Buổi sáng đưa con đi học bớt cuống khi phần lớn quyết định đã được đưa ra từ tối hôm trước, và giờ ra khỏi nhà được tính ngược từ giờ phải có mặt, không tính xuôi từ giờ thức dậy. Mặc gì, ăn gì, mang gì, ai đưa: bốn câu hỏi này trả lời xong trước khi đi ngủ thì buổi sáng chỉ còn là làm theo.
Bài này dành cho mẹ đi làm có con từ tuổi nhà trẻ đến đầu tiểu học. Phần đầu là việc chuẩn bị buổi tối, phần giữa là thứ tự việc buổi sáng, phần sau là những tình huống làm hỏng buổi sáng thường gặp: con không chịu dậy, con ăn chậm, đến cửa mới phát hiện thiếu đồ.
Vì sao buổi sáng là khối dễ vỡ nhất trong ngày
Buổi sáng có hai đặc điểm khiến nó khác mọi khối khác. Thứ nhất, nó có một mốc cứng ở cuối là giờ trường mở cửa và giờ vào làm, nên mọi sự chậm trễ đều dồn về phía sau, không có chỗ nào để giãn. Thứ hai, nó bắt đầu từ lúc cả nhà vừa tỉnh dậy, khi trẻ nhỏ còn ngái ngủ và người lớn chưa kịp tỉnh táo để xử lý chuyện bất ngờ.
Thêm vào đó, buổi sáng thường chứa nhiều quyết định nhỏ hơn ta tưởng. Con mặc áo nào khi trời trở lạnh, bữa sáng ăn gì, có cần mang áo mưa không, hôm nay có tiết thể dục cần giày không, ai đưa con nếu chồng có họp sớm. Mỗi quyết định chỉ mất vài giây, nhưng hàng chục quyết định liên tiếp lúc đầu óc chưa tỉnh là thứ làm mẹ thấy cuống.
Cách tiếp cận vì vậy không phải là dậy sớm hơn nữa, mà là chuyển quyết định sang buổi tối và giảm số việc buổi sáng xuống còn những việc chỉ làm được vào buổi sáng: thức dậy, vệ sinh, ăn, mặc, ra cửa. Nhiều gia đình thấy chỉ cần làm đúng điều này, buổi sáng ngắn đi đáng kể mà không ai phải dậy sớm thêm.
Năm việc làm từ tối hôm trước
Năm việc dưới đây mất tổng cộng chừng mười lăm đến hai mươi phút nếu gắn vào khoảng sau bữa tối hoặc trước giờ đọc truyện cho con. Làm đều đặn, chúng trở thành phản xạ.
- Soạn quần áo cho con và cho mình, để sẵn một chỗ cố định. Với trẻ lớn hơn một chút, cho con chọn giữa hai bộ từ tối để sáng không còn chuyện đổi ý.
- Soạn cặp hoặc ba lô của con và để ngay cạnh cửa: bình nước, khăn, quần áo dự phòng nếu trường yêu cầu, giấy tờ cần nộp. Xem tin nhắn của cô giáo trong ngày để biết hôm sau có gì đặc biệt.
- Quyết định bữa sáng. Nếu ăn ở nhà, chuẩn bị nguyên liệu sẵn trong tủ lạnh; nếu ăn ở trường hoặc mua dọc đường, biết trước sẽ mua ở đâu.
- Chốt ai đưa, ai đón ngày mai, nhắn lại trong nhóm gia đình nếu có thay đổi. Đây là việc hay bị bỏ qua nhất và gây rối nhiều nhất.
- Để chìa khoá, ví, thẻ ra vào cơ quan, đồ cần mang đi làm chung một chỗ gần cửa. Sạc điện thoại ở chỗ đó luôn nếu tiện.
Nếu tối nào cũng mệt đến mức không làm nổi cả năm việc, ưu tiên việc số hai và số bốn: thiếu đồ của con và nhầm người đưa đón là hai thứ khó sửa nhất vào buổi sáng.
