Với người mẹ vừa đi làm vừa nuôi con nhỏ, cách quản lý thời gian bền nhất không phải một bảng giờ chi li từ lúc thức dậy tới lúc ngủ, mà là chia ngày thành vài khối cố định rồi đặt việc vào đúng khối. Khối sáng, khối đi làm, khối đón con, khối tối với con, khối của mình. Mỗi khối có vài việc chắc chắn phải xong, phần còn lại được phép trôi.
Lịch tính theo từng mười lăm phút thường gãy ngay ngày thứ hai, vì trẻ nhỏ không chạy theo đồng hồ. Khối thì co giãn được: con dậy muộn, khối sáng ngắn lại, nhưng ba việc chính của khối vẫn còn nguyên. Bài này đi qua cách dựng năm khối, chọn việc cho từng khối, và cách giữ hệ thống sống được qua những tuần lộn xộn.
Vì sao danh sách việc dài làm mẹ đi làm mệt hơn
Nhiều chị bắt đầu sắp xếp thời gian bằng cách ghi hết mọi việc ra một tờ giấy hoặc một ứng dụng ghi chú: đóng tiền học, mua sữa, gửi báo cáo, rửa bình, gọi cho bà, đi khám răng, hạn nộp hồ sơ. Danh sách đó đúng, nhưng nó không cho biết việc nào làm lúc nào. Cuối ngày, nhìn thấy mười bốn việc chưa gạch, cảm giác thất bại đến nhanh hơn cảm giác đã làm được gì.
Vấn đề thứ hai là danh sách trộn lẫn những việc có giờ cố định với những việc làm lúc nào cũng được. Đón con lúc năm giờ chiều là việc có giờ; mua thêm chậu cây cho ban công thì không. Khi hai loại nằm chung một chỗ, đầu óc phải liên tục tự hỏi bây giờ làm cái gì, và chính câu hỏi lặp đi lặp lại đó mới là thứ tiêu hao sức nhiều nhất.
Vấn đề thứ ba là danh sách không có chỗ cho chuyện bất ngờ. Trẻ con ốm, xe hỏng, sếp gọi họp gấp là chuyện của mọi tuần chứ không phải ngoại lệ. Một hệ thống chỉ chạy được khi không có gì xảy ra thì gần như không bao giờ chạy được với gia đình có con nhỏ.
Cách chia theo khối giải quyết cả ba: việc có giờ trở thành mốc dựng khối, việc linh hoạt được gửi vào khối phù hợp, và giữa các khối luôn có khoảng đệm. Bạn vẫn giữ danh sách, nhưng danh sách trở thành kho chứa, không còn là thước đo xem hôm nay mình giỏi hay dở.
Năm khối của một ngày đi làm có con nhỏ
Bảng dưới là khung gợi ý cho gia đình mà mẹ làm giờ hành chính và con đi nhà trẻ hoặc mẫu giáo. Giờ giấc là ví dụ giả định; bạn dời theo giờ làm và giờ trường của nhà mình, nhưng nên giữ số khối và việc chính của từng khối.
| Khối | Khoảng giờ ví dụ | Việc chính phải xong | Việc được phép trôi |
|---|---|---|---|
| Khối sáng | Từ lúc dậy đến khi ra khỏi nhà | Con ăn sáng, mặc đồ, đồ mang theo đủ; mẹ ăn được vài miếng | Dọn bếp, phơi đồ, trang điểm kỹ |
| Khối đi làm | Từ lúc tới cơ quan đến giờ về | Việc quan trọng nhất của ngày làm vào buổi sáng; một lần xem tin nhắn của trường | Việc vặt cá nhân, mua sắm trực tuyến |
| Khối đón con | Từ lúc rời cơ quan đến khi về tới nhà | Đón đúng giờ; mua đồ còn thiếu nếu tiện đường | Ghé nơi khác, việc phát sinh |
| Khối tối với con | Từ bữa tối đến giờ con ngủ | Bữa tối, tắm, một khoảng chơi hoặc đọc cùng con | Lau nhà, gấp quần áo |
| Khối của mình | Sau khi con ngủ | Một việc cho bản thân hoặc nghỉ hẳn; chuẩn bị đồ cho sáng mai | Việc cơ quan mang về, nếu không gấp |
Điểm cần để ý là cột cuối. Mỗi khối có những việc được phép trôi sang khối khác hoặc sang ngày mai mà không ai thiệt gì. Viết rõ ra giúp bạn bỏ việc một cách chủ động, thay vì bỏ trong cảm giác có lỗi.
Dựng khối cho nhà mình trong một buổi tối
Không cần làm hoàn hảo ngay lần đầu. Một buổi tối cuối tuần, khi con đã ngủ, bạn ngồi với tờ giấy trắng và đi qua các bước sau.
- Ghi các mốc giờ không đổi được: giờ vào làm, giờ trường mở cửa, giờ trường đóng cửa, giờ con thường buồn ngủ. Đây là xương sống của mọi khối.
- Vẽ năm khối theo các mốc đó. Nếu có ngày trong tuần mốc khác hẳn, ví dụ thứ năm phải họp muộn, ghi riêng ngày đó.
