GioiGiang.comGiỏi Giang
Chia việc nhà và nuôi con với chồng

Ngày nghỉ phép của hai vợ chồng: chia lượt nghỉ cho con ốm, họp phụ huynh, nghỉ hè

Con ốm, họp phụ huynh, nghỉ hè đều cần người ở nhà. Cách vợ chồng gộp ngày nghỉ của cả hai thành một quỹ chung, chia lượt công bằng và giữ vài ngày cho mình.

Vietnamese mother and father sitting at a kitchen table in a Da Nang apartment in the evening, comparing two phones held face down, a sleeping toddler visible on a sofa, seen from behind

Một năm của gia đình có con nhỏ có rất nhiều ngày cần bố hoặc mẹ ở nhà: con ốm, trường nghỉ, họp phụ huynh, tiêm phòng, những tuần hè không có ai trông. Ở nhiều nhà, phần lớn những ngày đó lấy từ phép của mẹ, cho tới khi mẹ hết phép từ giữa năm và bắt đầu phải xin nghỉ không lương hoặc bị nhìn như người hay vắng.

Bài này đề xuất một cách nhìn đơn giản: coi ngày nghỉ của cả hai vợ chồng là một quỹ chung của gia đình, rồi chia lượt theo nguyên tắc rõ ràng. Phần quyền nghỉ của người lao động chỉ nêu nguyên tắc; số ngày và điều kiện cụ thể bạn nên hỏi phòng nhân sự nơi mình làm.

Những ngày con cần bố mẹ ở nhà trong một năm

Trước khi chia, hãy liệt kê. Nhiều nhà không nhận ra tổng số ngày lớn đến đâu cho tới khi viết ra. Danh sách dưới là các nhóm thường gặp:

  • Con ốm: sốt, cảm cúm, các bệnh trẻ hay mắc khi đi nhà trẻ. Đây là nhóm khó đoán nhất và thường rơi vào lúc bất tiện nhất.
  • Lịch khám và tiêm phòng: theo lịch của bác sĩ hoặc trạm y tế, thường vào giờ hành chính.
  • Trường nghỉ: nghỉ lễ, nghỉ giữa kỳ, nghỉ hè, những ngày trường tổ chức sự kiện mà phụ huynh được mời.
  • Họp phụ huynh và gặp giáo viên: có khi chỉ vài giờ nhưng rơi vào giữa ngày làm việc.
  • Người trông con vắng: ông bà về quê, người giúp việc nghỉ, nhóm trẻ đóng cửa đột xuất.
  • Những việc của gia đình: đám giỗ, đám cưới họ hàng, ông bà ốm cần người đưa đi khám.

Liệt kê theo năm vừa qua, ước lượng số ngày cho từng nhóm. Con số này không cần chính xác; nó chỉ để hai người thấy rằng đây là một khối việc lớn, cần được chia như mọi việc nhà khác.

Quyền nghỉ của người lao động: nắm nguyên tắc, hỏi đúng chỗ

Bộ luật Lao động 2019 quy định người lao động có quyền nghỉ hằng năm hưởng nguyên lương, ngoài ra có những trường hợp được nghỉ việc riêng và nghỉ không hưởng lương khi thoả thuận với người sử dụng lao động. Số ngày cụ thể phụ thuộc vào điều kiện làm việc, thâm niên và nội quy từng nơi, nên cách chắc nhất là xem hợp đồng lao động, nội quy và hỏi phòng nhân sự.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có chế độ dành cho người lao động phải nghỉ việc để chăm con nhỏ bị ốm, với điều kiện về độ tuổi của con, giấy tờ của cơ sở khám chữa bệnh và giới hạn số ngày trong năm. Đây là điểm nhiều gia đình bỏ sót: những ngày nghỉ chăm con ốm có thể không phải trừ vào phép năm. Hãy hỏi nhân sự xem cả bố và mẹ có được hưởng không, cần giấy tờ gì, nộp lúc nào.

Luật cũng có chế độ để người chồng nghỉ khi vợ sinh con. Nếu nhà bạn đang chuẩn bị đón em bé, nên hỏi trước để người chồng dùng đủ phần nghỉ này. Những chi tiết về mức hưởng và số ngày thay đổi theo từng trường hợp, nên không đoán. Nếu bị từ chối quyền nghỉ hoặc có tranh chấp, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được hướng dẫn theo đúng hoàn cảnh của mình.

