Muốn con quen người trông trước ngày mẹ đi làm, cách chắc nhất là bắt đầu sớm ba đến bốn tuần và tăng dần thời gian con ở với người đó, từ lúc có mẹ bên cạnh đến lúc mẹ vắng hẳn vài giờ. Đứa trẻ không cần quen với "việc mẹ đi vắng" nói chung; con cần quen một người cụ thể, một giọng nói, một cách bế, một cách cho ăn và ru ngủ.
Bài này đi theo góc người mẹ sắp quay lại công việc: lịch từng tuần, những việc người trông cần học từ mẹ, cách chia tay mỗi sáng mà không lén lút, và những lúc nên gác lịch lại để hỏi bác sĩ. Lộ trình áp dụng được cho ông bà, người giúp việc hay cô ở nhóm trẻ; chỉ khác nhau ở chỗ ai đến nhà ai.
Vì sao cần ba đến bốn tuần chứ không phải vài ngày
Nhiều gia đình để đến tuần cuối của kỳ nghỉ thai sản mới đón người giúp việc về, hoặc nhờ bà lên trước hai ngày. Với người lớn, hai ngày là đủ để giao việc. Với một em bé khoảng sáu tháng tuổi thì không. Ở quãng tuổi này nhiều trẻ bắt đầu phân biệt rõ người quen và người lạ, bám mẹ hơn, khóc khi mẹ ra khỏi phòng. Đó là một bước phát triển bình thường chứ không phải dấu hiệu con "khó tính" hay mẹ chiều quá.
Thời gian ba đến bốn tuần cho phép mọi thứ đổi chậm: tuần đầu con ở với người trông khi mẹ vẫn trong nhà, tuần sau mẹ đi ra ngoài ngắn, tuần thứ ba mẹ vắng gần bằng một buổi làm. Mỗi bước chỉ thay một điều, nên con có thời gian thích nghi và mẹ có thời gian nhìn ra chỗ chưa ổn.
Thời gian đệm này cũng là để người trông học con. Con thích được vỗ lưng hay xoa đầu khi ngủ, bú bình nghiêng góc nào, khóc kiểu nào là đói, kiểu nào là buồn ngủ. Những điều đó mẹ đã biết sau sáu tháng nhưng chưa từng nói ra thành lời. Nếu không có ba tuần cùng làm, người trông sẽ phải đoán trong những ngày mẹ không có nhà, và đoán sai thì cả hai bên cùng mệt.
Lịch gợi ý từng tuần
Lịch dưới đây là khung để bạn chỉnh theo nhà mình. Mốc tính ngược từ ngày đi làm; nếu kỳ nghỉ còn ít hơn bốn tuần thì gộp tuần một và hai, đừng bỏ hẳn bước mẹ ở trong nhà.
| Thời điểm | Mẹ làm gì | Người trông làm gì | Dấu hiệu để sang bước sau |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 (4 tuần trước ngày đi làm) | Ở cùng phòng, làm việc riêng, để người trông bế, chơi, thay tã | Quan sát mẹ, làm theo nếp cũ, hỏi lại chỗ chưa rõ | Con chịu chơi với người trông vài chục phút khi thấy mẹ gần đó |
| Tuần 2 | Ra ngoài ngắn: đi chợ, đi dạo, ra quán cà phê gần nhà | Cho ăn một bữa, ru một giấc ngắn khi mẹ vắng | Con có khóc lúc mẹ đi nhưng dịu lại sau ít phút |
| Tuần 3 | Vắng nửa buổi, đi đúng giờ sẽ đi làm | Lo trọn nửa buổi: ăn, ngủ, chơi, tắm nếu đến giờ | Người trông tự xử lý được giấc ngủ và bữa ăn mà không gọi mẹ |
| Tuần 4 | Chạy thử nguyên ngày làm việc, kể cả giờ về | Giữ nếp như một ngày thật, ghi lại những gì xảy ra | Cả nhà thấy ngày thử chịu được, chỉnh lại giờ giấc nếu cần |
Nếu ở tuần nào con quấy nhiều hơn hẳn, bạn có thể lùi lại bước trước vài ngày. Lùi không có nghĩa là thất bại; chỉ là con cần thêm thời gian. Điều nên tránh là nhảy cóc từ tuần một sang ngày đi làm thật.
Những điều người trông cần học từ mẹ, viết ra một tờ
Phần lớn chuyện người trông làm khác mẹ không phải vì họ không thương con, mà vì không ai nói cho họ biết. Bạn nên ghi những điều sau ra một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy, viết bằng câu ngắn, không cần đẹp:
- Giờ ngủ, giờ ăn trong ngày và dấu hiệu con buồn ngủ của riêng con (dụi mắt, quay mặt vào vai, nhìn đờ ra).
- Cách cho con ăn: bú bình nghiêng thế nào, mỗi lần bao nhiêu là thường, ăn dặm món gì đã thử, món nào chưa được cho.