- Lấy danh sách việc đang có, gắn mỗi việc vào một khối. Việc nào không gắn được vào khối nào thì có thể là việc chưa cần làm tuần này.
- Với mỗi khối, khoanh tối đa ba việc phải xong. Nhiều hơn ba thì khối đó đang bị nhồi, phải chuyển bớt hoặc nhờ người khác.
- Chừa ít nhất mười lăm phút đệm giữa khối sáng và khối đi làm, và giữa khối đón con với khối tối. Đây là chỗ hấp thụ chuyện con khóc, kẹt xe, quên đồ.
- Dán khung ở chỗ cả nhà nhìn thấy, hoặc gửi cho chồng và người phụ trông con, để mọi người biết khối nào ai lo.
- Chạy thử một tuần, cuối tuần sửa một chỗ duy nhất gây khó nhất. Sửa nhiều chỗ cùng lúc thì không biết thay đổi nào có tác dụng.
Lần đầu dựng thường mất khoảng một giờ. Những lần chỉnh sau chỉ cần vài phút, vì khung đã có.
Đặt việc vào đúng khối: vài nguyên tắc dùng được ngay
Việc cần đầu óc tỉnh táo đặt vào đầu khối đi làm. Phần lớn người mẹ có con nhỏ thấy buổi tối mình không còn sức suy nghĩ sâu. Báo cáo cần viết, bảng số cần đối chiếu nên làm trong một hai giờ đầu ở cơ quan, trước khi tin nhắn và cuộc họp kéo tới.
Việc lặp lại hằng ngày gắn vào một việc đã có sẵn. Soạn cặp cho con ngay sau khi rửa bát tối, kiểm tra tin nhắn của cô giáo ngay khi ngồi xuống bàn làm việc buổi sáng. Gắn vào việc có sẵn thì không phải nhớ.
Việc vặt cá nhân gom vào một khoảng duy nhất. Đặt lịch khám, chuyển tiền điện, trả lời tin nhắn nhóm phụ huynh: gom lại làm một lần trong giờ nghỉ trưa hoặc sau khi con ngủ, thay vì để nó chen vào mọi khối.
Việc cần cả nhà dồn vào cuối tuần. Đi chợ lớn, sơ chế đồ ăn, dọn tủ quần áo của con theo mùa là những việc làm một lần trong tuần thì nhẹ hơn rất nhiều so với chia lẻ mỗi tối một chút.
Việc chỉ mẹ làm được thì đánh dấu riêng. Có những việc người khác làm thay được, có những việc thì không, như cho con bú hoặc ký giấy tờ ở trường. Biết rõ phần chỉ mình làm được giúp bạn mạnh dạn giao phần còn lại.
Khoảng đệm: phần nhiều người bỏ qua nhất
Khi bắt đầu sắp xếp lại một ngày, phản xạ tự nhiên là lấp kín mọi khoảng trống. Có mười phút thì nhét thêm việc. Kết quả là chỉ cần một chuyện nhỏ trật nhịp, cả dây chuyền phía sau đổ theo: con làm đổ sữa, ra khỏi nhà muộn mười phút, đến cơ quan muộn, cuộc họp đầu tiên vào trong tâm trạng hối hả, và cả buổi sáng trôi đi trong cảm giác đuổi theo.
Khoảng đệm là thời gian để trống có chủ ý giữa hai khối. Ngày suôn sẻ, bạn dùng nó để uống một cốc nước, xem lại việc của khối sau, hoặc đơn giản là thở. Ngày có chuyện, nó nuốt gọn sự cố mà khối sau không bị ảnh hưởng. Cái lợi lớn nhất của khoảng đệm không phải là thời gian, mà là cảm giác không phải chạy suốt ngày.
Chỗ đặt khoảng đệm quan trọng nhất là hai lần chuyển trạng thái: từ nhà sang cơ quan và từ cơ quan về nhà. Đó là lúc nhiều thứ dễ trục trặc nhất và cũng là lúc đầu óc cần chuyển vai. Một vài chị kể rằng chỉ cần ngồi trong xe hoặc ở quán nước gần trường năm phút trước khi đón con cũng đủ để bước vào khối tối với tâm thế khác hẳn.
Nếu thấy khó chừa đệm vì ngày đã quá kín, đó là tín hiệu ngày đang chứa nhiều việc hơn sức một người. Lúc đó cần xem lại phần việc nhà có thể cắt bớt hoặc phần việc có thể chia với chồng, chủ đề có bài riêng trên trang.
Những dấu hiệu khung khối đang cần sửa
Khung khối không phải làm một lần là xong. Con lớn, đổi trường, đổi việc, mùa thi, mùa cao điểm công việc đều làm các mốc dịch chuyển. Một vài dấu hiệu cho thấy đã đến lúc ngồi lại chỉnh:
- Cùng một khối bị trễ ba bốn lần trong một tuần, dù không có sự cố đặc biệt. Khối đó đang bị nhồi hoặc mốc giờ đã không còn đúng.
