Làm việc tại nhà khi có con nhỏ dễ thở hơn khi bạn thôi cố làm việc và trông con cùng một lúc, và chia ngày thành ba loại giờ: giờ sâu có người trông con hoặc con ngủ, giờ vụn làm việc nhẹ trong lúc con chơi gần, và giờ của con không mở máy. Lịch cụ thể phụ thuộc rất nhiều vào tuổi con, nên một kế hoạch tốt cho con mười tháng sẽ hỏng khi con lên hai.
Bài này dành cho mẹ đã quyết định làm việc tại nhà, dù là nhận việc tự do, làm từ xa cho công ty hay kinh doanh nhỏ. Bài đi qua cách nhận diện ba loại giờ, gợi ý lịch theo từng độ tuổi, cách dựng góc làm việc trong nhà chật, cách giữ ranh giới với khách và người nhà, và cách xoay xở khi ngày hôm đó đổ vỡ hoàn toàn.
Vì sao ở nhà cả ngày mà vẫn không đủ giờ làm
Nhiều mẹ bất ngờ khi thấy mình ở nhà mười mấy tiếng mỗi ngày mà chỉ làm được hai ba tiếng việc thật. Lý do nằm ở chỗ thời gian ở nhà bị cắt thành những mẩu rất nhỏ. Con đòi uống nước, con ngã, con cần thay tã, người giao hàng bấm chuông, nồi cơm cần trông. Mỗi lần bị cắt, bạn mất không chỉ vài phút xử lý mà còn mất thêm thời gian để nhớ lại mình đang làm dở chỗ nào.
Với những việc cần suy nghĩ liền mạch như viết, tính toán, thiết kế, dạy học trực tuyến, việc bị cắt liên tục khiến chất lượng giảm rõ rệt và bạn dễ phải làm lại. Với những việc đơn giản như trả lời tin nhắn, gói hàng, nhập số liệu, việc bị cắt ít gây hại hơn. Hiểu rõ việc của mình thuộc loại nào là bước đầu để không tự trách khi một ngày ở nhà trôi qua mà việc vẫn còn nguyên.
Điều thứ hai là người ở nhà tự nhiên gánh việc nhà. Nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp chen vào giờ làm vì "tiện tay". Nếu không thoả thuận rõ với chồng và người lớn trong nhà, giờ làm của bạn sẽ bị coi là giờ rảnh. Chuyện chia việc nhà có danh mục riêng trên trang; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng giờ làm tại nhà cũng là giờ làm, cần được tính như vậy.
Ba loại giờ và việc hợp với từng loại
Bước đầu tiên là liệt kê các việc trong tuần và xếp chúng vào ba loại giờ. Bảng dưới là khung gợi ý; bạn điền việc cụ thể của mình vào.
| Loại giờ | Khi nào có | Việc hợp |
|---|---|---|
| Giờ sâu | Con ngủ trưa, con ở nhà trẻ, có người trông, sáng sớm hoặc tối muộn | Việc cần tập trung: viết, thiết kế, tính sổ, dạy trực tuyến, họp với khách |
| Giờ vụn | Con chơi gần, con xem sách tranh, lúc chờ nồi canh sôi | Trả lời tin nhắn, xác nhận đơn, gói hàng, sắp xếp tệp, đọc lại bản nháp |
| Giờ của con | Bữa ăn, tắm, đọc truyện, chơi ngoài trời, trước giờ ngủ | Không mở máy làm việc; điện thoại để chế độ im lặng nếu có thể |
Mục tiêu không phải nhồi thêm việc vào giờ vụn, mà là chuyển đúng việc vào đúng loại giờ. Một bài viết cần hai tiếng tập trung sẽ mất cả ngày nếu bạn cố làm trong giờ vụn, trong khi trả lời tin nhắn khách hoàn toàn có thể làm lúc con đang xếp hình bên cạnh.
Giờ của con cũng cần được bảo vệ như giờ làm. Khi cả ngày bị chia nhỏ giữa việc và con, dành một khoảng chỉ cho con giúp cả hai mẹ con bớt cảm giác bị chia sẻ nửa vời.
Lịch gợi ý theo độ tuổi của con
Con dưới sáu tháng. Giấc ngủ của con chưa theo nhịp, giờ sâu gần như không đoán trước được. Chỉ nhận lượng việc nhỏ, linh hoạt hạn giao, tận dụng giờ vụn cho việc nhẹ. Đây cũng là giai đoạn bạn đang hồi phục sau sinh, nên nghỉ ngơi là ưu tiên.
