GioiGiang.comGiỏi Giang
Tình huống khó của mẹ đi làm

Ông bà ốm đúng lúc con còn nhỏ: mẹ đi làm bị kẹp giữa hai đầu lo

Bố mẹ già ốm cùng lúc con còn nhỏ và công việc không chờ: cách chia trách nhiệm trong anh chị em, sắp người trông, nói với nơi làm và giữ sức cho chính mình.

Vietnamese woman in office clothes holding the hand of an elderly mother seated on a hospital bed in Hue, toddler asleep in a stroller nearby, soft corridor light, faces hidden

Khi ông bà, người vốn trông cháu giúp, đổ bệnh đúng lúc con còn nhỏ, người mẹ đi làm mất cùng lúc hai thứ: người hỗ trợ và thời gian. Không ai thay được tình cảm của con với bố mẹ mình, nhưng việc chăm sóc thì chia được. Cách đi qua giai đoạn này là tách bạch ba nhóm việc: việc của người bệnh, việc của con nhỏ, việc ở cơ quan, rồi tìm cho mỗi nhóm một người chính và một người dự phòng.

Bài viết cho những gia đình vừa có ông bà nhập viện, vừa có ông bà bệnh mạn tính cần người chăm dài ngày, hay đơn giản là ông bà yếu đi không trông cháu được nữa. Phần dưới bàn cách chia việc trong anh chị em, sắp xếp lại chuyện trông con, nói chuyện với nơi làm và giữ sức cho người đứng giữa. Chuyện chuyên môn về bệnh thuộc về bác sĩ điều trị.

Vì sao giai đoạn này nặng hơn tưởng tượng

Với nhiều gia đình trẻ, ông bà là trụ cột trông cháu. Khi ông bà ốm, bài toán không chỉ là thêm một người cần chăm mà là mất người chăm con, đúng lúc cần thêm người chăm bệnh. Mẹ đi làm thường thấy mình phải có mặt ở ba nơi cùng lúc: bệnh viện, nhà trẻ, cơ quan.

Thêm vào đó là sức ép tình cảm. Người con, đặc biệt là con gái, thường tự thấy mình phải là người ở cạnh bố mẹ. Người con dâu thì có thể chịu kỳ vọng của họ hàng bên chồng. Cảm giác có lỗi kéo về nhiều phía: có lỗi với bố mẹ vì không ở viện đủ, có lỗi với con vì về muộn, có lỗi với đồng nghiệp vì hay vắng.

Nhận ra những sức ép này là thật giúp bạn bớt tự trách. Mục tiêu không phải làm hết mọi việc bằng chính tay mình, mà là đảm bảo mọi người cần chăm sóc đều được chăm sóc, bởi bạn hoặc bởi người bạn sắp xếp. Người tổ chức việc chăm sóc cũng đang chăm sóc.

Cũng nên chấp nhận rằng giai đoạn này sẽ có những tuần mọi thứ chỉ đạt mức tạm được: bữa ăn đơn giản hơn, nhà bừa hơn, việc ở cơ quan chậm hơn một chút. Hạ chuẩn tạm thời ở những chỗ không quan trọng là cách giữ sức cho những chỗ quan trọng.

Họp gia đình: chia việc trong anh chị em

Ngay khi biết bệnh của ông bà cần chăm dài, gọi một cuộc họp gia đình, trực tiếp hoặc gọi video. Đi theo thứ tự này để tránh cuộc họp thành cuộc kể công:

  1. Liệt kê việc trước, chưa nói ai làm. Trực viện ban ngày, trực đêm, đưa đi tái khám, nấu ăn theo dặn dò của bác sĩ, lo chi phí, giữ liên lạc với bác sĩ, lo giấy tờ bảo hiểm y tế.
  2. Mỗi người nói thật mình làm được gì. Người ở gần nhận việc cần có mặt, người ở xa nhận việc làm từ xa như chi phí, giấy tờ, đặt lịch, gọi người trông bệnh.
  3. Chọn một người đầu mối với bác sĩ. Một người nghe và ghi lại thông tin chính, rồi báo cho cả nhà, tránh mỗi người hỏi một kiểu.
  4. Chia ca theo tuần, ghi ra giấy. Ai trực những ngày nào, ai dự phòng khi người trực kẹt.
  5. Thống nhất chuyện tiền. Góp theo tỷ lệ nào, ai giữ, ghi chép ra sao. Người góp công nhiều có thể góp tiền ít hơn và ngược lại, miễn cả nhà thấy công bằng.
  6. Hẹn ngày xem lại. Bệnh tiến triển, sức người chăm thay đổi; lịch cần được sửa định kỳ.

Nếu bạn là người duy nhất ở gần, đừng để việc đó thành lý do gánh hết. Người ở xa vẫn có thể gánh phần tiền, phần giấy tờ, hoặc thuê người chăm bệnh thay một số ca.

