GioiGiang.comGiỏi Giang
Làm tự do và kinh doanh nhỏ tại nhà

Nghỉ làm công ty để làm tự do: giữ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cho mẹ và con

Rời công ty để làm tự do tại nhà thì bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và thai sản lần sau ra sao: nguyên tắc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và việc cần làm ngay.

Mother at a dining table in a Thái Nguyên home sorting papers into a plain folder, toddler drawing on blank paper beside her, mid shot, warm afternoon light, faces not shown

Khi nghỉ làm công ty để làm tự do tại nhà, phần bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm y tế do công ty đóng sẽ dừng; bạn cần tự sắp lại bảo hiểm y tế cho mình, cân nhắc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, và hiểu rằng thời gian đã đóng trước đó không mất đi. Con dưới sáu tuổi được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế, nên phần của con thường đơn giản hơn phần của mẹ.

Bài viết theo nguyên tắc của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các quy định về bảo hiểm y tế, không nêu mức đóng hay mức hưởng cụ thể vì các con số này thay đổi theo thời kỳ. Chuyện trợ cấp khi nghỉ việc và mức đóng có những trang chuyên đề riêng; ở đây chỉ nhìn từ góc người mẹ đang tính chuyện ở nhà làm tự do, có thể còn dự định sinh thêm con.

Khi rời công ty, những gì dừng lại

Trong thời gian đi làm theo hợp đồng lao động, công ty và bạn cùng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Khi hợp đồng chấm dứt, việc đóng dừng lại. Thẻ bảo hiểm y tế do công ty đóng sẽ hết giá trị sau một thời điểm nhất định; bạn nên xem hạn ghi trên thẻ hoặc trên ứng dụng bảo hiểm xã hội số để biết chính xác.

Điều nhiều người lo nhất là thời gian đã đóng có bị mất không. Câu trả lời là không. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội của bạn được ghi nhận trong sổ và được cộng nối khi bạn tham gia lại sau này, dù là đi làm công ty trở lại hay tham gia tự nguyện. Vì vậy việc quan trọng là công ty chốt sổ đầy đủ và bạn kiểm tra lại quá trình đóng của mình.

Điều thứ hai cần nhớ là các chế độ gắn với bảo hiểm bắt buộc như ốm đau, thai sản theo diện người lao động, tai nạn lao động sẽ không còn áp dụng khi bạn không còn đóng. Đây là điểm quan trọng với người mẹ còn dự định sinh thêm con, sẽ được bàn kỹ ở phần dưới.

Ba loại bảo hiểm cần tự sắp lại

Bảng dưới tóm tắt điều xảy ra với từng loại bảo hiểm và việc bạn nên làm. Chi tiết điều kiện và mức cụ thể, bạn hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.

Loại bảo hiểmKhi nghỉ việcViệc nên làm
Bảo hiểm y tếThẻ do công ty đóng hết giá trị sau một thời điểmTham gia theo hộ gia đình hoặc nhóm đối tượng phù hợp để không bị gián đoạn
Bảo hiểm xã hộiNgừng đóng bắt buộc, thời gian đã đóng được giữCân nhắc tham gia tự nguyện để tiếp tục tích luỹ thời gian
Bảo hiểm thất nghiệpCó thể được hưởng trợ cấp nếu đủ điều kiệnHỏi trung tâm dịch vụ việc làm và nộp hồ sơ trong thời hạn quy định

Ba việc này có thời hạn khác nhau. Bảo hiểm thất nghiệp thường có thời hạn nộp hồ sơ khá ngắn sau khi nghỉ, nên cần làm sớm nhất. Bảo hiểm y tế nên được nối tiếp trước khi thẻ cũ hết hạn để không có khoảng trống. Bảo hiểm xã hội tự nguyện có thể cân nhắc kỹ hơn nhưng cũng đừng để quá lâu.

Bảo hiểm y tế cho mẹ và con

Với con, trẻ dưới sáu tuổi được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế. Thẻ của con thường được cấp gắn với thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký cư trú. Bạn nên kiểm tra con đã có thẻ còn hạn chưa, nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu có tiện cho gia đình không, và nhớ thời điểm con tròn sáu tuổi để chuyển sang hình thức tham gia khác, thường là qua trường học.