- Cách ru: bế đung đưa, vỗ lưng, hát, hay đặt xuống nằm rồi ngồi cạnh. Mỗi nhà một kiểu, người trông nên giữ kiểu con đã quen.
- Đồ vật làm con dịu: chiếc khăn, con thú bông, áo của mẹ còn mùi quen.
- Những việc không làm: không cho uống thuốc khi chưa hỏi bố mẹ, không cho ăn món mới, không để con nằm sấp ngủ, không để một mình trên giường cao.
- Ai được đón con, ai được vào nhà, gọi ai đầu tiên khi có chuyện.
- Những dấu hiệu phải báo ngay cho bố mẹ và đưa đi khám: sốt, bỏ bú, nôn nhiều, khó thở, li bì, phát ban lạ.
Tờ giấy này hữu ích nhất khi người trông là ông bà, vì ông bà có kinh nghiệm riêng và dễ làm theo thói quen của mình. Đưa ra dưới dạng "nếp của cháu" thay vì "quy định của con" giúp cuộc nói chuyện nhẹ nhàng hơn.
Chia tay mỗi sáng: ngắn, đều, không lén
Đừng lẻn đi khi con đang mải chơi. Đi lén thì sáng hôm đó yên, nhưng con sẽ học rằng mẹ có thể biến mất bất cứ lúc nào, và những ngày sau bám mẹ chặt hơn, khó rời mắt khỏi mẹ hơn. Chào con rồi đi, kể cả khi con khóc.
Giữ một câu chào giống nhau mỗi ngày. Một câu ngắn như "Mẹ đi làm, chiều mẹ về bế con" kèm cái ôm và cái hôn. Ngày nào cũng thế, con dần hiểu chuỗi đó kết thúc bằng việc mẹ quay lại.
Chia tay xong thì đi hẳn. Quay lại dỗ thêm một lần nữa khi nghe con khóc thường làm buổi chia tay kéo dài và con khóc lâu hơn. Để người trông nhận con từ tay mẹ và đánh lạc hướng con bằng một việc quen.
Hỏi người trông sau mười lăm phút, không phải ngay lập tức. Nhiều trẻ khóc to lúc mẹ đi rồi nín khá nhanh. Một tin nhắn hỏi thăm sau khoảng mười lăm phút cho bạn bức tranh thật hơn tiếng khóc lúc ra cửa.
Đón con vui vẻ nhưng không bù đắp quá mức. Buổi chiều về, dành vài phút ôm con, nói chuyện, rồi quay lại nếp thường. Không cần mua quà hay cho con thức khuya để "bù" cho cả ngày vắng mặt.
Khi người trông là ông bà và khi là người ngoài
Với ông bà, con thường quen mặt sẵn nhưng khó khăn lại nằm ở chỗ khác: ông bà nuôi con theo kinh nghiệm thời của mình, và người mẹ ngại góp ý. Ba tuần làm cùng là dịp tốt để hai thế hệ khớp với nhau ở những điểm quan trọng nhất. Bạn không cần ông bà làm giống mình từng chi tiết; chỉ cần thống nhất những điều liên quan đến an toàn, giấc ngủ và thức ăn, còn cách chơi, cách hát ru thì cứ để ông bà làm theo cách của ông bà.
Với người giúp việc hoặc cô ở nhóm trẻ, con chưa quen ai cả, nên tuần đầu càng quan trọng. Bạn quan sát được cách họ bế con, giọng nói khi con khóc, việc họ làm khi con không chịu ăn. Đây cũng là lúc nói rõ việc nào thuộc phần họ, việc nào không, và cách liên lạc trong ngày. Phần chọn người và thoả thuận công việc được viết riêng trong danh mục gửi con và người trông trẻ của trang.
Nếu con sẽ đi nhóm trẻ hoặc nhà trẻ, nhiều nơi có lịch cho bé làm quen từ vài giờ một ngày. Bạn nên hỏi trước và xếp lịch đó trùng với tuần hai, tuần ba trong lộ trình, để con không phải cùng lúc đổi chỗ, đổi người và xa mẹ cả ngày.
Khi con khóc nhiều hơn mẹ nghĩ và khi nào cần hỏi bác sĩ
Con khóc khi mẹ đi, bám mẹ hơn vào buổi tối, ngủ chập chờn vài đêm là những phản ứng thường gặp trong giai đoạn chuyển đổi. Nhiều mẹ lo con bị tổn thương hoặc nghĩ mình chọn sai thời điểm. Thật ra một đứa trẻ khóc vì nhớ mẹ là đứa trẻ đã gắn bó với mẹ, và gắn bó đó vẫn còn nguyên khi mẹ đi làm.
