Với nhiều gia đình có hai vợ chồng cùng đi làm, bữa tối là điểm nóng nhất trong ngày: ai cũng về nhà mệt, con đói, thời gian từ lúc về đến giờ con ngủ rất ngắn. Ở không ít nhà, mặc định là mẹ về nấu, bố chơi với con hoặc nghỉ, và mẹ vừa thay đồ đã đứng ngay vào bếp.
Bài này nhìn bữa tối như một chuỗi khâu, không chỉ là đứng bếp. Từ đó, hai vợ chồng chia theo trọn khâu, lên thực đơn tuần để bớt phải nghĩ mỗi chiều, nấu gọn những ngày thường và để ai về sau cũng có phần việc hợp lý. Mọi ví dụ trong bài là ví dụ giả định, bạn điều chỉnh theo nhà mình.
Sau một mâm cơm tối là bao nhiêu việc
Khi nói "ai nấu cơm", nhiều nhà chỉ nghĩ đến lúc đứng bếp. Thật ra một bữa tối gồm cả một chuỗi việc, nhiều việc trong đó diễn ra từ hôm trước:
- Nghĩ thực đơn: hôm nay ăn gì, có hợp với con không, đổi món để không ngán.
- Kiểm tra đồ trong tủ lạnh và tủ bếp, biết cái gì sắp hết.
- Đi chợ hoặc đặt mua: chọn chỗ mua, mua đủ cho mấy ngày.
- Rã đông, ướp, sơ chế: những việc phải làm từ trước nếu không muốn bữa ăn lùi giờ.
- Nấu và bày ra.
- Cho con ăn, nhất là với trẻ nhỏ cần người ngồi cạnh.
- Dọn bàn, rửa bát, lau bếp, đổ rác.
- Cất thức ăn thừa, chuẩn bị cho bữa sau.
Khi viết ra như vậy, nhiều nhà thấy phần "đứng bếp" chỉ chiếm một phần nhỏ, còn phần nghĩ, mua và dọn mới là phần nặng, và thường không được tính khi chia việc. Đây là chỗ cần sửa đầu tiên.
Chia theo trọn khâu thay vì "ai rảnh thì nấu"
Cách chia "ai về trước thì nấu" nghe linh hoạt nhưng thường thành người về trước luôn là một người. Chia theo khâu giúp mỗi người biết rõ phần của mình. Bảng dưới gợi ý vài cách chia, bạn chọn theo giờ giấc nhà mình.
| Cách chia | Người A lo | Người B lo | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| Theo khâu | Thực đơn tuần và đi chợ | Nấu và dọn ngày thường | Một người thích lên kế hoạch, người kia về sớm hơn |
| Nấu và dọn tách nhau | Nấu | Cho con ăn, dọn bàn, rửa bát, lau bếp | Cả hai về gần cùng giờ |
| Theo ngày | Trọn bữa tối thứ Hai, Tư, Sáu | Trọn bữa tối thứ Ba, Năm, Bảy | Giờ về của hai người thay đổi trong tuần |
| Theo tuần | Trọn bữa tối tuần này | Trọn bữa tối tuần sau | Một trong hai có tuần bận rõ ràng |
Điều quan trọng là mỗi khâu có một người chịu trách nhiệm trọn, gồm cả phần nghĩ trước. Người lo đi chợ phải tự biết cái gì sắp hết; người lo nấu phải tự biết hôm nay nấu gì từ thực đơn đã có, không phải hỏi người kia lúc năm giờ chiều.
Lên thực đơn tuần trong mười lăm phút
Thực đơn tuần là cách nhanh nhất để bỏ đi câu hỏi "tối nay ăn gì" vốn làm nhiều chị mệt cả buổi chiều ở cơ quan. Làm vào cuối tuần, mỗi tuần một lần:
- Xem lịch tuần tới của cả nhà: tối nào ai về muộn, tối nào con có lớp học thêm, tối nào cả nhà ăn ngoài hay về ông bà.
- Chọn năm bữa tối ngày thường. Tối bận nhất chọn món nhanh nhất hoặc món đã nấu sẵn từ cuối tuần; tối thoải mái hơn chọn món cầu kỳ hơn một chút.
- Giữ một danh sách món quen của nhà, khoảng hai mươi món, để chọn nhanh. Mỗi tuần thêm một món mới nếu thích.
- Từ thực đơn, viết danh sách đồ cần mua, chia theo chỗ mua.
- Ghi thực đơn vào chỗ cả nhà cùng xem được, như ghi chú chung trên điện thoại hoặc tấm bảng trên cửa tủ lạnh.
