Buổi tối của mẹ đi làm nhẹ hơn khi nửa giờ đầu sau khi về nhà dành trọn cho con, các việc tiếp theo đi theo một thứ tự quen thuộc, và giờ con đi ngủ được giữ ổn định để sau đó còn một khoảng cho mẹ. Phần lớn những buổi tối căng thẳng đến từ việc mọi thứ dồn vào cùng lúc khi cả mẹ lẫn con đều đã mệt.
Bài này đi qua từng đoạn của buổi tối, từ lúc mở cửa bước vào nhà đến lúc tắt đèn phòng con, và những cách nhiều gia đình đã dùng để buổi tối bớt hối hả. Không có buổi tối hoàn hảo; mục tiêu là phần lớn các tối trong tuần cả nhà đều có chút thời gian vui với nhau.
Vì sao giờ đầu tiên sau khi về nhà hay căng nhất
Khoảng thời gian từ lúc đón con đến bữa tối được nhiều phụ huynh gọi vui là giờ khó ở. Con đã ở trường cả ngày, đói, mệt, và vừa gặp lại mẹ nên muốn được ôm, được kể, được chú ý. Mẹ cũng vừa xong một ngày làm việc, đầu óc còn vương việc cơ quan, và trong đầu đã có danh sách việc phải làm ngay: nấu cơm, giặt đồ, tắm cho con.
Khi mẹ lao ngay vào bếp, con thường níu chân, quấy khóc hoặc làm điều gì đó để được chú ý. Mẹ phải vừa nấu vừa dỗ, việc nào cũng chậm, và chẳng mấy chốc ai cũng cáu. Nhiều mẹ kể rằng những lúc mình mất kiên nhẫn với con nhất thường rơi vào đúng khoảng giờ này.
Cách tiếp cận ngược lại nghe có vẻ phí thời gian nhưng thường hiệu quả hơn: dành mười lăm đến ba mươi phút đầu tiên chỉ ở bên con, không làm việc nhà. Khi đã được lấp đầy nhu cầu gần gũi, phần lớn trẻ chịu chơi một mình hoặc phụ mẹ việc nhỏ trong lúc mẹ nấu ăn.
Nửa giờ đầu: những việc nhỏ có tác dụng lớn
Nửa giờ đầu không cần hoạt động cầu kỳ. Những gợi ý dưới đây là cách nhiều mẹ dùng để nối lại với con sau một ngày xa nhau:
- Ngồi xuống ngang tầm con, ôm con và hỏi một câu cụ thể về ngày của con, ví dụ hôm nay con chơi với bạn nào, thay vì câu chung chung như hôm nay con có ngoan không.
- Cho con một bữa phụ nhỏ như trái cây hay sữa ngay khi về. Nhiều cơn quấy buổi tối thật ra là cơn đói.
- Cùng con làm một việc ngắn mà con thích: xếp hình, vẽ, chơi với thú bông, đi một vòng quanh khu nhà.
- Cất điện thoại ở một chỗ cố định gần cửa trong khoảng này. Tin nhắn công việc, trừ trường hợp thật gấp, có thể chờ.
- Nếu có hai con, dành vài phút riêng cho từng con nếu được, dù chỉ là một câu chuyện ngắn.
- Thay đồ, rửa tay cho cả hai mẹ con như một nghi thức đánh dấu đã về nhà.
Nếu chồng về trước, đây là phần anh làm tốt: đón con, chơi với con trong lúc mẹ thay đồ và nghỉ năm phút. Khi cả hai cùng về, một người chơi với con, một người bắt đầu bữa tối.
Thứ tự một buổi tối thường ngày
Bảng dưới là ví dụ giả định về trình tự buổi tối cho gia đình có con tuổi mầm non. Giờ giấc tuỳ nhà; điều quan trọng là trình tự giống nhau mỗi tối để con biết việc gì sẽ đến tiếp theo.
| Đoạn | Việc chính | Ai làm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Về nhà | Ăn nhẹ, ôm, chơi ngắn với con | Người về trước hoặc cả hai | Không làm việc nhà |
| Chuẩn bị bữa tối | Nấu những món đã sơ chế sẵn | Một người | Người kia chơi với con hoặc cho con phụ việc nhỏ |
| Bữa tối | Cả nhà ăn cùng nhau | Cả nhà | Tắt ti vi, không dùng điện thoại |
| Sau bữa tối | Dọn dẹp nhanh, soạn đồ cho sáng mai | Người không nấu dọn | Con lớn có thể phụ dọn bàn |
| Tắm và chuẩn bị ngủ | Tắm, đánh răng, thay đồ ngủ | Thay phiên theo ngày | Ánh sáng trong nhà dịu dần |
| Trước giờ ngủ | Đọc truyện, trò chuyện, ôm | Một người hoặc thay phiên | Không màn hình |
| Sau khi con ngủ | Thời gian của người lớn | Từng người | Việc còn lại để mai nếu không gấp |
Trình tự quen thuộc giúp trẻ dễ chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác mà không phản đối nhiều, vì con biết trước điều gì sẽ đến. Nó cũng giúp người lớn không phải quyết định lại mỗi tối.
