu tiên tìm được chỉ vì đang gấp. Dù trong thời gian ngắn, vẫn gặp mặt, hỏi người giới thiệu và làm cùng ít nhất một buổi.
- Nhân dịp này xem lại cách trông con: có thể đây là lúc cân nhắc nhóm trẻ hay nhà trẻ cho bé nếu bé đã đủ lớn.
Nếu có tranh chấp về tiền công, tiền ứng trước hay đồ đạc khi người giúp việc nghỉ, đừng tự giải quyết theo cảm tính; hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền và nghĩa vụ của mỗi bên.
Đón người giúp việc trở lại sau Tết
Khi người giúp việc lên lại, những ngày đầu cũng cần chú ý. Sau gần hai tuần xa nhau, bé có thể lạ người một chút, nhất là bé nhỏ. Bố hoặc mẹ ở nhà cùng nửa ngày đầu tiên giúp bé và người giúp việc bắt nhịp lại nhanh hơn.
Kể cho người giúp việc nghe những thay đổi của bé trong mấy tuần qua: bé đã biết đi thêm, đã ăn được món mới, giờ ngủ có lệch không. Trẻ nhỏ thay đổi nhanh, và những điều đó ảnh hưởng đến cách trông.
Đây cũng là dịp tốt để ngồi xem lại bản thoả thuận: một năm mới, có gì cần điều chỉnh về việc, về giờ, về công không. Một lời mừng tuổi, một câu hỏi thăm gia đình ở quê, và sự chuẩn bị chu đáo khi họ trở lại thường là lý do để người giúp việc tốt ở lại thêm nhiều năm nữa. Ghi lại kinh nghiệm của mùa Tết năm nay vào một tờ giấy riêng, để năm sau bắt đầu sớm hơn và ít bất ngờ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi người giúp việc về lịch Tết từ khi nào?
Nên hỏi từ hai ba tháng trước Tết, khi mọi người còn thong thả. Hỏi sớm giúp bạn có thời gian xin nghỉ phép, nhờ ông bà hay tìm người trông theo ngày trước khi mọi người đã có kế hoạch riêng.
Có nên đề nghị người giúp việc ở lại qua Tết không?
Có thể hỏi, nhưng tôn trọng nếu họ muốn về. Tết là dịp đoàn tụ quan trọng với họ. Nếu họ đồng ý ở lại, thoả thuận rõ về công những ngày Tết và để họ có thời gian nghỉ bù sau đó.
Làm sao biết người giúp việc có lên lại sau Tết không?
Không có cách nào chắc chắn. Hỏi thật lòng và sớm, không gây áp lực, thường giúp người giúp việc nói thật. Dù họ hứa lên, vẫn nên chuẩn bị một phương án dự phòng cho tuần đầu sau Tết.
Thuê người trông trẻ theo ngày dịp Tết cần lưu ý gì?
Ưu tiên người có người giới thiệu, gặp mặt và làm cùng ít nhất một buổi trước khi giao bé, chỉ giao việc trông bé, và đưa họ bản quy tắc an toàn có bổ sung những nguy cơ của dịp Tết như bánh kẹo cứng, hạt dưa.
Thưởng Tết cho người giúp việc bao nhiêu là hợp lý?
Bài không đưa ra mức cụ thể vì tuỳ khả năng và lệ của từng nhà. Điều quan trọng là nói trước để người giúp việc biết, trả đúng hẹn trước khi họ về quê, và kèm một lời cảm ơn thật lòng.
Sau Tết người giúp việc không lên, chỗ làm không cho nghỉ thì làm sao?
Kích hoạt phương án dự phòng như ông bà, người thân, người trông theo ngày. Trao đổi thẳng với quản lý về kế hoạch và thời điểm ổn định lại. Nếu có vướng mắc về quyền lợi lao động, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.