- Sau mỗi tuần, gạch những món cả nhà không thích, thêm món mới vào danh sách.
Ai lên thực đơn là một phần việc cần được tính. Nếu vợ lên thực đơn, chồng có thể nhận đi chợ và nấu những bữa theo thực đơn đó. Nếu chồng lên thực đơn, vợ được thoát hẳn phần nghĩ, và đó thường là phần nhiều chị mong được bớt nhất.
Đi chợ: ai giữ danh sách, mua mấy lần một tuần
Đi chợ là khâu nhiều người tưởng nhẹ nhưng thực ra gồm cả việc nhớ cái gì sắp hết, so với thực đơn, chọn chỗ mua và sắp thời gian đi. Nếu một người đi chợ nhưng người kia phải nhắn danh sách mỗi lần, phần nặng nhất vẫn nằm ở người nhắn.
Cách gọn nhất là có một danh sách đồ cần mua dùng chung trên điện thoại. Ai thấy cái gì sắp hết thì tự thêm vào, người lo đi chợ chỉ việc theo danh sách đó và tự kiểm thêm tủ lạnh. Với nhà hai vợ chồng cùng đi làm, đi chợ lớn một lần vào cuối tuần, cộng một lần mua bổ sung rau tươi giữa tuần, thường đủ cho cả tuần mà không phải ghé chợ mỗi chiều.
Nếu đặt mua qua ứng dụng, người lo đi chợ vẫn là người chịu trách nhiệm đặt, nhận hàng và kiểm hàng. Đặt mua tiết kiệm thời gian đi lại nhưng không bỏ được phần nghĩ, nên vẫn cần được tính là một phần việc rõ ràng của một người.
Nấu gọn những ngày thường
Sơ chế từ cuối tuần. Rửa, cắt rau củ dùng trong hai ba ngày đầu tuần; ướp sẵn thịt cá chia thành từng phần cho từng bữa. Một buổi cuối tuần bỏ ra một hai giờ có thể rút ngắn mỗi bữa tối ngày thường đi đáng kể.
Nấu một lần, ăn hai bữa. Món kho, món hầm nấu một nồi lớn đủ cho hai bữa. Bữa thứ hai chỉ cần thêm một món rau và canh nhanh.
Một mâm ba món là đủ. Ngày thường không cần mâm cơm như ngày giỗ. Một món mặn, một món rau, một món canh, đủ chất cho cả nhà. Giữ chuẩn này giúp người nấu, dù là vợ hay chồng, không thấy áp lực.
Dùng đồ có sẵn khi cần. Có những ngày mua đồ ăn chín ở chỗ quen, hoặc ăn một bữa đơn giản như cháo, mì nấu với rau và trứng, cũng là chuyện bình thường. Ghi một hai bữa như vậy vào thực đơn tuần để không ai thấy có lỗi.
Giữ an toàn thực phẩm khi chuẩn bị trước. Đồ đã sơ chế để ngăn mát nên dùng trong vài ngày, thịt cá ướp nên để ngăn đông nếu dùng sau. Đồ sống, đồ chín để riêng hộp.
Ai về sau thì làm gì
Một điểm hay gây ấm ức: người về trước đã đứng bếp, người về sau ngồi xuống ăn. Để tránh điều này, thống nhất rằng người về sau nhận phần sau bữa ăn: cho con ăn nếu con còn nhỏ, dọn bàn, rửa bát, lau bếp, cất đồ thừa. Như vậy không ai phải chờ người kia mới ăn được, và không ai làm hết.
Nếu người về sau về quá muộn, như sau giờ con ngủ, có thể đổi: người đó nhận phần chuẩn bị bữa sáng hoặc phần cho bữa tối hôm sau, như sơ chế, rã đông, nấu sẵn một món. Điều cần tránh là người về sau không có phần gì trong bữa tối của nhà.
Những tối cả hai cùng về muộn, có một phương án đã thống nhất từ trước: ăn đồ đã nấu sẵn, đặt mua, hoặc nhờ ông bà nếu ở gần. Không phải cuống lên nghĩ vào giờ chót, cũng không mặc định ai đó phải đứng bếp lúc chín giờ tối.
Dọn dẹp sau bữa ăn và để con cùng tham gia
Phần dọn dẹp thường bị coi nhẹ, nhưng khi một người nấu xong lại phải dọn, buổi tối của người đó gần như mất hết. Tách nấu và dọn cho hai người khác nhau là cách đơn giản để cân lại.
