Muốn giảm việc nhà khi đi làm, bước đầu tiên không phải là làm nhanh hơn mà là soát lại xem việc nào thật sự cần làm, làm thưa đến mức nào thì nhà vẫn ổn, và tiêu chuẩn sạch gọn của nhà mình đang đặt ở đâu. Rất nhiều việc nhà tồn tại vì thói quen từ thời chưa có con hoặc chưa đi làm, không phải vì cần.
Bài này đưa ra bốn câu hỏi để soát từng việc, một bảng gợi ý những việc thường làm thưa đi được, và cách nói chuyện với người nhà khi tiêu chuẩn sạch gọn của mỗi người khác nhau. Không có tiêu chuẩn đúng cho mọi nhà; mục tiêu là tiêu chuẩn mà gia đình bạn sống được trong giai đoạn con còn nhỏ.
Vì sao việc nhà không tự giảm khi mẹ đi làm
Khi người phụ nữ quay lại công việc toàn thời gian, số giờ ở nhà giảm hẳn nhưng danh sách việc nhà thường giữ nguyên. Lau nhà mỗi ngày, ủi từng chiếc áo, nấu ba món mỗi bữa, dọn đồ chơi của con trước khi ngủ: những việc đó vẫn được coi là đương nhiên, chỉ là bây giờ phải nhồi vào buổi tối và cuối tuần.
Có ba lý do khiến việc nhà khó giảm. Một là thói quen: làm lâu thành nếp, không ai nghĩ đến chuyện bỏ. Hai là tiêu chuẩn từ thế hệ trước: nhà phải sạch như nhà mẹ mình ngày xưa, dù ngày xưa mẹ có thể không đi làm hoặc có cả đại gia đình cùng làm. Ba là cảm giác bị đánh giá: sợ khách đến thấy nhà bừa, sợ người thân nhận xét.
Cả ba lý do đều dễ hiểu, và không cái nào sai. Nhưng khi thời gian có hạn, mỗi giờ dành cho việc nhà không cần thiết là một giờ lấy đi từ giấc ngủ, từ thời gian với con, hoặc từ chính sức khoẻ của mẹ. Giảm việc nhà không phải lười, mà là chọn lại chỗ đặt sức lực trong một giai đoạn cụ thể của cuộc đời.
Bốn câu hỏi để soát từng việc nhà
Lấy một tờ giấy, ghi ra mọi việc nhà đang làm trong một tuần, kể cả việc nhỏ. Với mỗi việc, lần lượt hỏi bốn câu dưới đây và dừng ở câu đầu tiên có câu trả lời là có.
- Nếu bỏ hẳn việc này, có ai trong nhà thiệt hại thật sự không? Không phải khó chịu một chút, mà là thiệt hại về sức khoẻ, an toàn, hay tiền bạc. Nếu không, đánh dấu bỏ.
- Nếu làm thưa đi, ví dụ từ hằng ngày xuống hai lần một tuần, nhà có còn ổn không? Nếu có, đánh dấu làm thưa.
- Có cách làm đơn giản hơn mà kết quả gần như nhau không? Ví dụ phơi đồ cẩn thận để khỏi ủi, mua loại rau đã sơ chế, dùng giỏ lớn thay vì xếp từng món. Nếu có, đánh dấu đơn giản hoá.
- Có người khác trong nhà làm được việc này không? Chồng, con lớn, ông bà, hoặc dịch vụ thuê ngoài theo buổi nếu tài chính cho phép. Nếu có, đánh dấu chuyển giao.
- Việc còn lại sau bốn câu là việc giữ. Thường chỉ còn khoảng một nửa danh sách ban đầu.
Đừng soát một mình nếu có thể. Ngồi cùng chồng hoặc người cùng sống trong nhà giúp phát hiện những việc mà chỉ một người thấy quan trọng, và đó thường là chỗ cần nói chuyện nhất.
Những việc nhà thường làm thưa hoặc đơn giản hoá được
Bảng dưới là gợi ý từ những gì nhiều gia đình có mẹ đi làm đã thử. Mỗi nhà một hoàn cảnh: nhà có trẻ bò, có người dị ứng bụi, có người già cần chăm sẽ phải giữ một số việc ở mức cao hơn.
