GioiGiang.comGiỏi Giang
Quay lại làm việc sau sinh

Cảm giác có lỗi khi đi làm để con ở nhà: hiểu nó và sống cùng nó

Vì sao nhiều mẹ thấy có lỗi khi quay lại làm việc, cách tách cảm giác ra khỏi sự thật, trả lời những câu bình phẩm và lúc nỗi buồn cần được người chuyên môn giúp.

Mother sitting alone on a motorbike parked under a tamarind tree in Hue, helmet in her lap, looking down quietly before work, seen from behind, early morning haze

Cảm giác có lỗi khi đi làm để con ở nhà rất phổ biến, và nó thường không phải là dấu hiệu bạn đang làm sai. Phần lớn nó đến từ những hình ảnh về "người mẹ tốt" mà mỗi người lớn lên cùng, cộng với nỗi nhớ con có thật. Cảm giác này không cần bị dập tắt; nó cần được nhìn rõ, tách khỏi những gì thực sự đang xảy ra với con, và đặt ở đúng chỗ.

Bài này đi qua những nguồn gốc thường gặp của cảm giác có lỗi, vài cách nghĩ giúp nhẹ lòng hơn mà không phải tự lừa mình, cách trả lời những câu bình phẩm, và lúc nỗi buồn đã vượt quá mức "nhớ con" bình thường để cần đến bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Đi làm hay ở nhà đều là lựa chọn chính đáng; bài viết cho người đã chọn quay lại công việc, vì lý do nào cũng vậy.

Cảm giác có lỗi thường đến từ đâu

Hình mẫu người mẹ luôn có mặt. Nhiều người lớn lên với hình ảnh mẹ ở bên con mọi lúc, hoặc nghe những câu như "con còn nhỏ thế mà đã gửi". Hình mẫu đó in sâu đến mức dù bạn biết lý do mình đi làm là hợp lý, phần cảm xúc vẫn thấy như mình đang thiếu sót.

Nỗi nhớ con có thật. Sáu tháng gần như không rời con là quãng thời gian gắn bó rất mạnh. Nhớ con, muốn về sớm, xem ảnh con trong giờ nghỉ là phản ứng tự nhiên. Đôi khi nỗi nhớ này bị diễn giải thành "mình đang bỏ con", dù hai điều đó khác nhau.

Sợ bỏ lỡ những lần đầu tiên. Lần đầu con lật, con bò, con gọi "mẹ" có thể xảy ra khi bạn ở chỗ làm. Ý nghĩ đó khiến nhiều mẹ chạnh lòng. Thực tế những lần đầu tiên của con vẫn lặp lại nhiều lần trước mắt bạn, và cái bạn nhớ lâu thường là những ngày bình thường bên con.

Mệt mỏi làm cảm xúc nặng hơn. Ngủ ít, ăn vội, chạy giữa hai đầu khiến bất kỳ cảm xúc tiêu cực nào cũng to hơn. Cùng một sự việc, ngày ngủ đủ bạn thấy bình thường, ngày mất ngủ lại thấy mình là người mẹ tệ.

Lời bình phẩm từ xung quanh. Một câu nói vô tình của họ hàng, hàng xóm hay đồng nghiệp có thể chạm đúng vào nỗi lo sẵn có. Câu nói thì qua nhanh, nhưng nó ở lại trong đầu nhiều ngày.

Tách cảm giác ra khỏi sự thật

Một cách hữu ích là đặt hai câu hỏi khác nhau. Câu thứ nhất: mình đang cảm thấy gì. Câu thứ hai: con mình thực sự đang thế nào. Cảm giác có lỗi trả lời câu thứ nhất, nhưng hay bị nhầm thành câu trả lời cho câu thứ hai. Bạn thấy có lỗi không có nghĩa là con đang thiếu thốn.

Để trả lời câu thứ hai, hãy nhìn những gì quan sát được: con ăn, ngủ, chơi thế nào khi ở với người trông; con có vui khi gặp bạn buổi chiều không; người trông kể gì về một ngày của con; bác sĩ nhi nhận xét gì ở các lần khám định kỳ. Nếu những điều đó ổn, cảm giác có lỗi của bạn là cảm xúc cần được lắng nghe, chứ không phải tín hiệu báo con đang gặp vấn đề.

Ngược lại, nếu bạn thấy những dấu hiệu đáng lo ở con, như con sụt cân, thay đổi hành vi rõ rệt, sợ hãi người trông, thì đó là chuyện cần xử lý bằng hành động cụ thể: đưa con đi khám, xem lại người trông, điều chỉnh sắp xếp. Phân biệt được hai trường hợp này giúp bạn không vừa áy náy vô cớ, vừa bỏ qua điều thật sự cần làm.

Một bài tập nhỏ nhiều người thấy có ích: mỗi tối viết ba dòng về những gì con đã làm trong ngày, theo lời người trông hoặc những gì bạn tự thấy. Sau vài tuần, những dòng ghi đó cho bạn một bức tranh khách quan hơn mọi cảm giác thoáng qua.

