GioiGiang.comGiỏi Giang
Tình huống khó của mẹ đi làm

Bị đánh giá thấp vì hay xin nghỉ chăm con: nói chuyện với quản lý thế nào

Kỳ đánh giá bị trừ điểm vì hay vắng lo con: cách tách nhận xét về kết quả và về thái độ, chuẩn bị cuộc nói chuyện, đề xuất cách làm và biết khi nào cần hỏi luật.

Vietnamese woman in a blouse sitting across a desk from a manager in a glass meeting room in Da Nang, both seen from behind, closed folders on the table, afternoon light

Bị đánh giá thấp vì hay xin nghỉ chăm con thì việc đầu tiên là tách hai câu hỏi: kết quả công việc của bạn có thật sự giảm không, và người đánh giá đang chấm kết quả hay chấm sự có mặt. Hai trường hợp cần cách xử lý khác nhau. Nếu kết quả có giảm, bạn cần một kế hoạch bù và một thoả thuận làm việc mới. Nếu kết quả vẫn đạt mà điểm vẫn thấp, bạn cần bằng chứng và một cuộc nói chuyện thẳng thắn, và trong một số trường hợp cần hỏi về quyền của mình.

Bài này đi qua cách đọc lại bản đánh giá, chuẩn bị cuộc nói chuyện với quản lý, những câu nên nói, cách đề xuất cách làm việc để kỳ sau không lặp lại, và ranh giới pháp lý cơ bản. Đây là chuyện của rất nhiều người mẹ đi làm, không phải lỗi riêng của bạn, nhưng bạn có thể làm nhiều điều để thay đổi kết quả.

Đọc lại bản đánh giá: nhận xét về cái gì

Trước khi phản hồi, đọc kỹ từng nhận xét và xếp vào một trong ba cột. Việc này giúp bạn bình tĩnh và biết chỗ nào nên nhận, chỗ nào nên hỏi lại.

Loại nhận xétVí dụ cách viếtBạn nên làm gì
Về kết quả cụ thểDự án quý ba trễ hai tuần; chỉ tiêu đạt một phầnKiểm tra lại số liệu; nếu đúng thì nhận và đưa kế hoạch bù
Về sự có mặtHay vắng; ít tham gia họp; không sẵn sàng ở lại muộnHỏi rõ sự vắng mặt ảnh hưởng tới kết quả nào
Về thái độ chung chungChưa thật sự cam kết; ưu tiên gia đình hơn công việcĐề nghị ví dụ cụ thể; nhận xét không có ví dụ khó dùng để chấm điểm
Về năng lựcKỹ năng phân tích còn yếu ở mảng mớiNhận nếu có căn cứ, đề xuất kế hoạch học hỏi

Nếu phần lớn điểm trừ rơi vào cột thứ hai và thứ ba trong khi cột thứ nhất ổn, bạn có cơ sở để đề nghị đánh giá lại dựa trên kết quả. Còn nếu cột thứ nhất có vấn đề thật, hãy bắt đầu từ đó; bảo vệ một kết quả yếu bằng lý do con ốm hiếm khi giúp ích trong cuộc nói chuyện.

Gom bằng chứng trước khi nói chuyện

Một cuộc nói chuyện có số liệu khác hẳn cuộc nói chuyện chỉ có cảm xúc. Dành một hai buổi tối chuẩn bị:

  • Danh sách việc chính bạn đã làm trong kỳ, kèm kết quả đo được: doanh số, số hồ sơ xử lý, dự án hoàn thành, phản hồi của khách hàng.
  • Những mục tiêu đã được giao đầu kỳ và mức bạn đạt được với từng mục tiêu.
  • Số ngày bạn nghỉ, lý do, và việc bạn đã sắp xếp để công việc không bị gián đoạn trong những ngày đó, như bàn giao, làm bù, làm tại nhà.
  • Những lời khen hay ghi nhận bằng văn bản từ quản lý, đồng nghiệp, khách hàng trong kỳ.
  • Những lần bạn được hứa linh hoạt hoặc đồng ý nghỉ, nếu có tin nhắn hay thư xác nhận.
  • So sánh với tiêu chí đánh giá chung của công ty, nếu tài liệu đó có công bố nội bộ.

Đừng mang tất cả ra đặt lên bàn. Chọn ba bốn điểm mạnh nhất. Phần còn lại giữ cho mình, phòng khi cần trao đổi tiếp với cấp cao hơn hoặc phòng nhân sự.

Trong cuộc nói chuyện: những câu nên dùng

Mở bằng mong muốn chung. Ví dụ: em muốn hiểu rõ cách anh chị nhìn nhận công việc của em năm qua, để năm tới làm tốt hơn. Câu mở đó đặt hai người cùng phía, không phải bên cáo bên xử.