Với mẹ, khi không còn được công ty đóng, cách phổ biến là tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình, đăng ký tại cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đại lý thu được uỷ quyền ở nơi cư trú. Hình thức này thường có ưu đãi khi nhiều thành viên trong hộ cùng tham gia. Nếu bạn đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, trong thời gian hưởng bạn cũng được cấp thẻ bảo hiểm y tế; hỏi trung tâm dịch vụ việc làm khi làm hồ sơ.

Một lưu ý: thời gian tham gia bảo hiểm y tế liên tục ảnh hưởng tới một số quyền lợi khi khám chữa bệnh. Để thẻ đứt quãng vài tháng có thể làm bạn mất phần quyền lợi này, nên hãy nối tiếp ngay khi thẻ cũ sắp hết hạn. Với người mẹ có con nhỏ, việc đi khám định kỳ cho cả mẹ và con khá thường xuyên, nên đừng để mình rơi vào khoảng trống không có thẻ.

Bảo hiểm xã hội tự nguyện: hiểu nguyên tắc trước khi tham gia

Bảo hiểm xã hội tự nguyện dành cho ai. Người không thuộc diện đóng bắt buộc, ví dụ người làm tự do, kinh doanh nhỏ tại nhà, có thể tự tham gia.

Chế độ chính là hưu trí và tử tuất. Đây là khác biệt lớn với bảo hiểm bắt buộc: không có chế độ ốm đau, và chế độ thai sản không giống diện người lao động. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có bổ sung một khoản trợ cấp khi sinh con cho người tham gia tự nguyện; điều kiện và mức cụ thể bạn hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.

Mức đóng và phương thức linh hoạt. Bạn tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng trong khung quy định, và có thể chọn đóng theo tháng, theo quý hoặc dài hơn. Linh hoạt này hợp với người có thu nhập không đều.

Thời gian đóng được cộng nối. Thời gian đã đóng bắt buộc trước đây và thời gian đóng tự nguyện sau này được cộng để tính quyền lợi hưu trí. Đây là lý do nhiều người chọn đóng tiếp để không đứt mạch tích luỹ.

Có hỗ trợ một phần từ Nhà nước. Một số nhóm đối tượng được Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng theo quy định hiện hành. Mức hỗ trợ cụ thể bạn hỏi khi đăng ký.

Quyết định là của bạn. Bài không khuyên tham gia hay không. Hãy cân nhắc dựa trên thu nhập, kế hoạch lâu dài và dự định quay lại đi làm công ty, và hỏi kỹ cơ quan bảo hiểm xã hội trước khi quyết.

Nếu còn dự định sinh thêm con

Đây là điểm quan trọng mà nhiều mẹ chỉ nghĩ tới khi đã muộn. Chế độ thai sản theo diện người lao động, với thời gian nghỉ sáu tháng và các quyền lợi đi kèm, gắn với việc bạn đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và đã đóng đủ thời gian theo điều kiện trước khi sinh. Nếu bạn nghỉ hẳn công ty để làm tự do rồi mới mang thai, khả năng cao bạn không còn đủ điều kiện hưởng chế độ này.

Vì vậy nếu bạn đang có kế hoạch sinh thêm con trong vài năm tới, hãy cân nhắc thời điểm nghỉ việc. Có người chọn ở lại công ty cho tới khi sinh và hưởng chế độ thai sản, sau đó mới chuyển sang làm tự do. Có người chọn nghỉ không lương có thoả thuận để vẫn giữ quan hệ lao động. Không có cách nào đúng cho mọi người, nhưng biết trước giúp bạn không bị bất ngờ.

Điều kiện cụ thể về thời gian đóng, cách tính, và việc kết hợp giữa bảo hiểm bắt buộc với tự nguyện trong trường hợp của bạn nên được hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội. Nếu có vướng mắc với công ty về việc chấm dứt hợp đồng khi đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ, Bộ luật Lao động 2019 có những bảo vệ riêng cho lao động nữ; với vụ việc cụ thể, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Rút bảo hiểm xã hội một lần hay giữ lại

Khi nghỉ việc và thu nhập giảm, ý nghĩ rút bảo hiểm xã hội một lần để có khoản tiền trước mắt khá phổ biến. Bài không khuyên bạn nên hay không nên rút, nhưng có vài điều cần hiểu rõ trước khi quyết định.

