Nấu ăn cuối tuần cho cả tuần hiệu quả nhất khi bạn không nấu chín hết mọi thứ, mà chia làm ba phần: sơ chế sẵn nguyên liệu, nấu sẵn vài món chịu được để lâu, và để lại phần nấu tươi cho mỗi tối. Với cách này, một buổi chiều chủ nhật chừng hai giờ có thể giúp tối thường ngày chỉ còn khoảng hai mươi phút đứng bếp.
Bài này dành cho gia đình mà mẹ đi làm về sau năm giờ chiều, con còn nhỏ và đói sớm. Phần đầu là cách lên thực đơn đủ đơn giản để làm được, phần giữa là quy trình buổi nấu cuối tuần, phần cuối là nguyên tắc bảo quản và cách để bữa ăn không bị nhàm khi đã nấu sẵn.
Vì sao bữa tối là điểm nghẽn của ngày đi làm
Trong khối đón con và khối tối, bữa tối là việc chiếm nhiều thời gian nhất và cũng dễ gây căng nhất. Mẹ về đến nhà lúc con đã đói và mệt, trong khi cơm chưa nấu, rau chưa nhặt, thịt còn trong ngăn đá. Một tiếng đồng hồ trong bếp với đứa trẻ níu chân là công thức quen thuộc của những buổi tối cáu kỉnh.
Nhiều gia đình xoay xở bằng cách mua đồ ăn sẵn hoặc gọi giao đồ. Cách đó không sai, và trong những tuần bận nó là lối thoát hợp lý. Nhưng nếu làm thường xuyên, chi phí cộng dồn đáng kể và nhiều mẹ muốn tự kiểm soát việc con ăn gì, mặn nhạt thế nào.
Nấu ăn cuối tuần không phải là cách duy nhất, nhưng nó chuyển phần việc tốn thời gian nhất là đi chợ, rửa, thái, ướp sang lúc có thời gian và có thêm người phụ. Buổi tối thường ngày chỉ còn phần không làm trước được: nấu cơm, xào rau, hâm nóng. Điều quan trọng là đừng đặt mục tiêu nấu sẵn hoàn toàn bảy bữa; mục tiêu đúng là bốn năm bữa tối trong tuần không phải bắt đầu từ con số không.
Lên thực đơn tuần trong mười lăm phút
Thực đơn dài dòng là thứ khiến nhiều người bỏ cuộc ngay tuần thứ hai. Cách đơn giản hơn là làm theo khuôn:
- Chọn số bữa tối cần lo trong tuần. Trừ những tối ăn ở nhà ông bà, những tối chồng về sớm nấu, những tối định ăn ngoài. Thường còn bốn đến năm bữa.
- Mỗi bữa theo một khuôn cố định: một món mặn, một món rau, một món canh. Không cần sáng tạo món mới mỗi tối.
- Chọn hai món mặn nấu sẵn được và chịu để vài ngày, như thịt kho, cá kho, gà rim. Hai món mặn này dùng cho nửa đầu tuần.
- Chọn hai món mặn chỉ sơ chế và ướp sẵn, cấp đông theo phần, để nấu tươi vào nửa sau tuần: thịt thái sẵn để xào, cá đã làm sạch chia phần, tôm bóc sẵn.
- Rau và canh để nấu tươi mỗi tối, nhưng nhặt, rửa, để ráo sẵn những loại chịu được vài ngày trong tủ lạnh như cải, bí, cà rốt, su su.
- Ghi danh sách đi chợ theo khu vực trong chợ hoặc siêu thị: thịt cá, rau củ, đồ khô. Đi một vòng là xong.
Sau vài tuần, bạn sẽ có khoảng mười đến mười lăm món quen tay xoay vòng. Đó là bộ thực đơn của nhà mình, không cần nghĩ lại từ đầu mỗi chủ nhật nữa.
Phân loại: nấu sẵn, sơ chế sẵn hay để nấu tươi
Không phải món nào cũng nên nấu trước. Bảng dưới là cách chia theo nguyên tắc chung về độ ngon và độ an toàn; với từng món cụ thể, bạn dựa vào kinh nghiệm của nhà mình.
| Nhóm | Ví dụ món | Cách làm cuối tuần | Dùng vào lúc nào |
|---|---|---|---|
| Nấu sẵn chịu để | Thịt kho, cá kho, gà rim, ruốc, chà bông | Nấu chín, để nguội nhanh, chia hộp nhỏ, cho tủ lạnh | Nửa đầu tuần |
| Sơ chế và ướp, cấp đông | Thịt thái lát, thịt băm, cá làm sạch, tôm bóc vỏ | Chia mỗi túi đủ một bữa, ghi ngày bằng bút lên túi | Nửa sau tuần, rã đông trong ngăn mát từ tối hôm trước |
| Sơ chế, để ngăn mát | Củ quả cứng, rau lá đã nhặt để ráo | Rửa, để thật ráo, bọc giấy hoặc hộp có lỗ thoáng | Trong vài ngày đầu |
| Nấu tươi mỗi tối | Rau xanh xào luộc, canh rau, trứng | Không làm trước, chỉ chuẩn bị nguyên liệu | Mỗi tối |
| Nước dùng nấu sẵn | Nước hầm xương, nước luộc gà | Nấu nhiều, chia hộp, cấp đông | Làm nền cho canh hoặc cháo của con |
Cột cuối là gợi ý chung. Món đã nấu chín nên dùng trong vài ngày đầu; món nào có dấu hiệu lạ về mùi, màu hay độ nhớt thì bỏ, đừng tiếc. Với trẻ nhỏ, càng nên thận trọng hơn người lớn.