Hỏi trước khi phản bác. Ví dụ: nhận xét chưa thật sự cam kết, anh chị có thể cho em một hai ví dụ cụ thể không. Câu hỏi buộc nhận xét chung chung trở thành sự kiện cụ thể để bàn.

Đưa kết quả, không đưa lý do. Thay vì kể con ốm mấy lần, nói: trong kỳ em hoàn thành tám trên mười mục tiêu, hai mục chưa đạt là do lý do này, kế hoạch bù như sau.

Nhận phần đúng. Nếu có việc trễ thật, nhận thẳng thắn. Sự thẳng thắn làm những phản hồi khác của bạn đáng tin hơn.

Đề xuất thay vì phàn nàn. Kết thúc bằng một đề xuất cụ thể về cách làm việc kỳ tới, ví dụ thống nhất lịch làm tại nhà cố định, hay cách bàn giao khi bạn phải vắng đột xuất.

Xin ghi lại kết luận. Sau cuộc nói chuyện, gửi một thư ngắn tóm tắt những gì đã thống nhất. Lời nói dễ quên, văn bản thì không.

Đề xuất cách làm việc để kỳ sau không lặp lại

Phần lớn xung đột quanh chuyện xin nghỉ đến từ việc không ai biết trước bạn sẽ vắng khi nào và công việc khi đó ra sao. Một đề xuất làm việc rõ ràng giải quyết chỗ đó:

  1. Liệt kê những tình huống bạn thường phải vắng: con ốm, họp phụ huynh, nhà trẻ nghỉ, và tần suất ước tính trong năm.
  2. Với mỗi tình huống, ghi cách công việc vẫn chạy: làm tại nhà được bao nhiêu, ai là người dự phòng, việc gì dời được.
  3. Đề nghị một hai ngày làm việc tại nhà cố định trong tuần nếu tính chất công việc cho phép, để sự linh hoạt có khung thay vì xin lắt nhắt.
  4. Thống nhất cách báo vắng đột xuất: báo qua kênh nào, trước mấy giờ, kèm bàn giao gì.
  5. Đặt mục tiêu theo kết quả cho kỳ tới, để lần đánh giá sau dựa trên việc bạn làm được chứ không dựa trên số giờ ngồi ở bàn.
  6. Hẹn một buổi trao đổi giữa kỳ để kiểm tra đề xuất có hiệu quả không.

Quản lý có thể không đồng ý hết. Nhưng một đề xuất bằng văn bản cho thấy bạn nghiêm túc với công việc, và trở thành mốc để hai bên đối chiếu sau này.

Ranh giới pháp lý cơ bản

Bộ luật Lao động 2019 có những nguyên tắc bảo vệ lao động nữ: cấm phân biệt đối xử vì giới tính, tình trạng hôn nhân, mang thai, nuôi con nhỏ; người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng hay sa thải vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con nhỏ trong thời gian luật quy định. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng quy định chế độ cho người lao động nghỉ chăm con nhỏ ốm theo điều kiện cụ thể.

Những ngày nghỉ hợp lệ theo chế độ, có giấy tờ đúng quy định, là quyền của bạn. Một bản đánh giá trừ điểm trực tiếp vì những ngày nghỉ hợp lệ đó, hay dẫn đến hạ bậc, cắt thưởng, chuyển việc bất lợi, có thể đặt ra câu hỏi về phân biệt đối xử. Tuy vậy, ranh giới giữa đánh giá kết quả công việc và phân biệt đối xử thường không rõ trên giấy, và mỗi trường hợp phụ thuộc vào hợp đồng, nội quy và cách đánh giá cụ thể.

Nếu bạn nghĩ mình đang bị đối xử bất công vì nuôi con nhỏ, hãy giữ lại bản đánh giá, các thư từ trao đổi, giấy tờ nghỉ hợp lệ, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định khiếu nại hay ký bất cứ văn bản gì. Ở nhiều công ty, công đoàn cơ sở và phòng nhân sự cũng là kênh trao đổi trước khi đi xa hơn.

Khi nói chuyện không đi tới đâu

Có những môi trường mà dù bạn làm tốt đến đâu, văn hoá vẫn đánh giá theo số giờ có mặt và coi người có con nhỏ là kém cam kết. Khi đã thử nói chuyện, đã đề xuất cách làm, đã cải thiện những gì thuộc về mình mà tình hình không đổi, đây là thông tin quan trọng về nơi làm việc, không phải về giá trị của bạn.