Gộp ngày nghỉ của cả hai thành quỹ chung của gia đình

Cách làm này giúp hai người nhìn thấy cùng một con số và chia trên đó:

  1. Mỗi người hỏi rõ số ngày phép năm còn lại, quy định xin phép trước bao lâu và những giai đoạn nơi làm hạn chế cho nghỉ.
  2. Ghi thêm những cách vắng mặt không dùng phép mà mỗi người có: làm từ xa vài ngày, đổi ca, bù giờ vào cuối tuần.
  3. Cộng lại thành tổng quỹ của gia đình. Đặt bên cạnh danh sách những ngày con cần bố mẹ ở nhà đã liệt kê.
  4. Chia trước những ngày đoán được: lịch tiêm, họp phụ huynh, tuần nghỉ hè. Người nào nhận ngày nào ghi luôn vào lịch chung.
  5. Để dành một phần cho những ngày không đoán được như con ốm, và thống nhất cách chia phần này ở phần dưới.
  6. Giữ lại cho mỗi người vài ngày không dành cho việc của con, để nghỉ ngơi hoặc lo việc riêng.

Ví dụ giả định: một nhà có hai vợ chồng đều làm văn phòng, sau khi liệt kê thấy năm ngoái mẹ nghỉ gần hết phép cho con còn bố chỉ dùng vài ngày. Khi gộp lại và chia, mỗi người nhận khoảng một nửa số ngày cho con, và mẹ lần đầu tiên còn phép cho mình vào cuối năm.

Những cách chia lượt nghỉ khi con ốm đột xuất

Con ốm là phần khó chia nhất vì không báo trước. Bảng dưới gợi ý vài nguyên tắc để hai vợ chồng không phải thương lượng lại từ đầu mỗi sáng con sốt.

Nguyên tắcCách làmĐiểm mạnhĐiểm yếu
Theo lượtLần này mẹ nghỉ, lần sau bố nghỉ, ghi lại để không nhầmĐơn giản, ai cũng thấy công bằngCó khi đúng lượt mà người đó đang có việc không thể vắng
Theo ngày trong tuầnCon ốm thứ Hai, thứ Ba thì bố nghỉ; thứ Tư đến thứ Sáu thì mẹ nghỉMỗi người biết trước ngày nào mình là người trựcKhông hợp nếu lịch làm của hai người thay đổi theo tuần
Chia nửa ngàyMột người ở nhà buổi sáng, người kia buổi chiềuKhông ai mất trọn một ngày làm việcCần nơi làm của cả hai linh hoạt, bàn giao giữa trưa phải gọn
Theo mức độ bậnMỗi tối, hai người nói ngày mai ai có việc không thể vắng; người còn lại trực nếu con ốmSát thực tế công việcDễ thành người có việc quan trọng hơn luôn được miễn, cần xem lại hằng tháng

Dù chọn nguyên tắc nào, ghi lại số ngày mỗi người đã nghỉ vì con trong tháng. Cuối tháng nhìn lại một lần là biết cách chia có đang lệch về một phía hay không.

Khi công việc của một người khó xin nghỉ hơn

Có nhà mà công việc của một người, thường được gọi là công việc chính, khó xin nghỉ hơn hẳn: lương cao hơn, vị trí quản lý, hoặc làm ở nơi ít người thay. Lập luận "để người kia nghỉ cho đỡ thiệt" nghe hợp lý trong từng lần, nhưng cộng lại qua nhiều năm, người hay nghỉ sẽ dần bị đẩy ra khỏi những cơ hội như dự án lớn, đi công tác, thăng chức.

Đây không phải lý do để không bao giờ dùng lập luận đó, mà là lý do để nhìn nó trong dài hạn. Hai vợ chồng có thể thống nhất rằng người có công việc khó nghỉ hơn vẫn nhận một phần cố định, chẳng hạn những lần con ốm vào cuối tuần hay buổi tối, hoặc những ngày nghỉ dự đoán được mà có thể xin trước. Và khi người kia có giai đoạn quan trọng cho sự nghiệp, như đang được xem xét đề bạt, thì đổi lượt ưu tiên.

Nói chuyện này một cách thẳng thắn giúp tránh tình trạng một người âm thầm hi sinh công việc rồi sau nhiều năm mới thấy tiếc. Lựa chọn một người lùi lại cho sự nghiệp của người kia là lựa chọn hợp lệ của mỗi gia đình, miễn là cả hai cùng biết và cùng quyết định.

Những cách vắng mặt không cần dùng ngày phép

Làm từ xa trong ngày con ốm nhẹ. Nếu con chỉ ốm nhẹ, có người lớn khác ở nhà cùng, và công việc cho phép, làm từ xa có thể đỡ được một ngày phép. Nhưng đừng coi đây là cách mặc định: trông một đứa trẻ ốm và làm việc cùng lúc rất mệt, dễ làm cả hai việc đều không tốt.

Đổi ca với đồng nghiệp. Với người làm theo ca, đổi ca là cách linh hoạt nhất. Giữ quan hệ đổi qua đổi lại sòng phẳng để đồng nghiệp sẵn lòng giúp khi cần.

Nhờ người thân trực một phần. Ông bà hoặc họ hàng ở gần có thể trông nửa ngày để bố mẹ đi làm nửa ngày. Hỏi trước sức khoẻ và thời gian của ông bà, đừng mặc định.

