Bộ luật Lao động 2019 cho lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ 60 phút mỗi ngày trong thời gian làm việc, và thời gian nghỉ này vẫn được hưởng đủ tiền lương theo hợp đồng. Quyền này áp dụng cho mọi người có hợp đồng lao động, không phụ thuộc việc bạn cho con bú mẹ hoàn toàn, bú bình hay ăn dặm; mục đích là để người mẹ có thời gian cho con bú, vắt sữa, hoặc nghỉ ngơi.
Trên giấy tờ thì rõ, nhưng thực tế nhiều mẹ không dám dùng, hoặc dùng mà thấy áy náy. Một số nơi làm việc lại không biết sắp xếp thế nào cho hợp với ca kíp. Bài này hướng dẫn cách chia 60 phút sao cho tiện với bạn và với công việc, cách thoả thuận với quản lý, và cách xử lý khi quyền này bị hiểu sai.
Quyền này gồm những gì và không gồm những gì
Có ba điểm cần nắm. Thứ nhất, đây là thời gian nghỉ trong giờ làm, không phải về sớm thêm hay đi muộn thêm ngoài giờ một cách tuỳ ý; bạn và công ty thoả thuận thời điểm nghỉ cụ thể. Thứ hai, thời gian nghỉ vẫn hưởng đủ lương, nên công ty không được trừ lương, trừ chuyên cần hay bắt làm bù. Thứ ba, quyền kéo dài tới khi con đủ 12 tháng tuổi, tính theo ngày sinh của con.
Quyền này không đồng nghĩa với việc công ty phải giảm khối lượng công việc theo tỷ lệ. Nhưng một quản lý hợp lý sẽ điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp, vì một giờ mỗi ngày là khoảng một phần tám thời gian làm việc. Đây là điểm nên trao đổi thẳng ngay từ đầu, thay vì để tới kỳ đánh giá mới phát hiện hai bên kỳ vọng khác nhau.
Ngoài 60 phút này, Bộ luật Lao động 2019 còn có những bảo vệ khác cho người nuôi con dưới 12 tháng tuổi, như hạn chế làm thêm giờ, làm đêm, đi công tác xa nếu bạn không đồng ý, và không bị sa thải vì lý do nuôi con nhỏ. Những điều này được bàn ở các bài khác trong danh mục. Ở đây chỉ tập trung vào chuyện thời gian trong ngày.
Các cách chia 60 phút thường gặp
Không có một cách chia đúng cho mọi người. Cách hợp lý tuỳ vào việc bạn cho con bú trực tiếp hay vắt sữa, nhà xa hay gần, làm hành chính hay theo ca. Bảng dưới gợi ý vài phương án để bạn bàn với quản lý:
| Cách chia | Hợp với ai | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Hai lần mỗi lần 30 phút, sáng và chiều | Mẹ vắt sữa ở nơi làm việc | Cần chỗ riêng tư, sạch sẽ để vắt; báo trước khung giờ cho đồng nghiệp |
| Ba lần mỗi lần 20 phút | Mẹ có con còn nhỏ, cần vắt thường xuyên | Khó áp dụng với công việc phải đứng máy liên tục |
| Một lần 60 phút, gộp với giờ nghỉ trưa | Mẹ ở gần nhà, về cho con bú trực tiếp | Đường đi phải ngắn, an toàn |
| Đến muộn hoặc về sớm 60 phút | Mẹ cần thời gian đưa đón, cho con bú sáng hoặc tối | Phải thoả thuận rõ, ghi vào lịch làm việc |
| Linh hoạt theo ngày | Công việc văn phòng ít ràng buộc giờ cố định | Dễ bị quên hoặc bị coi là không dùng; nên có ghi nhận |
Dù chọn cách nào, hãy ghi lại thoả thuận bằng thư điện tử hoặc trong hệ thống chấm công. Với người làm ca, nên đề nghị tổ trưởng ghi giờ nghỉ vào bảng phân ca để người thay vị trí biết trước. Ví dụ giả định: chị Lan làm kế toán, vắt sữa hai lần lúc mười giờ sáng và ba giờ chiều, mỗi lần nửa tiếng; lịch này được ghi trong lịch chung của phòng nên không ai đặt họp vào giờ đó.
Thoả thuận với quản lý từ ngày đầu quay lại
Thời điểm tốt nhất để sắp xếp là ngay trước hoặc trong tuần đầu đi làm lại. Trình tự gợi ý:
- Xác định bạn cần 60 phút để làm gì: cho con bú trực tiếp, vắt sữa, hay đưa đón, nghỉ ngơi. Từ đó chọn cách chia.