Tính ngược giờ ra khỏi nhà
Cách hay dùng là bắt đầu từ giờ phải có mặt ở trường, trừ dần từng việc để ra giờ phải thức dậy. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một gia đình đưa con mẫu giáo rồi mẹ đi làm.
| Mốc | Thời lượng ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Con có mặt ở trường | Mốc gốc | Lấy giờ trường đề nghị có mặt, không lấy giờ đóng cổng |
| Di chuyển từ nhà đến trường | Thời gian thường đi cộng thêm phần kẹt xe hay gặp | Ngày mưa nên cộng thêm |
| Khoảng đệm ở cửa | Mười phút | Đi giày, tìm đồ, con muốn đi vệ sinh lần nữa |
| Mặc đồ và chuẩn bị | Tuỳ tuổi con | Trẻ tự mặc chậm hơn mẹ mặc giùm, nhưng nên để con tập |
| Ăn sáng ở nhà | Tuỳ thói quen | Không ăn ở nhà thì bỏ dòng này |
| Vệ sinh cá nhân của con | Tuỳ tuổi | Đánh răng, rửa mặt |
| Mẹ tự chuẩn bị | Tuỳ mỗi người | Nên xong trước khi gọi con dậy nếu được |
Cộng tất cả lại, bạn có giờ gọi con dậy và giờ mẹ dậy. Nếu con số ra sớm đến mức không thực tế, đó là lúc cân nhắc bỏ bớt: cho con ăn sáng ở trường nếu trường có, chuyển tắm sang buổi tối, hoặc đổi người đưa vào những ngày đặc biệt bận.
Thứ tự việc buổi sáng giúp mọi người bớt va nhau
Thứ tự quan trọng không kém thời gian. Một thứ tự gợi ý cho gia đình có một người lớn lo buổi sáng:
- Mẹ dậy trước con một khoảng ngắn, vệ sinh và mặc đồ đi làm xong. Khi con dậy, bạn chỉ còn việc của con.
- Gọi con dậy nhẹ nhàng, có thể kéo rèm cho ánh sáng vào phòng. Trẻ nhỏ thường cần vài phút nằm ôm trước khi chịu ra khỏi giường; tính sẵn khoảng đó.
- Cho con đi vệ sinh, đánh răng, rửa mặt trước khi ăn. Làm xong việc trong phòng tắm một lượt thì không phải quay lại.
- Ăn sáng. Đặt bữa sáng sẵn trên bàn trước khi gọi con để con ngồi vào là ăn.
- Mặc đồ sau khi ăn, nhất là với trẻ nhỏ hay làm đổ. Quần áo đã soạn từ tối nên không mất thời gian chọn.
- Đi giày, đeo cặp, kiểm tra nhanh chỗ để đồ cạnh cửa. Ra khỏi nhà.
Nếu nhà có hai người lớn, chia theo dòng việc chứ không chia theo đứa trẻ: một người lo bữa sáng và dọn, một người lo vệ sinh và quần áo. Chia theo dòng việc thì mỗi người chỉ cần nhớ phần của mình.
Khi con không chịu dậy, ăn chậm hoặc ăn vạ
Con không chịu dậy. Trẻ khó dậy buổi sáng thường là trẻ ngủ muộn hơn nhu cầu. Lùi giờ đi ngủ buổi tối thường hiệu quả hơn mọi cách gọi dậy. Trong lúc chờ điều chỉnh, có thể cho con một việc nhỏ thích thú ngay khi dậy như tự chọn đôi tất, thay vì bắt đầu ngày bằng câu dậy mau.
Con ăn chậm. Đặt một mốc rõ ràng mà trẻ hiểu được, ví dụ ăn đến khi kim đồng hồ chỉ số nào đó thì dọn, và giữ đúng mốc đó vài ngày liền. Phần ăn buổi sáng nên vừa phải; một bát quá đầy dễ khiến con nản và mẹ sốt ruột.