Những điều nên để ý kỹ hơn là thay đổi kéo dài và rõ rệt: con bỏ ăn nhiều ngày, sụt cân, li bì ít phản ứng, khóc không dỗ được trong thời gian dài mỗi ngày, hoặc người trông kể lại những chuyện khiến bạn bất an. Khi gặp những dấu hiệu đó, hãy đưa con đi khám để bác sĩ nhi đánh giá, đừng tự kết luận là "con nhớ mẹ". Nếu nghi ngờ về cách người trông đối xử với con, an toàn của con đặt lên trước mọi cân nhắc ngại ngùng.
Còn chính bạn, nếu những ngày chuẩn bị khiến bạn mất ngủ triền miên, khóc nhiều, thấy mình không còn hứng thú với điều gì, đó là lúc nên nói với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Buồn khi xa con là bình thường; buồn đến mức không làm nổi việc hằng ngày thì cần được giúp, không cần cố chịu một mình.
Bảy việc làm trong tuần cuối trước ngày đi làm
Tuần cuối nên để dành cho việc chạy thử và chỉnh nhỏ, không bắt đầu điều gì mới. Danh sách dưới đây giúp bạn không quên những thứ nhỏ nhưng làm hỏng buổi sáng đầu tiên:
- Chạy thử nguyên ngày làm việc ít nhất một lần, kể cả giờ mẹ dậy, giờ đi và giờ về.
- Kiểm lại tờ ghi nếp sinh hoạt với người trông, sửa những chỗ thực tế khác với điều đã viết.
- Chuẩn bị sẵn đồ dự phòng ở nhà: tã, quần áo, khăn, sữa đã trữ nếu con bú sữa mẹ qua bình.
- Thống nhất cách liên lạc: nhắn tin vào giờ nào, chuyện gì thì gọi ngay, chuyện gì để tối nói.
- Lưu danh sách người liên hệ khẩn cấp ở chỗ người trông thấy được, kèm tên cơ sở y tế gần nhà.
- Hẹn với chồng hoặc người thân một người dự phòng cho ngày người trông ốm hoặc bận đột xuất.
- Dành một buổi tối không làm gì thêm, để chính bạn được nghỉ trước tuần mới.
Không có lộ trình nào khiến buổi sáng đầu tiên hoàn toàn không nước mắt. Mục tiêu là con có một người quen thân để dựa vào khi mẹ vắng, và mẹ đi làm với cảm giác đã chuẩn bị hết những gì làm được.
Câu hỏi thường gặp
Con được mấy tháng thì việc tập quen người trông dễ hơn?
Không có tháng tuổi nào hoàn toàn dễ. Trẻ nhỏ hơn thường chấp nhận người mới nhanh hơn, còn khoảng từ sáu tháng nhiều bé bắt đầu lạ người rõ rệt. Điều quyết định nhiều hơn là thời gian làm quen đủ dài và người trông giữ được nếp sinh hoạt quen của con.
Có nên để người trông ở cùng con khi mẹ vẫn ở nhà không, con có bám mẹ hơn không?
Nên. Tuần đầu mẹ ở trong nhà là để con thấy người mới trong một khung cảnh an toàn. Con có thể vẫn chạy về phía mẹ, nhưng dần dần sẽ chấp nhận người trông bế, cho ăn. Bạn chỉ cần lùi ra làm việc riêng, đừng giành lại mọi việc.
Ông bà muốn nuôi theo cách cũ, có cần sửa hết không?
Không cần sửa hết. Hãy chọn vài điều liên quan đến an toàn, giấc ngủ và thức ăn để thống nhất, nói theo kiểu "nếp của cháu" và giải thích lý do. Những chuyện như cách hát ru, cách chơi thì để ông bà làm theo ý mình cũng không sao.
Kỳ nghỉ chỉ còn hai tuần thì làm thế nào?
Bạn có thể gộp tuần một với tuần hai, tuần ba với tuần bốn. Vẫn giữ thứ tự: có mẹ ở trong nhà trước, vắng ngắn sau, rồi mới chạy thử nguyên ngày. Thời gian ngắn thì nên chấp nhận vài ngày đầu đi làm con còn quấy nhiều hơn.
Con khóc mỗi sáng khi mẹ đi suốt nhiều tuần có đáng lo không?
Khóc lúc chia tay rồi nín sau ít phút là phản ứng thường gặp. Nếu con khóc kéo dài không dỗ được, bỏ ăn, sụt cân hay thay đổi rõ rệt về sức khoẻ, bạn nên đưa con đi khám để bác sĩ nhi đánh giá và xem lại cách người trông chăm con.
Có nên gọi video cho con trong giờ làm không?
Tuỳ con. Có bé vui khi thấy mẹ, có bé lại khóc to hơn vì thấy mẹ mà không bế được. Bạn có thể thử vài lần rồi hỏi người trông xem con phản ứng ra sao. Nhiều nhà chọn nhắn tin hỏi thăm người trông và xem ảnh thay vì gọi trực tiếp cho con.