- Gửi thư cho quản lý và nhân sự, nêu bạn đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, đề xuất khung giờ cụ thể, ghi ngày con đủ 12 tháng để mọi người biết thời hạn.
- Nếu cần chỗ vắt sữa, hỏi công ty đang có phòng riêng chưa, nếu chưa thì chỗ nào kín đáo, có ổ điện, gần tủ lạnh.
- Thống nhất cách ghi nhận trên hệ thống chấm công, để thời gian nghỉ không bị tính thành đi muộn, về sớm.
- Thống nhất với quản lý về khối lượng công việc và mục tiêu trong giai đoạn này.
- Sau hai tuần, xem lại: cách chia có hợp không, có cần điều chỉnh không. Nhu cầu của con thay đổi theo tháng, lịch nghỉ cũng có thể đổi theo.
Một câu mở lời gợi ý: "Em muốn thống nhất với anh khung giờ nghỉ 60 phút mỗi ngày trong thời gian em nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Em đề xuất nghỉ hai lần, mười giờ sáng và ba giờ chiều, để không trùng giờ họp của nhóm."
Chỗ vắt sữa ở nơi làm việc: quyền và thực tế
Bộ luật Lao động 2019 và văn bản hướng dẫn đặt trách nhiệm cho người sử dụng lao động trong việc hỗ trợ lao động nữ nuôi con nhỏ, trong đó có việc bố trí chỗ vắt, trữ sữa phù hợp với điều kiện thực tế của nơi làm việc, đặc biệt ở những nơi đông lao động nữ. Mức độ đầu tư khác nhau theo quy mô: nhà máy lớn có thể có phòng riêng, văn phòng nhỏ có khi chỉ là một phòng họp nhỏ có rèm.
Nếu công ty chưa có chỗ phù hợp, bạn có thể đề xuất giải pháp đơn giản: một phòng họp ít dùng được đặt lịch cố định, một tấm rèm, một ghế, một ổ điện và một ngăn trong tủ lạnh chung có dán tên. Đề xuất cụ thể như vậy dễ được chấp nhận hơn câu hỏi chung "công ty có chỗ vắt sữa không". Nhà vệ sinh không phải là chỗ phù hợp để vắt sữa, vì lý do vệ sinh; đừng để ai thuyết phục bạn rằng đó là đủ.
Cách vắt, trữ và mang sữa về nhà an toàn được viết kỹ ở danh mục quay lại làm việc sau sinh. Còn ở đây, điều cần nhớ là bạn có quyền đề nghị một chỗ phù hợp, và đề nghị đó nên được gửi bằng văn bản để công ty có cơ sở sắp xếp.
Những hiểu lầm hay gặp quanh 60 phút
"Chỉ mẹ cho con bú mẹ mới được nghỉ." Không đúng. Luật gắn quyền với việc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, không phân biệt con bú mẹ hay bú bình.
"Nghỉ 60 phút thì phải làm bù." Không đúng. Thời gian nghỉ này được hưởng đủ lương, không phải thời gian nợ công ty.
"Đã dùng giờ nghỉ trưa dài thì không cần 60 phút nữa." Nghỉ trưa là quyền của mọi người lao động; 60 phút là quyền riêng của người nuôi con nhỏ, tính thêm chứ không thay thế.
"Người làm theo sản phẩm hay theo ca thì không có quyền này." Quyền áp dụng cho lao động nữ có hợp đồng lao động nói chung. Cách thực hiện với công việc theo sản phẩm, theo ca có thể cần sắp xếp khác, nên hỏi nhân sự cách tính để không bị thiệt.
"Không dùng thì cộng dồn thành ngày nghỉ." Luật không quy định cộng dồn. Nếu bạn muốn dùng thời gian này theo cách khác, như dồn vào một buổi trong tuần, đó là thoả thuận riêng với công ty, nên ghi rõ bằng văn bản.
Khi quyền này bị hiểu sai hoặc bị làm khó
Phần lớn vướng mắc đến từ thiếu thông tin: quản lý mới không biết quy định, bảng chấm công tự động ghi đi muộn, đồng nghiệp xì xào vì thấy bạn "hay vắng". Cách xử lý đầu tiên là cung cấp thông tin: một thư ngắn gửi quản lý và nhân sự, nhắc quy định của Bộ luật Lao động 2019 về thời gian nghỉ khi nuôi con dưới 12 tháng tuổi, đề nghị điều chỉnh bảng công.