Những cách nghĩ giúp nhẹ lòng mà không tự lừa mình

Không có câu thần chú nào xoá được cảm giác có lỗi. Nhưng một số cách nhìn, khi nghĩ đi nghĩ lại nhiều lần, giúp nó nhỏ dần và bớt chi phối ngày của bạn:

  • Con cần một người mẹ đủ sức, không cần một người mẹ có mặt mọi giây. Thời gian bên con chất lượng hơn khi bạn không kiệt quệ.
  • Con có thể gắn bó với nhiều người. Con thương bà, thương cô trông trẻ không làm con bớt thương mẹ; trẻ có nhiều người lớn tin cậy quanh mình là điều tốt.
  • Công việc của bạn cũng là một phần của gia đình. Thu nhập, sự ổn định, và cả niềm vui của bạn khi làm việc đều góp vào cuộc sống của con.
  • Không có lựa chọn nào hoàn hảo. Ở nhà hay đi làm, mỗi lựa chọn có cái được và cái mất. Thấy cái mất của lựa chọn mình không có nghĩa là mình chọn sai.
  • Cảm giác có thể thay đổi theo thời gian. Những tuần đầu thường nặng nhất; nhiều mẹ thấy nhẹ dần khi nếp sinh hoạt ổn định.
  • Bạn được phép vui khi đi làm. Vui vì được nói chuyện với người lớn, vì dùng lại kỹ năng của mình, không có nghĩa là bạn thương con ít đi.

Những câu trên không phải để bạn ép mình hết buồn. Buồn khi xa con vẫn là chuyện bình thường. Chúng chỉ giúp nỗi buồn không biến thành lời tự kết tội.

Viết ra lý do mình đi làm

Lúc cảm giác có lỗi dâng lên, thường là sáng sớm khi chia tay con hoặc tối muộn khi mệt, rất khó nhớ vì sao mình đã chọn quay lại công việc. Lý do vẫn còn đó, nhưng bị cảm xúc che mất. Vì vậy một việc nhỏ mà hữu ích là viết các lý do ra giấy vào một lúc bình tĩnh, rồi để ở chỗ dễ lấy, như trong ví hoặc trong ghi chú điện thoại.

Lý do của mỗi người khác nhau và không cần nghe cho "cao cả". Có người đi làm vì gia đình cần hai nguồn thu nhập. Có người vì muốn giữ nghề đã học nhiều năm. Có người vì cần không gian của riêng mình để làm một người mẹ kiên nhẫn hơn khi về nhà. Có người vì muốn con lớn lên thấy mẹ có công việc mình yêu. Tất cả đều là lý do chính đáng, và bạn không phải xếp hạng chúng.

Khi cảm giác có lỗi xuất hiện, đọc lại tờ giấy đó. Nó không làm nỗi nhớ con biến mất, nhưng nhắc bạn rằng đây là một quyết định có suy nghĩ, không phải sự bỏ mặc. Nếu sau một thời gian bạn đọc lại mà thấy các lý do không còn đúng nữa, đó cũng là thông tin quý: có thể đã đến lúc cùng gia đình xem lại sắp xếp, đổi giờ làm, hoặc cân nhắc một lựa chọn khác. Bài về chuyện muốn nghỉ thêm hoặc đổi chỗ làm trong danh mục này có thể giúp bạn nghĩ tiếp.

Thời gian với con buổi tối và cuối tuần: ít mà đều

Nhiều mẹ cố bù lại cả ngày vắng mặt bằng cách lấp kín buổi tối bằng hoạt động, mua thêm đồ chơi, hay thức cùng con đến khuya. Cách đó thường khiến cả mẹ và con mệt hơn. Với trẻ nhỏ, điều quan trọng là những khoảnh khắc đều đặn và có mặt trọn vẹn: mười lăm phút ôm con, nói chuyện, hát, không cầm điện thoại, ngày nào cũng có.

Một vài nếp nhỏ có thể trở thành "giờ của mẹ và con": tắm cho con, đọc một cuốn sách tranh trước khi ngủ, cho con bú lần cuối trong ngày trong phòng tối và yên. Những việc này không cần chuẩn bị gì đặc biệt, nhưng khi lặp lại đều, chúng cho con cảm giác chắc chắn rằng mẹ luôn quay về.

Cuối tuần không cần lịch kín các chuyến đi chơi. Một buổi sáng đi dạo công viên, một bữa ăn cả nhà ngồi cùng nhau, một giờ nằm chơi trên sàn với con đã đủ ý nghĩa. Và cuối tuần cũng cần có chỗ cho bạn nghỉ, vì một người mẹ được nghỉ là người mẹ có sức cho tuần tiếp theo.

Khi người khác bình phẩm: vài cách trả lời

Lời bình phẩm về chuyện mẹ đi làm thường đến từ người có ý tốt nhưng không biết hoàn cảnh nhà bạn. Bạn không cần thuyết phục ai. Mục tiêu là trả lời ngắn, giữ quan hệ, và không để câu nói đó theo mình về nhà.