Con từ sáu tháng đến khoảng một tuổi rưỡi. Giấc ngủ ngày bắt đầu có nhịp, thường là một hai giấc. Mỗi giấc là một khối giờ sâu ngắn. Đặt việc quan trọng nhất trong ngày vào giấc ngủ đầu tiên, vì giấc sau dễ bị hụt.
Con khoảng một tuổi rưỡi đến ba tuổi. Con đi lại, nghịch nhiều, giờ vụn ít an toàn hơn vì cần để mắt liên tục. Đây là giai đoạn nhiều mẹ cần người trông vài buổi mỗi tuần hoặc cho con đi nhóm trẻ để có giờ sâu thật.
Con đi mẫu giáo cả ngày. Giờ con ở trường là khối giờ sâu lớn nhất. Dồn việc cần tập trung vào đây, để chiều tối cho việc nhẹ và cho con. Ngày con ốm phải nghỉ học là ngày cần kế hoạch dự phòng.
Con đi học tiểu học. Có thêm giờ đưa đón, giờ kèm bài, lịch nghỉ hè dài. Giờ sâu thường ổn định hơn trong năm học nhưng mùa hè cần sắp xếp riêng, ví dụ nhờ ông bà hoặc cho con tham gia hoạt động hè.
Dựng góc làm việc trong nhà chật
Một góc làm việc cố định giúp đầu óc chuyển sang chế độ làm nhanh hơn, và giúp người nhà biết khi nào bạn đang làm việc. Không cần phòng riêng, chỉ cần vài điều kiện:
- Một chỗ cố định, dù chỉ là một đầu bàn ăn hay góc cạnh cửa sổ, không phải dọn đi dọn lại mỗi ngày.
- Xa tầm với của con những thứ dễ đổ, dây sạc, ổ điện; dây điện gom gọn và có nắp che ổ cắm.
- Một dấu hiệu "đang làm việc" mà cả nhà hiểu, như đội tai nghe, đóng cửa khép hờ hoặc một tấm vải phủ lên khi nghỉ.
- Tai nghe có micro để họp hoặc nói chuyện với khách khi trong nhà ồn.
- Một hộp đồ chơi yên lặng đặt gần bàn, chỉ lấy ra trong giờ vụn để con chơi bên cạnh.
- Ghế ngồi vừa tầm và đủ ánh sáng, vì bạn sẽ ngồi đó nhiều hơn tưởng tượng.
Nếu nhà quá chật, có mẹ chọn làm việc tại một quán cà phê yên tĩnh hoặc thư viện vài buổi mỗi tuần trong lúc có người trông con. Ra khỏi nhà vài giờ đôi khi hiệu quả hơn cả ngày cố gắng ở nhà.
Giữ ranh giới với khách và với người nhà
Báo cho khách khung giờ bạn trả lời. Ví dụ trả lời tin nhắn trong giờ hành chính và trong vòng nửa ngày. Khách biết trước thì không sốt ruột, bạn không phải ôm điện thoại cả tối.
Không hứa hạn giao sát nút. Luôn để vài ngày dự phòng cho ngày con ốm. Giao sớm hơn hạn tốt hơn nhiều so với xin lùi hạn.
Nói rõ với người nhà giờ nào bạn đang làm. Một tấm lịch tuần dán ở bếp, ghi các khung giờ làm, giúp ông bà và chồng biết khi nào không nên nhờ việc.
Họp trực tuyến có kế hoạch cho con. Trước cuộc họp quan trọng, sắp người trông hoặc chuẩn bị một hoạt động con thích. Nếu con vẫn xuất hiện, nói ngắn gọn một câu xin phép rồi tiếp tục; phần lớn mọi người thông cảm hơn bạn nghĩ.
Tắt thông báo ngoài giờ. Nếu dùng chung điện thoại cho việc và cho gia đình, đặt chế độ không làm phiền cho các ứng dụng công việc vào buổi tối.
Nói không với việc nhờ vả kiểu "đằng nào em cũng ở nhà". Nhận giúp người quen trông hộ con, nhận hàng hộ, đi chợ hộ thỉnh thoảng thì được, nhưng nếu thành nếp, giờ làm của bạn sẽ bị bào mòn. Một câu từ chối nhẹ nhàng kèm lý do "giờ này em đang làm việc" là đủ.
Ngày kế hoạch đổ vỡ
Sẽ có ngày con sốt, người trông con nghỉ đột xuất, mất điện, hoặc đơn giản con không chịu ngủ trưa. Chuẩn bị trước một kế hoạch cho ngày như vậy giúp bạn bớt cuống.
- Viết sẵn danh sách "ba việc không thể trễ" trong tuần. Ngày đổ vỡ chỉ cố làm những việc đó.
- Báo khách sớm nếu có nguy cơ trễ, kèm thời gian mới cụ thể.