| Việc | Thường làm | Có thể thử | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lau nhà | Hằng ngày | Hai đến ba lần một tuần; quét nhanh khu ăn uống mỗi tối | Nhà có trẻ đang bò nên giữ sàn khu chơi sạch hơn |
| Ủi quần áo | Ủi gần hết | Chỉ ủi đồ đi làm cần thiết; phơi thẳng, gấp ngay khi khô | Đồ của trẻ nhỏ thường không cần ủi |
| Gấp quần áo | Gấp từng món | Đồ lót, tất, đồ ngủ của con cho vào giỏ theo người, không gấp | Chỉ gấp hoặc treo đồ đi làm, đi học |
| Dọn đồ chơi | Mỗi tối dọn hết | Dọn một lượt nhanh cùng con, chấp nhận góc chơi hơi bừa | Dọn sạch lối đi để tránh vấp ngã ban đêm |
| Nấu ăn | Ba bốn món mỗi bữa | Một mặn, một rau, một canh; một tối trong tuần ăn món một tô | Bữa của trẻ nhỏ theo hướng dẫn dinh dưỡng riêng |
| Lau kính, lau cửa | Hằng tuần | Mỗi tháng hoặc khi thấy bẩn | Không ảnh hưởng sức khoẻ |
| Dọn tủ lạnh | Khi nhớ ra | Mười phút trước buổi đi chợ cuối tuần | Làm đều lại giúp bớt đồ hỏng |
Điều đáng để ý là phần lớn những việc làm thưa đi được đều là việc liên quan đến vẻ ngoài, không liên quan đến vệ sinh và an toàn. Ranh giới đó là thước đo tốt: giữ chặt phần vệ sinh bếp, phòng tắm, đồ ăn của con; nới lỏng phần nhìn cho đẹp.
Đơn giản hoá: những thay đổi nhỏ giảm việc dài hạn
Mỗi món đồ một chỗ cố định. Nhà bừa thường không phải vì nhiều đồ mà vì đồ không có chỗ để. Khi chìa khoá, cặp của con, đồ chơi, giày dép đều có chỗ cố định, dọn dẹp chỉ là trả đồ về chỗ, ai trong nhà cũng làm được.
Giảm số lượng đồ trong tầm tay. Cất bớt một nửa đồ chơi lên cao, vài tuần đổi một lần. Con không chán mà mẹ dọn nhanh hơn. Điều tương tự áp dụng cho bát đĩa, quần áo dùng thường ngày.
Giặt theo người hoặc theo ngày cố định. Mỗi người một giỏ, đồ giặt xong trả thẳng về giỏ đó. Hoặc mỗi tuần giặt vào hai tối cố định thay vì giặt lẻ khi đầy.
Dọn trong lúc chờ. Lau bếp trong lúc chờ nồi cơm, gom đồ chơi trong lúc chờ con tắm xong. Những khoảng chờ vài phút cộng lại đủ cho phần lớn việc dọn hằng ngày.
Chấp nhận kết quả của người khác. Khi chồng hay con lớn nhận một việc, họ sẽ làm theo cách của họ. Gấp quần áo không thẳng nếp bằng mẹ nhưng việc vẫn xong. Làm lại sau lưng họ là cách nhanh nhất để không ai muốn nhận việc nữa.
Khi tiêu chuẩn sạch gọn trong nhà không giống nhau
Nhiều cuộc cãi nhau về việc nhà thật ra không phải về việc ai làm, mà về mức độ sạch gọn thế nào là đủ. Một người thấy bát để qua đêm là không chấp nhận được, người kia thấy sáng rửa cũng được. Một người không chịu được đồ chơi trên sàn, người kia không để ý.
Khi soát việc nhà, nên tách riêng những việc mà hai người có tiêu chuẩn khác nhau và nói chuyện về từng việc. Một cách hay là người có tiêu chuẩn cao hơn với việc nào thì nhận việc đó, hoặc hai người thoả thuận một mức ở giữa. Điều quan trọng là thoả thuận được nói ra, không phải một người lặng lẽ làm bù rồi ấm ức.
Với ông bà hoặc người thân thường góp ý chuyện nhà cửa, nên nói nhẹ nhàng rằng giai đoạn con còn nhỏ và cả hai vợ chồng đi làm, nhà mình chọn ưu tiên giờ ngủ và giờ chơi với con. Phần lớn người thân sẽ hiểu khi nghe lý do. Cách nói chuyện với chồng về chia việc nhà có danh mục riêng trên trang, bài này chỉ dừng ở phần soát việc.
Những việc nên giữ dù bận đến đâu
Giảm việc nhà không có nghĩa là bỏ tất cả. Có một số việc liên quan trực tiếp đến sức khoẻ và an toàn của con, nên giữ ở mức đều đặn ngay cả trong những tuần bận nhất.
- Vệ sinh khu nấu ăn và dụng cụ ăn uống của trẻ, đặc biệt bình sữa và đồ ăn dặm nếu con còn nhỏ.
- Phòng tắm và nhà vệ sinh ở mức sạch cơ bản, vì trẻ nhỏ hay chạm tay vào mọi thứ.
- Cất thuốc, hoá chất tẩy rửa, vật sắc nhọn ngoài tầm với của trẻ sau mỗi lần dùng. Đây là việc không được làm thưa.
- Giữ lối đi ban đêm thông thoáng để không ai vấp ngã khi dậy với con.
- Thay ga giường, vỏ gối theo chu kỳ đều đặn, nhất là với người hay dị ứng.
- Đổ rác thực phẩm hằng ngày trong khí hậu nóng ẩm để tránh côn trùng.