Buổi nấu chủ nhật: thứ tự để hai giờ là đủ
Phần dễ kéo dài nhất là làm từng món một từ đầu đến cuối. Làm song song theo thứ tự dưới đây thường gọn hơn nhiều, nhất là khi có chồng hoặc người nhà phụ một tay.
- Bật nồi hầm xương hoặc nồi kho trước tiên, vì đây là món cần thời gian lâu nhất mà không cần đứng canh.
- Trong lúc nồi đang sôi, sơ chế thịt cá: rửa, thái, chia túi, ướp những phần cần ướp. Làm hết đồ sống một lượt rồi rửa thớt dao một lần.
- Chuyển sang rau củ: nhặt, rửa, để ráo trên rổ. Củ quả cứng gọt và cắt sẵn cho hai ba ngày đầu.
- Nấu món mặn thứ hai trong lúc rau đang ráo.
- Để nguội các món nấu chín, chia hộp nhỏ theo bữa. Không cho cả nồi lớn còn nóng vào tủ lạnh.
- Dọn bếp, xếp tủ lạnh theo nguyên tắc đồ dùng trước để phía trước, đồ cấp đông xếp theo thứ tự ngày.
- Viết lên một tờ giấy dán tủ lạnh: tối thứ hai món gì, tối thứ ba món gì. Người nào về trước cũng biết lấy hộp nào ra.
Nếu có con lớn một chút, giao cho con những việc an toàn như rửa rau củ, xếp hộp, dán giấy. Con vừa có việc, vừa quen với chuyện cả nhà cùng lo bữa ăn.
Bảo quản an toàn: những nguyên tắc nên giữ
Để nguội nhanh rồi mới cất. Đồ nấu chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá lâu. Chia ra hộp nông và nhỏ giúp nguội nhanh hơn, rồi cho vào tủ lạnh ngay khi bớt nóng.
Rã đông trong ngăn mát, không rã đông ngoài bàn cả ngày. Tối hôm trước, chuyển túi thịt cá từ ngăn đá xuống ngăn mát. Sáng đi làm để ngoài bếp đến tối là cách nhiều nhà vẫn làm, nhưng với khí hậu nóng ẩm thì không nên.
Không cấp đông lại thịt cá sống đã rã đông. Đây là lý do nên chia túi đủ một bữa. Rã một túi, nấu hết túi đó.
Ghi ngày lên mọi hộp và túi. Một mẩu băng dính và cây bút là đủ. Đến giữa tuần, không ai nhớ hộp nào nấu hôm nào.
Hâm nóng kỹ và chỉ hâm phần sẽ ăn. Lấy ra phần đủ một bữa, hâm cho thật nóng đều. Không hâm đi hâm lại cả nồi nhiều lần.
Thực phẩm cho trẻ nhỏ cần cẩn thận hơn. Với trẻ còn ăn dặm hoặc mới ăn cơm, cách chế biến và bảo quản riêng nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Bài này không thay thế lời khuyên chuyên môn về dinh dưỡng của từng trẻ.
Tối thường ngày: hai mươi phút trong bếp trông như thế nào
Toàn bộ công sức cuối tuần chỉ có giá trị nếu buổi tối thực sự nhẹ hơn. Một buổi tối mẫu sau khi đã nấu ăn cuối tuần, ví dụ giả định cho một nhà bốn người, diễn ra theo trình tự sau:
- Vừa về đến nhà, vo gạo và bật nồi cơm trước khi làm bất cứ việc gì khác, kể cả thay đồ. Nồi cơm là việc lâu nhất mà không cần đứng canh.
- Lấy hộp món mặn đã ghi tên cho tối nay ra khỏi tủ lạnh, hoặc lấy túi thịt đã rã đông trong ngăn mát từ tối qua.
- Cho con một bữa phụ nhỏ như trái cây đã cắt sẵn nếu con đói, để con không níu chân trong lúc mẹ nấu.
- Đun nước nấu canh từ hộp nước dùng có sẵn, thả rau đã rửa vào khi nước sôi.
- Xào nhanh rau hoặc món thịt đã ướp; hâm món kho trong lúc chờ.
- Dọn mâm. Phần rửa bát giao cho người không nấu.
Khi mọi thứ đã sẵn chỗ, nhiều mẹ thấy phần căng nhất của buổi tối không còn là nấu nữa, mà chuyển thành thời gian ngồi cạnh con trong lúc nồi cơm chạy. Đó mới là thứ đáng giá nhất mà hai giờ chủ nhật mua được.