- Nhờ trợ giúp: chồng xin về sớm, ông bà sang trông vài giờ, hàng xóm thân trông hộ một buổi.
- Chuyển việc nặng sang buổi tối sau khi con ngủ, nhưng chỉ một hai ngày; không biến thức khuya thành thói quen.
- Khi con ốm, đặt sức khoẻ của con lên trước. Nếu con sốt cao, li bì, khó thở hoặc có dấu hiệu bất thường, đưa con đi khám ngay, việc có thể chờ.
Sau ngày đổ vỡ, đừng cố bù hết trong một đêm. Dàn phần việc bị lỡ ra vài ngày sau và chấp nhận rằng tuần này hiệu suất thấp hơn. Đó là một phần của làm việc tại nhà với con nhỏ, không phải dấu hiệu bạn làm sai.
Mỗi lần có ngày đổ vỡ, ghi lại một dòng: chuyện gì xảy ra, ai đã giúp được, lần sau cần chuẩn bị gì thêm. Sau vài tháng, danh sách này thành kế hoạch dự phòng riêng của gia đình bạn.
Đừng quên phần thời gian của mình
Khi giờ bị chia giữa việc và con, thứ đầu tiên bị cắt thường là giờ của chính người mẹ: giờ ngủ, giờ ăn tử tế, giờ gặp bạn bè, giờ làm điều mình thích. Ban đầu cảm thấy hợp lý vì "chỉ là giai đoạn", nhưng nếu kéo dài nhiều tháng, bạn sẽ thấy mình làm việc chậm hơn, cáu gắt hơn với con, và mất hứng với chính công việc mình đã chọn.
Hãy coi giờ nghỉ của mình là một dòng trong lịch, giống như giờ làm và giờ của con. Có thể là ba mươi phút đi bộ buổi sáng, một buổi tối mỗi tuần gặp bạn, hoặc đơn giản là ngủ trưa cùng con thay vì tranh thủ làm việc. Làm việc tại nhà không có đồng nghiệp nhắc nghỉ giữa giờ, nên bạn phải tự nhắc.
Nếu bạn thấy mình mệt mỏi kéo dài, khó ngủ dù có cơ hội ngủ, buồn bã hoặc lo âu nhiều tuần liền, đó là lúc nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Danh mục sức khoẻ và tinh thần của trang có bài riêng về những dấu hiệu này.
Câu hỏi thường gặp
Có thể vừa trông con dưới một tuổi vừa làm việc toàn thời gian tại nhà không?
Rất khó nếu không có người hỗ trợ. Con dưới một tuổi cần chăm sóc liên tục, giấc ngủ chưa ổn định. Nhiều mẹ chỉ làm bán thời gian ở giai đoạn này, hoặc có ông bà, người giúp trông con trong giờ làm chính.
Cho con xem tivi để làm việc có sao không?
Đôi lúc dùng màn hình để có thời gian xử lý việc gấp là chuyện nhiều gia đình gặp. Điều nên tránh là biến nó thành cách trông con chính mỗi ngày. Khuyến nghị về thời gian dùng màn hình cho trẻ nhỏ khá chặt, bạn có thể hỏi bác sĩ nhi khi đưa con đi khám.
Làm sao để con hiểu mẹ đang làm việc?
Với trẻ trên hai tuổi, có thể dùng dấu hiệu dễ hiểu như mẹ đội tai nghe là đang làm, hoặc đồng hồ cát để con biết bao lâu nữa mẹ sẽ chơi. Hứa và giữ đúng lời giúp con tin tưởng và chờ được lâu hơn.
Có nên làm đêm khi con đã ngủ để bù giờ không?
Thỉnh thoảng thì được, nhưng làm đêm thường xuyên dễ dẫn tới thiếu ngủ kéo dài, ảnh hưởng sức khoẻ và cả việc chăm con ngày hôm sau. Nếu thường phải làm đêm, đó là dấu hiệu lượng việc vượt quá số giờ thật bạn có.
Chồng cũng làm việc tại nhà thì chia giờ thế nào?
Có thể chia ca trông con: một người làm giờ sâu buổi sáng trong khi người kia trông con, đổi lại buổi chiều. Ghi lịch ra giấy và thống nhất cuộc họp quan trọng của ai được ưu tiên trong ngày nào để tránh giành nhau.
Có nên gửi con đi nhà trẻ dù mẹ ở nhà làm việc không?
Đó là lựa chọn của từng gia đình và không có đúng sai. Nhiều mẹ làm việc tại nhà vẫn cho con đi nhà trẻ để có giờ làm liền mạch và để con có bạn chơi. Danh mục gửi con và người trông trẻ của trang có bài về cách chọn.