Sáu việc này có điểm chung là hậu quả khi bỏ qua đến chậm nhưng nặng. Giữ chúng đều đặn thì những việc khác có thể nới mà không lo.
Sau một tháng: kiểm lại xem đã nhẹ hơn chưa
Soát việc nhà một lần rồi để đó thường không đủ. Sau khoảng một tháng, nên ngồi lại xem danh sách mới chạy thế nào. Những việc đã đánh dấu bỏ có thật sự bỏ được không, hay vẫn có người lặng lẽ làm. Những việc làm thưa có thưa quá, đến mức nhà bắt đầu có vấn đề về vệ sinh không. Những việc chuyển giao cho chồng hoặc con có được làm đều không, hay lại quay về tay mẹ.
Câu hỏi quan trọng nhất của buổi kiểm lại là thời gian tiết kiệm được đang đi đâu. Nếu giảm được vài giờ mỗi tuần mà những giờ đó lại bị lấp bằng việc cơ quan mang về hoặc bằng một danh sách việc nhà mới, thì gia đình chưa thật sự nhẹ hơn. Hãy chủ động đặt những giờ đó vào giấc ngủ, thời gian với con, hoặc một việc cho chính mình, và nói ra với cả nhà rằng đó là mục đích của việc giảm.
Giảm việc nhà và cảm giác có lỗi
Nhiều chị kể rằng phần khó nhất của việc giảm việc nhà không nằm ở kỹ thuật, mà ở cảm giác mình đang kém đi. Nhìn sàn nhà chưa lau, chồng quần áo chưa gấp, có một giọng nói trong đầu bảo rằng người phụ nữ giỏi phải lo được hết.
Giỏi giang theo nghĩa của trang này là xoay xở được, không phải gánh hết. Một ngôi nhà hơi bừa nhưng mẹ còn sức đọc truyện cho con, còn kiên nhẫn khi con quấy, còn ngủ đủ để làm việc tốt hôm sau, là một ngôi nhà đang vận hành tốt. Những năm con còn nhỏ là một giai đoạn, không phải mãi mãi; tiêu chuẩn có thể nâng lên dần khi con lớn và tự lo được nhiều hơn.
Nếu cảm giác có lỗi trở nên nặng nề, kéo dài, khiến bạn mất ngủ hoặc buồn bã nhiều ngày, đó không còn là chuyện việc nhà. Nên chia sẻ với người thân tin cậy và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên thuê người giúp việc theo giờ để giảm việc nhà?
Đó là một lựa chọn hợp lý nếu tài chính gia đình cho phép và bạn tìm được người tin cậy. Nên bắt đầu bằng những việc tốn thời gian nhất như lau dọn tổng thể cuối tuần, thoả thuận rõ việc, giờ giấc và cách trả công. Cách tính chi phí này trong ngân sách gia đình có ở danh mục tài chính của trang.
Con bao nhiêu tuổi thì có thể giao việc nhà?
Mỗi trẻ phát triển một nhịp nên không có mốc chung. Trẻ nhỏ có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản như bỏ đồ bẩn vào giỏ, cất đồ chơi vào thùng. Mục tiêu ban đầu là tạo thói quen tham gia, chưa phải là giảm việc cho mẹ, và không nên chấm điểm hay so sánh con với anh chị em.
Mua thêm máy móc gia dụng có giúp giảm việc nhà không?
Một số thiết bị giúp tiết kiệm thời gian thật, nhưng chỉ khi chúng thay được một việc bạn làm thường xuyên. Trước khi mua, thử ghi lại một tuần xem việc đó tốn bao nhiêu thời gian. Nhiều máy mua về rồi để đó vì việc cần nó không xảy ra đủ thường.
Chồng nói nhà bừa quá trong khi chính anh không dọn, phải làm sao?
Đây là chuyện tiêu chuẩn và chia việc, nên tách khỏi lúc căng thẳng. Chọn một lúc bình tĩnh, mời anh cùng soát danh sách việc nhà và nhận những việc anh thấy quan trọng. Cách nói chuyện chia việc giữa vợ chồng khi cả hai đi làm có danh mục riêng trên trang.
Khi nào thì nên nâng tiêu chuẩn việc nhà lên lại?
Khi con đã lớn hơn và tự lo được nhiều việc, khi lịch công việc nhẹ hơn, hoặc khi có thêm người phụ giúp. Không cần đợi mọi điều kiện cùng lúc; nâng dần từng việc một và xem cả nhà có theo được không.
Làm sao để không bị người khác đánh giá khi nhà không gọn?
Không kiểm soát được suy nghĩ của người khác, nhưng có thể chọn không để nó quyết định lịch của mình. Trước khi có khách, dọn nhanh khu tiếp khách trong mười lăm phút là đủ. Với người thân hay góp ý, nói thẳng lý do gia đình chọn ưu tiên thời gian cho con và giấc ngủ.