Giữ giờ đi ngủ ổn định: chìa khoá của cả buổi tối
Giờ con ngủ quyết định thời gian còn lại của mẹ. Khi con ngủ muộn, phần thời gian của người lớn bị cắt ngắn, và sáng hôm sau con lại khó dậy. Một giờ đi ngủ ổn định giữ cho cả buổi sáng lẫn buổi tối dễ thở.
Ngược từ giờ ngủ để biết bắt đầu chuẩn bị lúc nào. Nếu muốn con ngủ vào một giờ nhất định, tính ngược lại thời gian đọc truyện, tắm, đánh răng để biết khi nào bắt đầu. Nhiều nhà phát hiện mình bắt đầu quá muộn.
Ánh sáng và màn hình. Giảm đèn sáng và tắt các màn hình trong khoảng trước giờ ngủ là lời khuyên phổ biến để trẻ dễ ngủ hơn. Mỗi trẻ phản ứng khác nhau; quan sát con mình.
Nghi thức ngắn và giống nhau. Cùng một trình tự mỗi tối: tắm, đồ ngủ, đánh răng, một câu chuyện, tắt đèn. Nghi thức càng quen thì con càng ít phản đối.
Khi con khó ngủ kéo dài. Nếu con thường xuyên khó ngủ, thức giấc nhiều lần, ngáy to hay có biểu hiện bất thường khi ngủ, nên hỏi bác sĩ nhi. Giấc ngủ của trẻ có nhiều nguyên nhân mà bố mẹ không tự đánh giá được.
Việc nhà buổi tối: làm ít đi và làm đúng lúc
Buổi tối là lúc nhiều mẹ cố làm cho xong mọi việc nhà còn tồn: giặt, phơi, lau, gấp. Kết quả là thời gian với con bị cắt vụn, và đến khi con ngủ thì mẹ vẫn chưa xong việc.
Một cách nghĩ hữu ích là chia việc nhà buổi tối thành hai nhóm. Nhóm phải làm tối nay: rửa bát, soạn đồ cho sáng mai, đổ rác. Nhóm có thể chờ: gấp quần áo, lau nhà, dọn tủ. Nhóm đầu làm nhanh sau bữa tối, nhóm sau dồn vào một hai tối cố định trong tuần hoặc cuối tuần.
Thêm một nguyên tắc nữa: việc nhà làm được cùng con thì làm cùng con trong giờ con thức, như cho đồ vào máy giặt, xếp tất theo đôi, tưới cây. Con có cảm giác được tham gia và học dần cách chăm lo nhà cửa. Việc nhà cần tập trung hay có nguy hiểm thì để sau khi con ngủ, nhưng giới hạn thời gian để không lấn mất phần nghỉ của mẹ. Cách soát và giảm bớt việc nhà có bài riêng trong danh mục này.
Một khoảng nhỏ cho mẹ sau khi con ngủ
Khi con đã ngủ, phần lớn mẹ đi làm còn lại một khoảng không dài trước khi chính mình cần đi ngủ. Khoảng này dễ bị chiếm bởi việc nhà còn sót, việc cơ quan mang về, hoặc lướt điện thoại vô định đến khuya.
Thử chọn trước một việc cho khoảng này, mỗi tối một việc là đủ: tắm thong thả, đọc vài trang sách, trò chuyện với chồng không về chuyện con, gọi cho bạn thân, làm một món đồ thủ công, hoặc đơn giản là đi ngủ sớm. Chọn trước thì ít bị trôi.
Nếu bạn đang thiếu ngủ vì con thức đêm, phần lớn khoảng này nên dành cho ngủ. Ngủ đủ không phải là lãng phí thời gian riêng, mà chính là thời gian riêng quý nhất trong giai đoạn con còn nhỏ. Nếu bạn thấy mình không thể ngủ dù rất mệt, hay thường xuyên buồn bã, lo âu vào buổi tối, nên nói với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Những buổi tối không theo nếp
Không phải tối nào cũng diễn ra như bảng ở trên. Một vài tình huống thường gặp và cách xoay xở nhẹ nhàng:
- Mẹ về muộn vì công việc: người ở nhà giữ trình tự cho con, mẹ về kịp thì tham gia phần đọc truyện. Gọi điện cho con một lúc trước giờ ngủ nếu không kịp về.