Sắp lại chuyện trông con khi ông bà không trông được

Tìm người thay thế theo giai đoạn. Nếu ông bà chỉ ốm vài tuần, người trông theo giờ hoặc nhờ người thân là đủ. Nếu ông bà không thể trông cháu lâu dài nữa, đây là lúc tính chuyện nhà trẻ hay người giúp việc ổn định.

Đừng đưa con nhỏ vào viện thường xuyên. Môi trường bệnh viện không phù hợp cho trẻ nhỏ ở lâu và có nguy cơ lây bệnh. Cho con thăm ông bà ngắn, theo hướng dẫn của bệnh viện, thay vì mang con theo mỗi ca trực.

Giải thích cho con theo tuổi. Ông bà đang ốm, bác sĩ đang chữa, mẹ đi thăm nên về muộn. Trẻ hiểu được những câu ngắn và đúng sự thật hơn những câu giấu giếm.

Giữ nhịp sinh hoạt của con. Giờ ăn, giờ ngủ, nhà trẻ giữ nguyên càng nhiều càng tốt. Khi người lớn xung quanh đang rối, sự đều đặn là thứ giúp con bình tĩnh.

Nhờ chồng nhận phần con nhiều hơn trong giai đoạn này. Đây không phải giúp vợ, mà là phần của bố khi mẹ đang lo cho ông bà. Thống nhất rõ những buổi bố đưa đón, bố cho ăn, bố ru ngủ.

Nói chuyện với nơi làm việc và các quyền liên quan

Hầu hết quản lý đều hiểu chuyện bố mẹ ốm, nhưng họ cần biết bạn sẽ vắng thế nào để sắp việc. Báo sớm, nói rõ giai đoạn dự kiến, đề xuất cụ thể những buổi bạn làm được và những việc bạn cần người hỗ trợ. Nếu công ty cho làm việc tại nhà hay linh hoạt giờ, xin áp dụng trong một khoảng thời gian rõ ràng, hẹn ngày xem lại.

Về quyền nghỉ, Bộ luật Lao động 2019 có quy định về nghỉ phép năm, nghỉ việc riêng có hưởng lương trong một số trường hợp và nghỉ không hưởng lương khi thoả thuận được với người sử dụng lao động. Chăm bố mẹ ốm không giống chăm con nhỏ ốm, nên chế độ bảo hiểm xã hội khi nghỉ chăm con không áp dụng cho trường hợp này. Hỏi phòng nhân sự về các lựa chọn nghỉ mà công ty bạn có.

Nếu bạn cần nghỉ dài và lo ngại bị cho thôi việc, hoặc bị đối xử bất lợi vì vắng mặt, hãy ghi lại các trao đổi bằng văn bản và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký bất cứ giấy tờ gì. Đừng tự xin nghỉ việc trong lúc rối nếu chưa tính hết hệ quả về thu nhập và bảo hiểm.

Khi nào nên thuê người chăm bệnh

Nhiều gia đình ngại thuê người chăm bệnh vì sợ bị chê là không có hiếu. Nhưng khi con cái đều đi làm và có con nhỏ, thuê người cho một số ca là cách giữ cho cả nhà không cùng gục. Bảng dưới gợi ý cách cân nhắc:

Tình huốngGia đình tự chămNên tính thuê người
Nằm viện ngắn ngàyChia ca trong anh chị em là đủChỉ những đêm không ai trực được
Nằm viện dài ngàyBan ngày người nhà thay nhau thămCa đêm hoặc ca giữa tuần
Về nhà cần chăm hằng ngàyViệc tình cảm, trò chuyện, đưa đi khámViệc vệ sinh, ăn uống theo giờ
Người chăm chính đã kiệt sứcKhông nên cố thêmThuê ngay để người chăm được nghỉ

Khi thuê, hỏi kinh nghiệm chăm người bệnh tương tự, thoả thuận rõ việc và giờ giấc, và để người nhà vẫn giữ phần liên lạc với bác sĩ. Chi phí là khoản cả nhà cùng góp, không đổ lên người ở gần nhất.

Khi ông bà xuất viện về nhà: chuẩn bị gì cho tuần đầu

Nhiều gia đình nghĩ ra viện là xong phần khó, nhưng tuần đầu ở nhà thường lại là lúc cả nhà rối nhất: ông bà còn yếu, lời dặn của bác sĩ nhiều, con nhỏ vẫn cần người. Chuẩn bị trước những việc sau giúp đỡ hụt hơi:

  • Ghi lại lời dặn khi ra viện: lịch tái khám, cách dùng thuốc theo đơn, chế độ ăn, những dấu hiệu cần quay lại viện ngay. Hỏi lại bác sĩ hoặc điều dưỡng nếu chưa rõ, đừng đoán.
  • Sắp chỗ nằm an toàn: giường thấp, lối đi thông thoáng, đèn ngủ ban đêm, đồ chơi của con không để rải trên đường ông bà đi lại.
  • Tách giờ chăm ông bà và giờ chăm con: nếu ở cùng nhà, chọn người trực ông bà trong giờ cao điểm buổi sáng và buổi tối, khi mẹ đang bận nhất với con.
  • Dặn con nhẹ nhàng: ông bà mới khỏi, cần nghỉ, con chơi nhỏ tiếng ở phòng bên cạnh. Cho con một việc nhỏ như mang cốc nước cho ông để con thấy mình cũng giúp được.
  • Thống nhất ai là người gọi bác sĩ khi có thay đổi: người đầu mối ở viện tiếp tục làm việc này ở nhà.
  • Xem lại lịch chia ca sau hai tuần: nhu cầu chăm sóc thường giảm dần, có thể trả bớt người thuê hoặc bớt ca trực của anh chị em.

Nếu ông bà sống riêng, cân nhắc cho ông bà về ở tạm với một người con trong vài tuần đầu, hoặc thuê người ở cùng ban đêm. Quyết định này nên bàn với chính ông bà, vì nhiều người già rất muốn giữ nếp nhà mình.

Giữ sức cho người đứng giữa và khi nào cần giúp

Người vừa đi làm, vừa nuôi con nhỏ, vừa chăm bố mẹ ốm là người dễ kiệt sức nhất trong gia đình, và cũng là người ít được hỏi thăm nhất. Mỗi tuần, giữ cho mình ít nhất một buổi không phải chăm ai: không viện, không con, không việc. Nghe có vẻ ích kỷ, nhưng chính khoảng nghỉ đó giúp bạn chăm được lâu.

Ăn uống đều, ngủ đủ khi có thể, nói chuyện với một người bạn về những gì đang trải qua. Đừng giấu cảm giác mệt mỏi với chồng và anh chị em; họ không thể chia việc nếu không biết bạn đang quá tải.

Nếu bạn thấy mình mất ngủ kéo dài, khóc nhiều, cáu gắt với con, đau đầu hay mệt mỏi không rõ lý do, hãy đi khám và nói với bác sĩ về hoàn cảnh hiện tại. Chuyên gia tâm lý cũng là một chỗ dựa phù hợp. Chăm sóc người khác trong thời gian dài là một sức ép đã được biết rõ, có cách đỡ, không cần phải chịu một mình.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà không muốn thuê người lạ chăm thì sao?

Nghe lý do của ông bà, thường là ngại người lạ, sợ tốn tiền hay sợ con cái bỏ mặc. Giải thích rằng người được thuê chỉ làm một số việc, con cháu vẫn thăm và lo chính. Thử một thời gian ngắn, ông bà thấy quen thì dễ chấp nhận hơn.

Anh chị em không chịu chia việc công bằng thì làm sao?

Liệt kê việc cụ thể và thời gian mỗi người đã làm, nói bằng con số thay vì cảm xúc. Đề nghị người không có mặt được góp phần khác như tiền thuê người chăm. Nếu vẫn bế tắc, mời một người lớn trong họ hàng mà mọi người tôn trọng làm trung gian.

Có nên mang con nhỏ vào viện thăm ông bà không?

Có thể cho con thăm ngắn nếu bệnh viện cho phép và bác sĩ không dặn tránh. Chọn giờ vắng người, rửa tay trước và sau, không cho con ở lâu. Khi ông bà đang ốm nặng hoặc bệnh dễ lây, gọi video có thể là cách gặp nhau phù hợp hơn.

Chăm bố mẹ ốm có được nghỉ theo chế độ bảo hiểm xã hội không?

Chế độ khi nghỉ chăm người thân ốm của bảo hiểm xã hội gắn với con nhỏ, không áp dụng cho chăm bố mẹ. Bạn có thể dùng phép năm, nghỉ không lương theo thoả thuận, hoặc chế độ linh hoạt của công ty. Hỏi phòng nhân sự để biết các lựa chọn cụ thể.

Làm sao để bớt cảm giác có lỗi khi không ở viện cả ngày?

Nhớ rằng người bệnh cần được chăm sóc đủ, không nhất thiết bởi bạn mọi lúc. Khi bạn tổ chức được ca trực, đảm bảo có người ở bên và giữ liên lạc với bác sĩ, bạn đang làm đúng phần mình. Những lúc có mặt, ở bên thật sự thay vì vừa ngồi vừa lo việc.

Nếu ông bà cần người chăm lâu dài thì có nên nghỉ việc?

Đây là quyết định lớn, nên tính kỹ thu nhập, bảo hiểm, khả năng quay lại làm việc và những phương án khác như thuê người, chia ca, chuyển sang việc linh hoạt. Bàn với chồng và anh chị em trước. Nghỉ việc trong lúc mệt mỏi và rối thường là quyết định khó đảo ngược.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138