Lúc này bạn có vài lựa chọn: trao đổi với cấp trên của quản lý hoặc phòng nhân sự với hồ sơ đã chuẩn bị; xin chuyển sang bộ phận khác có quản lý phù hợp hơn; hoặc bắt đầu tìm một nơi làm việc trân trọng kết quả hơn. Không có lựa chọn nào là thua cuộc. Quyết định nên dựa trên tình hình tài chính gia đình, thị trường việc làm trong ngành và sức khoẻ tinh thần của bạn.

Nếu bạn tính chuyển việc, đừng nghỉ ngang khi chưa có chỗ mới, và giữ thái độ chuyên nghiệp đến ngày cuối. Trong buổi phỏng vấn ở chỗ mới, bạn có thể hỏi về chính sách làm việc linh hoạt và cách công ty đánh giá hiệu suất để tránh gặp lại tình huống cũ.

Giữ tinh thần sau một kỳ đánh giá tệ

Một bản đánh giá thấp vì lý do bạn thấy không công bằng có thể làm mất ngủ, mất động lực nhiều tuần. Cảm giác bị phạt vì làm mẹ rất khó nuốt. Cho phép mình buồn, rồi đặt nó vào đúng chỗ: đó là một nhận xét của một người trong một kỳ, không phải bản án cho cả sự nghiệp.

Nói chuyện với một đồng nghiệp tin cậy hoặc một người bạn cũng là mẹ đi làm, để có góc nhìn từ bên ngoài. Viết ra những gì bạn đã làm được trong năm. Nhiều người sau khi viết ra mới nhận ra mình đã làm nhiều đến thế nào trong điều kiện khó.

Nếu cảm giác chán nản kéo dài, ảnh hưởng tới giấc ngủ, việc ăn uống, sự kiên nhẫn với con, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý. Áp lực công việc kết hợp áp lực nuôi con nhỏ là gánh nặng thật, được giúp đỡ là bình thường.

Kỳ đánh giá tới bắt đầu từ ngày mai. Ghi lại kết quả công việc hằng tháng vào một tệp riêng, kèm những lần bạn vắng và cách bạn đã sắp xếp. Đến kỳ sau, bạn không phải lục lại trí nhớ, và người đánh giá cũng khó bỏ qua những gì đã được ghi rõ từng tháng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nói với quản lý lý do cụ thể mỗi lần xin nghỉ không?

Nói ngắn gọn là đủ: con ốm, phải đưa con đi khám, nhà trẻ nghỉ. Bạn không cần kể chi tiết bệnh của con. Quan trọng hơn lý do là cách bạn sắp xếp công việc trong ngày vắng, đó là điều quản lý thật sự cần biết.

Đồng nghiệp không có con hay phàn nàn phải gánh thay thì sao?

Nghe họ và ghi nhận. Đề nghị cách trao đổi qua lại, như bạn nhận việc của họ những ngày họ cần nghỉ hoặc cần tập trung. Đề xuất với quản lý một cơ chế dự phòng rõ ràng để gánh nặng không rơi mãi vào một người.

Có nên ký vào bản đánh giá khi không đồng ý?

Nhiều công ty yêu cầu ký để xác nhận đã nhận đánh giá, không phải đồng ý. Đọc kỹ mẫu, nếu có ô ý kiến thì ghi ngắn ý kiến của bạn. Nếu bản đánh giá dẫn tới hệ quả lớn như hạ bậc hay chấm dứt hợp đồng, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.

Làm việc tại nhà có làm đánh giá tệ hơn không?

Có thể, nếu không ai nhìn thấy kết quả của bạn. Khi làm tại nhà, gửi cập nhật ngắn cuối ngày về việc đã xong, trả lời đúng giờ đã hẹn, và có mặt ở các buổi họp quan trọng. Sự hiện diện qua kết quả thay thế sự hiện diện ở bàn làm việc.

Bố của con có nên chia số ngày nghỉ chăm con không?

Nên. Nếu cả hai vợ chồng cùng đi làm và cùng đóng bảo hiểm xã hội, chia ngày nghỉ giúp không ai bị dồn vào cảnh vắng nhiều nhất phòng. Điều này cũng giúp nơi làm việc của cả hai quen với chuyện bố mẹ đều chăm con.

Có nên nhắc chuyện bị đánh giá thấp khi phỏng vấn chỗ làm mới?

Không cần kể chi tiết. Nếu được hỏi lý do chuyển việc, nói về điều bạn đang tìm kiếm, như môi trường đánh giá theo kết quả và có chính sách linh hoạt. Nói tiêu cực về chỗ cũ thường để lại ấn tượng không tốt dù bạn có lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138