Hoán đổi giờ trong ngày. Một người đi làm sớm hơn thường lệ để về sớm, người kia đi làm muộn để ở nhà buổi sáng với con. Cách này không cần ai nghỉ trọn ngày, chỉ cần cả hai nơi làm chấp nhận dịch giờ trong một vài ngày. Hỏi trước quản lý của mình để biết giới hạn, và giữ cho việc dịch giờ không thành thói quen hằng tuần nếu nơi làm không thoải mái.

Dùng chế độ dành cho cha mẹ có con ốm. Như đã nói ở trên, hỏi nhân sự về chế độ theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Đây là quyền của người lao động, không phải ân huệ của công ty.

Giữ lại vài ngày cho chính mình

Khi đã gộp quỹ ngày nghỉ, rất dễ dồn hết vào việc của con và quên rằng bố mẹ cũng cần nghỉ. Một người mẹ đi làm có thể cả năm không có một ngày nào thật sự nghỉ: ngày làm thì đi làm, ngày phép thì trông con ốm, cuối tuần thì làm việc nhà. Cứ như vậy, cơ thể và tinh thần sẽ kiệt dần.

Ngày nghỉ của riêng mình không cần lý do chính đáng. Nhiều chị chỉ dám dùng phép khi có việc cụ thể, như đi khám hay lo giấy tờ, còn nghỉ để nghỉ thì thấy có lỗi. Nhưng chính những ngày không có việc gì phải làm mới giúp người ta hồi lại sức.

Hãy giữ lại cho mỗi người vài ngày phép không dùng cho con, và bảo vệ chúng như một cam kết của cả nhà. Một ngày đi khám sức khoẻ định kỳ, một ngày đi gặp bạn cũ, một ngày ở nhà một mình khi con đi học. Người còn lại lo trọn việc con trong ngày đó.

Nếu đã nhiều tháng bạn thấy kiệt sức, mất ngủ, hay quên, dễ khóc hoặc cáu gắt, đó là dấu hiệu nên đi khám bác sĩ hoặc gặp chuyên gia tâm lý, không chỉ là cần thêm một ngày nghỉ. Dùng một ngày phép để đi khám cho mình cũng là một cách chăm sóc cả gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Con ốm thì bố có được nghỉ theo chế độ bảo hiểm xã hội không hay chỉ mẹ?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có chế độ cho người lao động nghỉ chăm con nhỏ bị ốm, với điều kiện về tuổi của con và giấy tờ khám chữa bệnh. Việc bố hay mẹ hưởng, hay cả hai, và giới hạn bao nhiêu ngày thì nên hỏi phòng nhân sự nơi mình làm để được trả lời đúng trường hợp.

Có nên để người lương thấp hơn nghỉ khi con ốm cho đỡ thiệt không?

Trong từng lần thì có vẻ hợp lý, nhưng về lâu dài người nghỉ nhiều dễ bị lỡ cơ hội nghề nghiệp. Nên chia một phần cố định cho cả hai, và đổi ưu tiên khi một người có giai đoạn quan trọng trong công việc.

Hết phép năm mà con vẫn ốm thì làm thế nào?

Hỏi nhân sự về chế độ nghỉ chăm con ốm theo luật bảo hiểm xã hội, nghỉ không lương có thoả thuận, làm từ xa hoặc đổi ca. Đồng thời xem lại cách chia lượt giữa hai vợ chồng, vì hết phép sớm thường là dấu hiệu một người đang gánh phần lớn.

Bị công ty gây khó dễ khi xin nghỉ vì con ốm thì nên làm gì?

Giữ lại các giấy tờ khám bệnh, tin nhắn xin nghỉ và phản hồi của công ty. Hỏi lại phòng nhân sự bằng văn bản về quy định áp dụng. Nếu vẫn có tranh chấp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc cơ quan quản lý lao động để được hướng dẫn theo trường hợp cụ thể.

Có cần ghi lại số ngày mỗi người nghỉ vì con không, nghe có vẻ tính toán?

Ghi lại giúp cả hai thấy cách chia có đang lệch không, thay vì dựa vào cảm giác dễ sai. Không cần chi tiết, một dòng mỗi lần là đủ. Mục đích là để điều chỉnh cùng nhau, không phải để đem ra so đo khi cãi nhau.

Nghỉ hè của con dài, hai vợ chồng chia thế nào?

Chia tuần hè thành từng khối: tuần nào ông bà trông, tuần nào con đi trại hè hoặc lớp năng khiếu, tuần nào bố nghỉ, tuần nào mẹ nghỉ. Xin phép từ sớm vì mùa hè nhiều người cùng xin nghỉ. Giữ ít nhất vài ngày cả nhà cùng nghỉ với nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138