- Bạn thường xuyên mang việc cơ quan về làm sau khi con ngủ. Khối của mình đã bị khối đi làm chiếm mất, cần nói chuyện về khối lượng việc hoặc cách sắp việc ở cơ quan.
- Con hay quấy vào một giờ cố định, ví dụ ngay sau khi đón về. Có thể con đói hoặc mệt; dời bữa phụ hoặc giờ tắm sớm hơn thường đỡ hơn là ép con theo lịch cũ.
- Việc được phép trôi cứ trôi mãi không bao giờ làm. Nó cần một chỗ cố định ở cuối tuần, hoặc cần được bỏ hẳn.
- Cả nhà không ai nhớ khung, chỉ mình bạn nắm. Khi đó khung chưa phải của gia đình, mà vẫn là gánh nặng ghi nhớ của riêng người mẹ.
- Bạn bắt đầu thấy kiệt sức kéo dài nhiều tuần, ngủ không lại sức, dễ cáu với con. Đó không còn là chuyện sắp xếp thời gian; nên dành thời gian chăm sức khoẻ và nếu cảm giác buồn bã hay mệt mỏi kéo dài, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Mỗi lần chỉnh, giữ nguyên cái gì đang chạy tốt và chỉ đụng vào một hai chỗ. Một khung quen tay quý hơn một khung mới đẹp trên giấy.
Khối của mình không phải phần thưởng
Trong năm khối, khối dễ bị hy sinh nhất là khối của mình. Con ngủ muộn, có việc cơ quan, có quần áo chưa gấp, thế là phần thời gian riêng biến mất mà không ai để ý, kể cả chính bạn. Nhiều tuần liền như vậy, cái giá phải trả là sức khoẻ và sự kiên nhẫn với cả nhà.
Cách nghĩ hữu ích là coi khối của mình như một mốc giờ không đổi được, giống giờ đón con. Không cần dài: hai mươi phút đọc sách, đi bộ quanh khu nhà, gọi cho một người bạn, hoặc đi ngủ sớm cũng được tính. Điều quan trọng là bạn chọn nó, chứ không phải nó còn sót lại.
Ở nhiều gia đình, khối này chỉ giữ được khi có người cùng giữ. Thoả thuận với chồng rằng tối thứ ba và thứ sáu anh lo việc cho con ngủ, hoặc nhờ ông bà một buổi sáng cuối tuần, là cách biến khối của mình từ mong muốn thành lịch thật. Đi làm và nuôi con không có nghĩa là phải gánh hết mọi giờ trong ngày; giỏi giang ở đây là biết sắp để mình còn sức đi đường dài.
Câu hỏi thường gặp
Làm ca hoặc giờ làm thay đổi theo tuần thì chia khối thế nào?
Thay vì một khung cho cả tuần, bạn dựng hai hoặc ba khung theo loại ca, ví dụ khung ca sáng và khung ca chiều. Mỗi khung vẫn năm khối, chỉ khác mốc giờ. Đầu tuần nhìn lịch ca rồi chọn khung cho từng ngày, dán lên chỗ cả nhà thấy để người trông con biết hôm đó theo khung nào.
Có nên dùng ứng dụng để quản lý các khối không?
Tuỳ thói quen của bạn. Một tờ giấy dán tủ lạnh thường đủ cho khung khối vì nó ít thay đổi. Ứng dụng lịch hữu ích hơn cho những việc có hạn cụ thể như họp phụ huynh hay tiêm chủng. Cách dùng công cụ số để lập lịch gia đình có bài riêng ở trang chuyên về lịch; ở đây chỉ cần nhớ công cụ là phụ, khung mới là chính.
Con còn bú đêm, ngủ không đủ thì khung khối có còn tác dụng không?
Vẫn có, nhưng nên giảm kỳ vọng. Giai đoạn con bú đêm, khối của mình gần như nên dành hết cho ngủ bù, và số việc phải xong trong mỗi khối nên còn một hai việc thay vì ba. Nếu mệt mỏi đến mức ảnh hưởng an toàn khi lái xe hoặc làm việc, nên trao đổi với bác sĩ và với gia đình để chia đêm.
Chồng không quen làm theo khung thì sao?
Bắt đầu bằng việc mời anh cùng dựng khung thay vì đưa khung đã làm sẵn. Khi được hỏi giờ nào anh đón con được, việc nào anh muốn nhận, người ta thường giữ lời hơn. Cách nói chuyện chia việc giữa vợ chồng khi cả hai đi làm có danh mục riêng trên trang.
Bao lâu thì khung khối thành thói quen?
Không có con số chung cho mọi người. Phần lớn gia đình thấy nhẹ đầu hơn sau vài tuần đầu, khi các việc lặp lại đã gắn được vào việc có sẵn. Đừng đánh giá khung sau một tuần có con ốm hay có đợt công việc dồn dập; hãy nhìn vào những tuần bình thường.
Ngày cuối tuần có cần chia khối không?
Nên có khung nhẹ hơn: một khối cho việc lớn của tuần như đi chợ và sơ chế, một khối chơi với con, một khối nghỉ. Cuối tuần không có khung thì thường bị việc nhà chiếm hết, đến tối chủ nhật mệt hơn cả ngày đi làm.