Với đồng nghiệp, bạn không cần giải thích chuyện riêng, nhưng một câu thẳng thắn trong buổi họp nhóm thường làm không khí dễ chịu hơn: "Từ giờ tới khi bé tròn một tuổi, mỗi ngày em có hai khoảng nghỉ ngắn lúc mười giờ và ba giờ, nếu có việc gấp mọi người nhắn em nhé." Khi mọi người biết lịch, họ ít suy đoán hơn.
Nếu bị trừ lương, trừ thưởng chuyên cần hoặc bị đánh giá thấp chỉ vì dùng quyền này, hãy lưu lại phiếu lương, bảng công, thư trao đổi. Gửi đề nghị điều chỉnh bằng văn bản tới nhân sự, hỏi công đoàn cơ sở nếu có. Khi những bước đó không có kết quả, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với đầy đủ giấy tờ trong tay để biết bước tiếp theo phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Người làm ca, đứng máy, bán hàng dùng 60 phút ra sao
Với công việc không rời vị trí được, như đứng chuyền, đứng quầy, phục vụ, điều dưỡng, 60 phút không tự nhiên mà có; phải có người thay. Vài cách các nơi làm việc thường áp dụng:
- Tổ trưởng xếp giờ nghỉ của người mẹ vào bảng phân ca, kèm tên người đứng thay trong khoảng thời gian đó.
- Bố trí người mẹ vào vị trí trong chuyền dễ tạm dừng hoặc dễ có người thay hơn trong giai đoạn nuôi con nhỏ, có trao đổi và không giảm lương.
- Với cửa hàng ít người, chọn khung giờ vắng khách nhất trong ca để nghỉ.
- Gộp 60 phút vào đầu hoặc cuối ca để người mẹ về sớm hoặc vào muộn, nếu không bố trí được người thay giữa ca.
- Với làm theo sản phẩm, thống nhất cách tính để thời gian nghỉ không làm giảm thu nhập, vì luật quy định thời gian này vẫn được hưởng đủ lương.
Nếu tổ trưởng nói "chuyền không dừng được nên không nghỉ được", đó là vấn đề tổ chức cần cấp trên giải quyết, không phải lý do để bỏ quyền của bạn. Đề nghị bằng văn bản với nhân sự, nêu rõ ca làm và khung giờ bạn đề xuất, để họ có cơ sở sắp xếp người thay. Ở nhiều nhà máy, bộ phận nhân sự đã có cách làm sẵn cho trường hợp này; chỉ là người mẹ chưa hỏi đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Sinh đôi thì có được nghỉ nhiều hơn 60 phút không?
Quy định chung là 60 phút mỗi ngày cho người nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Nếu nuôi hai con nhỏ cùng lúc và cần thêm thời gian, bạn có thể thoả thuận với công ty về lịch làm việc linh hoạt hơn, ghi rõ bằng văn bản.
Bố nuôi con một mình có được nghỉ 60 phút không?
Quy định này được viết cho lao động nữ nuôi con nhỏ. Trường hợp người cha một mình nuôi con nhỏ, bạn nên hỏi nhân sự về chính sách hỗ trợ của công ty và tìm hiểu quy định hiện hành, vì đây là tình huống đặc thù.
Làm việc từ xa có được tính 60 phút không?
Quyền gắn với thời gian làm việc, không phụ thuộc làm ở đâu. Khi làm từ xa, cách thực hiện thường đơn giản hơn, nhưng vẫn nên thống nhất khung giờ với quản lý để lịch họp và thời gian phản hồi không bị lệch.
Con đã đủ 12 tháng mà vẫn bú mẹ thì sao?
Quyền nghỉ 60 phút theo luật kết thúc khi con đủ 12 tháng tuổi. Nếu bạn vẫn cần thời gian vắt sữa sau mốc này, có thể đề nghị công ty cho tiếp tục một khoảng nghỉ ngắn theo thoả thuận, thường dễ được chấp nhận nếu đề xuất rõ ràng.
Công ty dưới mười người có phải áp dụng không?
Quy định về thời gian nghỉ khi nuôi con dưới 12 tháng tuổi áp dụng cho người lao động theo hợp đồng nói chung, không loại trừ doanh nghiệp nhỏ. Điều khác nhau có thể là điều kiện về phòng vắt sữa, phụ thuộc quy mô nơi làm việc.