Con ăn vạ không muốn đi học. Ở giai đoạn đầu đi trẻ hoặc sau kỳ nghỉ dài, chuyện này rất thường gặp. Giữ nghi thức chia tay ngắn và giống nhau mỗi ngày, nói rõ ai sẽ đón và lúc nào. Kéo dài cảnh chia tay ở cổng thường làm con khóc lâu hơn.
Con đột nhiên đòi mặc bộ khác. Cho con quyền chọn từ tối là cách phòng tốt nhất. Buổi sáng thì đưa hai lựa chọn đã soạn, không mở tủ. Nếu con kiên quyết, đôi khi nhượng một chi tiết nhỏ như chiếc kẹp tóc rẻ hơn mười phút giằng co.
Con kêu mệt, đau bụng. Có khi là lo lắng, có khi là ốm thật. Nếu kèm sốt, nôn, li bì hoặc mẹ thấy con khác thường, nên cho con nghỉ và hỏi bác sĩ; cách chuẩn bị cho ngày con ốm đột xuất có bài riêng trong danh mục này.
Giao dần việc buổi sáng cho con theo độ tuổi
Buổi sáng nhẹ đi rất nhiều khi con tự làm được một phần. Không có mốc cứng cho từng tuổi, mỗi trẻ một nhịp; danh sách dưới chỉ là gợi ý để bạn thử, thấy con chưa sẵn sàng thì lùi lại, không so con mình với con nhà khác.
- Tuổi nhà trẻ: con tự cầm cốc uống nước, tự bỏ tất bẩn vào giỏ, chọn một trong hai đôi dép mẹ đưa. Mẹ vẫn làm gần hết, nhưng con có cảm giác được tham gia.
- Tuổi mẫu giáo bé: con tự đánh răng có mẹ đứng cạnh, tự xỏ dép, tự mang bình nước ra cửa. Lúc này nên chấp nhận con làm chậm hơn và chưa gọn.
- Tuổi mẫu giáo lớn: con tự mặc bộ đồ đã soạn sẵn, tự đeo ba lô, nhắc mẹ những thứ cô dặn mang. Có thể bắt đầu cho con tự kiểm chỗ để đồ cạnh cửa.
- Đầu tiểu học: con tự soạn cặp theo thời khoá biểu từ tối, tự gấp chăn, tự canh giờ ăn sáng bằng đồng hồ. Mẹ chuyển dần từ người làm sang người kiểm.
Giai đoạn mới giao việc, buổi sáng thường chậm hơn chứ không nhanh hơn. Nên bắt đầu vào cuối tuần hoặc những ngày không gấp, để con tập khi không ai phải hối. Vài tuần sau, thời gian mẹ bỏ ra để kiên nhẫn sẽ được trả lại bằng những buổi sáng con tự lo được phần của mình.
Người lớn cũng cần buổi sáng của mình
Nhiều chị kể buổi sáng của mình bắt đầu bằng việc mở điện thoại xem tin nhắn cơ quan ngay khi tỉnh dậy, rồi vừa nấu ăn vừa trả lời đồng nghiệp. Đến lúc ra cửa, đầu óc đã ở cơ quan còn tay vẫn đang buộc tóc cho con, và chính sự giằng co đó dễ biến thành cáu gắt với trẻ.
Một thay đổi nhỏ mà nhiều người thấy có ích là không mở tin nhắn công việc cho đến khi con đã ngồi vào bàn ăn hoặc đã ra khỏi nhà. Nếu tính chất công việc buộc phải theo dõi sớm, hãy dành một lần xem cố định, ví dụ ngay sau khi tự chuẩn bị xong, thay vì liên tục.
Bữa sáng của mẹ cũng hay bị bỏ. Ăn vội phần thừa của con hoặc nhịn đến trưa là chuyện quen thuộc. Chuẩn bị một phần đơn giản cho mình từ tối, như sữa chua, trái cây đã cắt, bánh mì, giúp bạn có sức cho cả buổi sáng làm việc. Chăm cho mình không phải ích kỷ; người lái cả buổi sáng của gia đình cần đủ năng lượng để lái.