- Con ngủ trưa quá dài ở trường và tối không chịu ngủ: giữ nguyên nghi thức, cho con nằm yên nghe chuyện, không mở thêm hoạt động vui để con không hưng phấn hơn.
- Cả nhà đi ăn ngoài hoặc có khách: chấp nhận con ngủ muộn hơn một chút, quay lại nếp vào tối hôm sau.
- Mẹ quá mệt: chọn phiên bản rút gọn, bỏ tắm gội cầu kỳ, kể chuyện bằng lời thay cho đọc sách, đi ngủ cùng con.
- Con có bài về nhà ở tuổi tiểu học: chọn một khung giờ cố định sau bữa tối, ngắn và đều đặn, không kéo đến sát giờ ngủ.
Một buổi tối lệch nếp không làm hỏng thói quen. Nếp quen được xây từ phần lớn các tối, không phải từ từng tối hoàn hảo.
Thay phiên buổi tối giữa hai vợ chồng
Khi cả hai vợ chồng đều đi làm, nhiều nhà thấy buổi tối nhẹ hẳn khi chia theo đêm thay vì cùng làm mọi thứ. Tối thứ hai, tư, sáu là đêm của bố: bố lo tắm, đọc truyện và cho con ngủ, mẹ được nghỉ hoàn toàn sau bữa tối. Tối thứ ba, năm là đêm của mẹ. Cuối tuần làm cùng nhau hoặc chia tiếp.
Cách này có hai cái lợi. Thứ nhất, mỗi người có những tối chắc chắn được nghỉ, không phải tối nào cũng gồng. Thứ hai, con quen với việc cả bố lẫn mẹ đều cho mình đi ngủ được, nên những tối một người đi vắng không còn là cuộc giằng co.
Điều kiện để thay phiên chạy được là người không trực phải thật sự nghỉ, không đứng bên cạnh sửa cách người kia làm. Bố đọc truyện khác mẹ, tắm cho con nhanh hơn mẹ, nhưng con vẫn được chăm. Nếu giờ làm của hai người không đều, có thể chia theo tuần thay vì theo đêm, miễn là ai cũng biết trước tối nào mình trực.
Câu hỏi thường gặp
Con đòi chơi điện thoại hoặc xem ti vi mỗi khi mẹ nấu ăn, có nên cho không?
Nhiều gia đình dùng màn hình ngắn như một cách giữ con trong lúc nấu. Điều đáng cân nhắc là thời lượng, nội dung và việc đặt giới hạn rõ ràng. Cho con phụ việc nhỏ trong bếp hoặc chơi gần mẹ cũng là lựa chọn. Hướng dẫn về thời gian dùng màn hình theo độ tuổi nên tham khảo bác sĩ nhi.
Đi làm về mệt, có cần chơi với con lâu không?
Không cần lâu. Một khoảng ngắn mà mẹ thật sự chú tâm vào con thường có ý nghĩa hơn một khoảng dài mà tay vẫn cầm điện thoại. Sự chú tâm, không phải độ dài, là điều trẻ cảm nhận được.
Chồng về muộn thường xuyên thì buổi tối một mình xoay thế nào?
Rút gọn trình tự để một người làm được: nấu đơn giản, tắm nhanh, đọc truyện ngắn. Nhờ anh nhận những việc làm được khi về muộn như rửa bát, soạn đồ cho sáng mai. Chuyện chia việc khi một người thường về muộn có bài riêng trong danh mục chia việc với chồng.
Con không chịu ngủ một mình, mẹ phải nằm cùng đến khi con ngủ, có sao không?
Nhiều gia đình nằm cùng con trước giờ ngủ và đó là lựa chọn riêng của mỗi nhà. Nếu bạn muốn con tự ngủ dần, có thể làm từng bước nhỏ trong nhiều tuần. Nếu con khó ngủ kéo dài hoặc thức giấc nhiều, nên hỏi bác sĩ nhi.
Có nên làm việc cơ quan sau khi con ngủ?
Thỉnh thoảng thì không tránh được. Nhưng nếu thành thói quen hằng ngày, khối thời gian nghỉ của mẹ bị mất hẳn và sức khoẻ sẽ bị ảnh hưởng. Khi việc mang về nhà thường xuyên, nên trao đổi với quản lý về khối lượng công việc.
Làm sao để buổi tối có thời gian cho vợ chồng?
Sau khi con ngủ, thử dành một hai tối mỗi tuần cho hai người: ăn trái cây, xem một bộ phim, nói chuyện không về con. Đặt điện thoại xuống trong khoảng đó. Một khoảng ngắn đều đặn tốt hơn một buổi hẹn hiếm hoi.