Con cũng có thể có một phần nhỏ phù hợp với tuổi: trẻ nhỏ mang bát đũa nhựa ra bàn, trẻ lớn hơn dọn bát của mình vào bồn, lau bàn. Mục đích không phải là để con làm thay bố mẹ, mà để con thấy bữa tối là việc của cả nhà, ai cũng có phần. Không chấm điểm hay so sánh con với anh chị em, chỉ cần ghi nhận khi con làm.
Để việc dọn không kéo dài, có thể áp dụng vài thói quen nhỏ: rửa nồi chảo ngay khi nấu xong lúc còn ấm, dọn bàn ngay sau khi ăn thay vì để đến lúc con ngủ, đổ rác bếp mỗi tối. Người lo dọn tự chọn thứ tự làm, miễn là trước giờ đi ngủ bếp đã sạch và đồ ăn thừa đã được cất đúng chỗ. Như vậy sáng hôm sau người lo bữa sáng không phải bắt đầu bằng việc dọn tiếp của tối hôm trước.
Khi con thấy cả bố và mẹ đều nấu, đều dọn, con lớn lên với một hình ảnh khác về việc nhà. Đó là điều có ích cho con sau này, dù con là trai hay gái.
Khi một người chưa quen nấu ăn
Ở nhiều nhà, người chồng chưa quen nấu ăn, và đó thường là lý do việc nấu nướng dồn hết về vợ. Nhưng nấu ăn là kỹ năng học được. Bắt đầu với vài món đơn giản, nấu cùng nhau một hai lần vào cuối tuần, rồi để người mới học tự nấu những món đó vào ngày thường.
Trong thời gian học, người chưa quen có thể nhận những khâu không cần tay nghề: đi chợ theo danh sách, sơ chế, dọn rửa. Như vậy phần việc vẫn được chia, trong khi kỹ năng nấu dần tăng lên.
Có thể bắt đầu từ những món mà người mới học thích ăn, vì người ta thường học nhanh hơn với món mình muốn ăn. Ghi lại cách nấu vào một ghi chú chung, theo cách của chính người học, để lần sau tự xem mà không phải hỏi.
Người đã quen nấu nên kiềm chế việc đứng cạnh chỉnh từng thao tác. Món ăn lần đầu có thể mặn hơn hay nhạt hơn, nhưng sẽ khá lên sau vài lần. Lời khen cho bữa ăn đầu tiên, dù chưa ngon, thường giúp người mới học quay lại bếp lần thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Chồng về sớm hơn nhưng không biết nấu thì chia việc bữa tối thế nào?
Chồng nhận những khâu không cần tay nghề trước: đi chợ theo danh sách, sơ chế, nấu cơm, cho con ăn và dọn rửa. Cuối tuần hai người nấu cùng vài món đơn giản để chồng học dần. Sau vài tuần, chồng có thể tự nấu những món đã quen.
Có nên lên thực đơn cho cả tuần không, thấy mất thời gian?
Mất khoảng mười lăm phút mỗi tuần nhưng bỏ được câu hỏi tối nay ăn gì mỗi chiều, và giúp đi chợ một lần đủ đồ. Giữ một danh sách món quen của nhà để chọn nhanh. Ai lên thực đơn nên được tính là một phần việc.
Ngày thường ăn đồ mua sẵn có sao không?
Không sao, nếu chọn chỗ mua đảm bảo vệ sinh và cân đối với rau, canh nấu ở nhà. Ghi một hai bữa như vậy vào thực đơn tuần để không ai thấy có lỗi. Ngày thường cần một bữa đủ chất và đúng giờ, không cần mâm cơm cầu kỳ.
Người nấu có phải rửa bát luôn không?
Không nên. Tách nấu và dọn cho hai người khác nhau giúp không ai mất hết buổi tối. Nếu người kia về muộn, họ có thể nhận phần chuẩn bị cho bữa sau thay cho phần dọn.
Sơ chế đồ ăn từ cuối tuần có an toàn không?
An toàn nếu bảo quản đúng: rau củ đã sơ chế để ngăn mát và dùng trong vài ngày, thịt cá ướp sẵn chia phần và để ngăn đông nếu dùng sau. Đồ sống và đồ chín để riêng hộp. Thấy đồ có mùi lạ thì bỏ, không tiếc.
Con nhỏ có nên tham gia dọn bữa tối không?
Có, với những việc vừa tuổi như mang bát nhựa ra bàn, dọn bát của mình, lau bàn. Mục đích là để con thấy bữa tối là việc chung của cả nhà. Không chấm điểm hay so sánh con, chỉ cần ghi nhận khi con làm.