Khi buổi sáng vẫn hỏng: cách xử lý trong năm phút
Dù chuẩn bị kỹ, vẫn có những buổi sáng mọi thứ trật hết. Con tè dầm, trời mưa to, xe không nổ máy. Lúc đó, mục tiêu không còn là đúng giờ hoàn hảo, mà là đưa con đến trường an toàn và giữ được bình tĩnh.
Việc đầu tiên là chọn bỏ cái gì. Bữa sáng có thể mua dọc đường hoặc ăn ở trường nếu trường có, tóc con có thể buộc đơn giản, việc dọn bếp để tối. Việc thứ hai là nhắn sớm: báo cô giáo con đến muộn một chút, báo đồng nghiệp hoặc quản lý mình đến muộn. Nhắn sớm mười phút thường nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với đến nơi rồi mới giải thích.
Việc thứ ba là sau buổi sáng tệ, đừng tự trách. Ghi lại một dòng xem điều gì gây ra chuyện, rồi tối đó xem có chỗ nào sửa được. Nếu cùng một nguyên nhân lặp đi lặp lại, như con luôn mất giày, thì đó là việc cần một chỗ để giày cố định, không phải chuyện mẹ kém. Buổi sáng tốt được dựng từ những buổi sáng hỏng đã được rút kinh nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đánh thức con sớm hơn để có thời gian thong thả?
Chỉ nên làm khi con đã ngủ đủ. Đánh thức trẻ sớm hơn mà giờ đi ngủ không đổi thường làm con mệt và buổi sáng khó hơn. Nếu muốn có thêm thời gian, cách bền hơn là cho con đi ngủ sớm hơn dần mỗi tối một chút, rồi mới dời giờ dậy.
Con ăn sáng ở trường thì buổi sáng ở nhà có cần cho ăn gì không?
Tuỳ khoảng cách từ lúc dậy đến giờ trường cho ăn và thể trạng của con. Một số trẻ cần chút sữa hoặc trái cây trước khi đi để không đói, số khác thì không. Nếu băn khoăn về dinh dưỡng của con, nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự đoán.
Hai con học hai trường khác nhau thì sắp xếp thế nào?
Đầu tiên xác định trường nào có giờ cứng hơn và xa hơn, đưa con đó trước. Nếu hai người lớn cùng đi được, chia mỗi người một tuyến. Nếu chỉ một người, cân nhắc xin cho con nhỏ hơn đến sớm ở trường nhận sớm, và chuẩn bị cặp của hai con ở hai chỗ khác nhau để không lẫn.
Làm sao để chồng tham gia buổi sáng nhiều hơn?
Nhận diện một dòng việc cụ thể anh nhận trọn, như lo bữa sáng hoặc đưa con đến trường vào những ngày nhất định, thay vì nhờ giúp từng việc lẻ. Việc nhận trọn thì người nhận tự nhớ, mẹ không phải nhắc. Cách nói chuyện chia việc có danh mục riêng trên trang.
Con hay quên đồ ở trường hoặc ở nhà, có cách nào bớt không?
Đặt một chỗ cố định cho cặp và đồ đi học, và cùng con kiểm tra theo một thứ tự giống nhau mỗi tối. Với trẻ lớn, có thể dán hình vẽ các món cần mang ở cạnh cửa để con tự đối chiếu. Mục tiêu là con dần tự làm được, không phải mẹ nhớ giùm mãi.
Buổi sáng mẹ hay cáu với con, phải làm sao?
Cáu buổi sáng thường đến từ việc quá nhiều thứ dồn vào một khoảng ngắn khi người lớn đã mệt. Giảm việc buổi sáng, ngủ đủ hơn và chuẩn bị từ tối thường giúp nhiều. Nếu bạn thấy mình cáu gắt kéo dài, buồn bã hay kiệt sức nhiều tuần liền, nên nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.