Thứ nhất, rút một lần nghĩa là thời gian đóng đã tích luỹ bị xoá, bạn bắt đầu lại từ đầu nếu sau này tham gia lại. Thứ hai, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã thu hẹp các trường hợp được rút một lần so với trước, đặc biệt với người bắt đầu đóng từ khi luật có hiệu lực; người đã đóng từ trước có những điều kiện riêng. Thứ ba, số tiền nhận được khi rút thường thấp hơn giá trị lâu dài của quyền lợi hưu trí mà thời gian đóng đó có thể mang lại.

Nếu đang gặp khó khăn tài chính, hãy cân nhắc các phương án khác trước, ví dụ điều chỉnh chi tiêu gia đình, bàn với chồng về khoản đệm, hoặc tìm việc tạm thời. Trường hợp của bạn có được rút hay không, rút thì được bao nhiêu, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú. Danh mục tài chính gia đình của trang có bài về sắp xếp tiền nhà khi một người nghỉ việc.

Việc cần làm trong tháng đầu sau khi nghỉ

Danh sách này giúp bạn không bỏ sót việc quan trọng trong lúc vừa nghỉ việc, vừa chăm con, vừa bắt đầu làm tự do.

  1. Đề nghị công ty chốt quá trình đóng bảo hiểm xã hội, trả lại sổ hoặc xác nhận thông tin đóng.
  2. Kiểm tra quá trình đóng trên ứng dụng bảo hiểm xã hội số của cơ quan bảo hiểm xã hội, đối chiếu với thời gian làm việc thực tế.
  3. Nếu đủ điều kiện, nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn quy định.
  4. Xem hạn thẻ bảo hiểm y tế của mình, đăng ký tham gia theo hộ gia đình hoặc hình thức phù hợp trước khi thẻ hết hạn.
  5. Kiểm tra thẻ bảo hiểm y tế của con còn hạn và nơi khám ban đầu.
  6. Tìm hiểu bảo hiểm xã hội tự nguyện, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về mức đóng, phương thức và hỗ trợ hiện hành, rồi quyết định.
  7. Ghi lại các mốc thời gian và giấy tờ vào một tập hồ sơ gia đình để sau này tra cứu.

Bảy việc này nghe nhiều, nhưng phần lớn chỉ mất vài giờ nếu làm sớm. Để trễ, bạn có thể mất quyền lợi trợ cấp thất nghiệp hoặc rơi vào khoảng trống không có bảo hiểm y tế đúng lúc cần.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ việc rồi thì thời gian đóng bảo hiểm xã hội có mất không?

Không mất. Thời gian đã đóng được ghi nhận và cộng nối khi bạn tham gia lại, dù là bắt buộc hay tự nguyện. Chỉ khi bạn rút bảo hiểm xã hội một lần thì thời gian đó mới bị xoá.

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có được hưởng thai sản không?

Chế độ thai sản đầy đủ gắn với bảo hiểm bắt buộc. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có bổ sung khoản trợ cấp khi sinh con cho người tham gia tự nguyện. Điều kiện và mức cụ thể bạn hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.

Con dưới sáu tuổi có phải mua bảo hiểm y tế không?

Trẻ dưới sáu tuổi được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế. Bạn chỉ cần kiểm tra con đã được cấp thẻ và thẻ còn hạn, thường gắn với thủ tục khai sinh và đăng ký cư trú.

Làm tự do có thu nhập không đều thì đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện thế nào?

Bảo hiểm xã hội tự nguyện cho phép chọn mức căn cứ đóng và chọn đóng theo tháng, quý hoặc dài hơn. Bạn có thể chọn phương thức hợp với nhịp thu nhập của mình, và điều chỉnh mức đóng khi cần theo quy định.

Đang hưởng trợ cấp thất nghiệp mà nhận việc tự do thì có sao không?

Có quy định về việc thông báo khi có việc làm trong thời gian hưởng trợ cấp, và việc có thu nhập có thể ảnh hưởng tới việc tiếp tục hưởng. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm nơi bạn đăng ký để làm đúng.

Có nên đợi sinh con xong mới nghỉ việc không?

Đó là lựa chọn của mỗi gia đình. Nếu bạn còn dự định sinh con trong thời gian gần, ở lại công ty tới khi hưởng xong chế độ thai sản thường giúp bạn giữ được quyền lợi đầy đủ hơn. Cân nhắc cùng chồng và hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về trường hợp cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138