Giữ bữa ăn không nhàm khi đã nấu sẵn
Lời phàn nàn hay gặp nhất sau vài tuần nấu sẵn là cả nhà ăn thịt kho từ thứ hai đến thứ tư thấy ngán. Cách khắc phục không phải nấu thêm món, mà là đổi cách ăn cùng một món. Thịt kho bữa đầu ăn với cơm và dưa, bữa sau xé nhỏ trộn với trứng chiên, bữa nữa kẹp bánh mì cho bữa sáng. Gà luộc bữa đầu chấm muối tiêu, bữa sau xé phay trộn rau.
Phần nấu tươi mỗi tối là chỗ tạo cảm giác bữa ăn mới. Một đĩa rau xào khác loại, một bát canh khác vị là đủ để bữa tối thứ ba khác bữa tối thứ hai, dù món mặn giống nhau. Đây cũng là lý do không nên nấu sẵn rau xanh: rau xào để qua đêm vừa mất ngon, vừa khiến cả mâm có vẻ cũ.
Thêm một mẹo nhỏ: dành một tối trong tuần làm bữa đơn giản hẳn, như bún, mì, cháo, hoặc trứng và rau. Không có nghĩa là bỏ bê; đó là cách cho bếp và người nấu nghỉ một hôm. Trẻ con thường thích những bữa như vậy hơn người lớn nghĩ.
Khi tuần đó không kịp nấu cuối tuần
Sẽ có những cuối tuần con ốm, có đám cưới, có việc về quê. Lúc đó không cần bù bằng cách thức khuya nấu tối chủ nhật. Phương án dự phòng nên được nghĩ sẵn từ trước: trong ngăn đá luôn có vài túi thịt cá đã chia phần và một hai hộp nước dùng; trong tủ bếp có mì, bún khô, trứng.
Tuần không kịp nấu, bạn dùng kho dự phòng cho hai ba tối đầu, rồi tranh thủ một buổi tối giữa tuần sơ chế bù cho nửa cuối tuần. Hoặc đơn giản là chấp nhận mua đồ ăn chín ở chỗ quen cho một hai bữa. Hệ thống nấu ăn cuối tuần tốt là hệ thống chịu được một tuần hỏng mà không đổ cả.
Nếu bạn nhận ra tuần nào cũng không kịp, có thể buổi nấu đang quá tham. Thu nhỏ lại: chỉ sơ chế, không nấu sẵn; hoặc chỉ lo ba bữa thay vì năm. Một phiên bản nhỏ mà làm đều vẫn tốt hơn phiên bản lớn chỉ làm được một lần.
Câu hỏi thường gặp
Nấu sẵn rồi để tủ lạnh thì dùng được trong bao lâu?
Tuỳ món, cách nấu, độ kín của hộp và nhiệt độ thực tế của tủ lạnh nhà bạn, nên không có một con số chung cho mọi trường hợp. Nguyên tắc an toàn là món nấu chín ưu tiên dùng trong vài ngày đầu tuần, nửa sau tuần dùng đồ cấp đông nấu tươi, và bỏ ngay khi thấy mùi hay màu khác thường.
Tủ lạnh nhỏ không đủ chỗ cho cả tuần thì làm sao?
Ưu tiên chỗ cho đồ sơ chế cấp đông vì chúng xếp dẹt được. Chia túi thịt cá dàn mỏng rồi xếp đứng như xếp sách, tiết kiệm chỗ hơn nhiều so với hộp. Món nấu sẵn chỉ làm cho hai ba ngày đầu thay vì cả tuần.
Có nên dùng hộp nhựa để đựng đồ ăn nấu sẵn?
Nhiều gia đình dùng hộp thuỷ tinh cho món còn nóng hoặc món cần hâm bằng lò vi sóng, và hộp nhựa dùng cho thực phẩm cho đồ sống cấp đông. Nếu dùng hộp nhựa, nên chọn loại ghi rõ dùng cho thực phẩm và đọc hướng dẫn của nhà sản xuất về nhiệt độ.
Con nhỏ ăn riêng thì có nấu sẵn được không?
Được, nhưng với trẻ đang ăn dặm hoặc còn nhỏ, cách chế biến và thời gian bảo quản nên thận trọng hơn người lớn. Nhiều mẹ nấu sẵn nước dùng và chia phần nguyên liệu, còn bữa của con thì nấu tươi. Chi tiết về dinh dưỡng cho từng độ tuổi nên hỏi bác sĩ nhi.
Chồng không thích ăn đồ nấu sẵn thì làm thế nào?
Thử chuyển phần nấu sẵn sang chỉ sơ chế: thịt cá đã thái ướp, rau đã nhặt rửa, nhưng nấu tươi mỗi tối. Tối vẫn nấu nhưng chỉ mất mười lăm hai mươi phút. Cũng có thể mời anh chọn món cho tuần, người được chọn thường dễ chịu hơn.
Có cần đi chợ lại giữa tuần không?
Phần lớn gia đình vẫn cần một lần mua nhanh giữa tuần cho rau lá tươi, trái cây và sữa, vì những thứ này không để lâu được. Gộp lần mua đó vào khối đón con trên đường về thì không mất thêm một chuyến riêng.