Câu thường ngheCách trả lời ngắnĐiều nên nhớ
"Con còn bé thế mà đã gửi đi rồi à?""Dạ, nhà con đã tính kỹ, bé ở với bà vẫn ổn ạ."Bạn không nợ ai lời giải thích chi tiết
"Đi làm thì được bao nhiêu mà bỏ con?""Dạ, việc này nhà con tự tính rồi ạ."Chuyện tiền bạc là chuyện riêng của gia đình
"Hồi xưa mẹ ở nhà nuôi con đến ba tuổi.""Dạ, mỗi nhà một hoàn cảnh, con thấy vậy cũng tốt ạ."Thừa nhận lựa chọn của người khác mà không phải đổi lựa chọn của mình
"Con bé sụt cân là do mẹ đi làm đấy.""Dạ, con sẽ hỏi bác sĩ cho chắc ạ."Chuyện sức khoẻ của con để bác sĩ đánh giá
"Chắc ở công ty sướng hơn ở nhà nhỉ?""Mỗi chỗ một việc ạ, chỗ nào cũng có cái mệt riêng."Không cần chứng minh mình cũng vất vả

Nếu lời bình phẩm đến từ người thân trong nhà và lặp lại nhiều, đó là lúc vợ chồng nên cùng nói chuyện với người đó, và người chồng nên đứng cùng vợ. Một người mẹ không nên phải tự bảo vệ lựa chọn chung của cả gia đình.

Khi nỗi buồn không còn là "nhớ con" bình thường

Nhớ con, buồn những ngày đầu, thỉnh thoảng rơi nước mắt trên đường đi làm là những trải nghiệm nhiều mẹ có. Nhưng có lúc cảm giác có lỗi và buồn bã kéo dài, ngày càng nặng, và bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt. Đó không còn là chuyện ý chí hay suy nghĩ tích cực.

Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu bạn buồn hoặc trống rỗng gần như cả ngày trong nhiều ngày liền, mất hứng thú với gần như mọi thứ, ngủ không được dù có điều kiện ngủ, thấy mình vô giá trị, khó tập trung đến mức không làm được việc, hoặc có suy nghĩ làm hại bản thân hay con. Nếu có suy nghĩ làm hại bản thân hoặc con, hãy nói ngay với người thân và đến cơ sở y tế gần nhất.

Những dấu hiệu trên có thể gặp ở cả mẹ đi làm lẫn mẹ ở nhà, và chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được bạn đang trải qua điều gì. Tìm đến sự giúp đỡ không có nghĩa bạn là người mẹ kém; đó là việc chăm sóc cho chính người mà con cần nhất. Danh mục giữ sức khoẻ và tinh thần của trang có thêm các bài về chăm sóc bản thân.

Câu hỏi thường gặp

Cảm giác có lỗi khi đi làm có hết không?

Với nhiều mẹ, nó nhẹ dần khi nếp sinh hoạt ổn định và thấy con vẫn vui khoẻ. Có người thỉnh thoảng vẫn chạnh lòng vào những dịp đặc biệt. Nếu cảm giác ngày càng nặng và kéo dài, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Con quấn bà hơn mẹ thì có phải do mẹ đi làm không?

Trẻ thường thân với người ở bên mình nhiều giờ trong ngày, và điều đó không làm con bớt gắn bó với mẹ. Những lúc mệt, ốm hay sợ, nhiều bé vẫn tìm mẹ. Dành thời gian đều đặn với con mỗi tối giúp mối gắn bó này thêm vững.

Có nên giảm giờ làm để bớt cảm giác có lỗi không?

Đó là lựa chọn tuỳ hoàn cảnh tài chính, công việc và mong muốn của bạn. Nếu cân nhắc, hãy nhìn cả những gì thật sự thay đổi cho con và cho gia đình, không chỉ để làm dịu cảm giác. Có khi điều chỉnh nhỏ trong giờ giấc đã đủ.

Chồng không hiểu cảm giác này thì nói thế nào?

Nói cụ thể về những lúc cảm giác đó đến và điều anh ấy có thể làm, như đưa con đi khám thay một lần, nhắn ảnh con trong giờ làm, đứng về phía bạn khi người thân bình phẩm. Yêu cầu cụ thể dễ được đáp ứng hơn lời than chung chung.

Thấy vui khi đi làm có phải là mẹ vô tâm không?

Không. Nhiều người mẹ thấy vui khi được làm việc, gặp đồng nghiệp, dùng lại kỹ năng của mình. Niềm vui đó và tình thương với con có thể cùng tồn tại. Một người mẹ có cuộc sống riêng đủ đầy thường có nhiều năng lượng hơn cho con.

Khi nào nên tìm chuyên gia tâm lý thay vì tự vượt qua?

Khi buồn bã, lo âu hay cảm giác vô giá trị kéo dài nhiều ngày, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống, công việc, hoặc khi có suy nghĩ làm hại bản thân hay con. Trường hợp có suy nghĩ làm hại, hãy tìm giúp đỡ ngay tại cơ sở y tế gần nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138