Lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi vợ sinh con, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Số ngày nghỉ khác nhau tuỳ cách sinh: sinh thường, sinh mổ, sinh non, sinh đôi trở lên; và những ngày nghỉ này phải được dùng trong một khoảng thời gian nhất định tính từ ngày vợ sinh. Trong những ngày đó, người chồng nhận trợ cấp từ quỹ bảo hiểm thay vì lương.
Với người mẹ đi làm, những ngày chồng được nghỉ không chỉ là chuyện của chồng. Đó là khoảng thời gian quý để có người bên cạnh lúc sức khoẻ yếu nhất, để hai vợ chồng cùng học chăm con, và để đặt nền cho việc chia nhau chăm con sau này. Bài này giải thích chế độ theo nguyên tắc, giấy tờ cần có, và cách hai vợ chồng sắp lịch nghỉ để những ngày đó có ích nhất.
Chế độ của người chồng theo nguyên tắc
Điều kiện cơ bản là người chồng đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thời điểm vợ sinh con. Điều kiện về thời gian đóng của người chồng được quy định khác với của người mẹ, và mỗi khoản (ngày nghỉ, trợ cấp một lần) có điều kiện riêng; nhân sự là người kiểm tra quá trình đóng của chồng và trả lời chính xác nhất.
Số ngày nghỉ được tính theo ngày làm việc và khác nhau theo cách vợ sinh. Sinh mổ, sinh non, sinh đôi trở lên thường được nghỉ nhiều ngày hơn sinh thường một con. Theo quy định hiện hành, người chồng có thể nghỉ một lần hoặc chia thành nhiều lần, miễn là nằm trong khoảng thời gian quy định, thay vì bắt buộc nghỉ một mạch. Hãy hỏi nhân sự số ngày cụ thể cho trường hợp của gia đình bạn và khoảng thời gian được phép dùng.
Ngoài những ngày nghỉ, trong một số trường hợp người chồng còn liên quan tới khoản trợ cấp một lần khi sinh con, chẳng hạn khi người vợ không tham gia bảo hiểm xã hội. Điều kiện cụ thể có quy định riêng. Nếu vợ đang làm tự do, buôn bán nhỏ, nội trợ hoặc làm ở nơi không đóng bảo hiểm, người chồng nên hỏi nhân sự công ty mình về khoản này.
Tóm tắt chế độ của chồng và của vợ
Đặt hai chế độ cạnh nhau giúp hai vợ chồng thấy mỗi người được gì, từ đó lên kế hoạch chung:
| Nội dung | Người mẹ đi làm | Người chồng đi làm |
|---|---|---|
| Thời gian nghỉ | Sáu tháng trước và sau sinh, thêm nếu sinh đôi trở lên | Một số ngày làm việc, tuỳ cách sinh |
| Thời điểm nghỉ | Bắt đầu tối đa hai tháng trước sinh | Trong một khoảng thời gian kể từ ngày vợ sinh, có thể chia nhiều lần |
| Ai trả tiền | Quỹ bảo hiểm xã hội, nếu đủ điều kiện | Quỹ bảo hiểm xã hội, nếu đang đóng |
| Trợ cấp một lần khi sinh | Người mẹ đủ điều kiện nhận | Trong một số trường hợp, như khi vợ không tham gia bảo hiểm |
| Bảo vệ việc làm | Không bị sa thải vì mang thai, nghỉ sinh, nuôi con dưới 12 tháng | Hỏi nhân sự các bảo vệ áp dụng cho người cha nuôi con nhỏ |
Bảng không ghi số ngày và mức tiền vì chúng phụ thuộc vào quy định chi tiết và tiền lương đóng bảo hiểm của từng người. Mục đích của bảng là để hai vợ chồng không bỏ sót quyền nào khi lên kế hoạch.
Giấy tờ và thủ tục cho người chồng
Thủ tục của chồng thường đơn giản hơn của vợ, nhưng hay bị quên vì ai cũng bận lo cho mẹ và con. Trình tự gợi ý:
- Khi vợ mang thai những tháng cuối, chồng báo cho quản lý dự sinh và kế hoạch nghỉ, để công ty sắp xếp người thay.
- Hỏi nhân sự trước: số ngày nghỉ cho các trường hợp sinh, khoảng thời gian được dùng, giấy tờ cần nộp.
- Khi con chào đời, chụp lại giấy chứng sinh của con. Nếu vợ sinh mổ hoặc sinh non, hỏi cơ sở y tế giấy xác nhận để chồng được nghỉ theo đúng trường hợp.
- Xin nghỉ theo quy trình công ty, ghi rõ lý do là nghỉ chế độ khi vợ sinh con.
- Sau khi đi làm lại, nộp giấy tờ cho nhân sự trong thời hạn công ty yêu cầu, sau đó có giấy khai sinh thì bổ sung nếu được đề nghị.
- Theo dõi khoản trợ cấp được thanh toán; nếu chậm lâu, hỏi nhân sự.
Một lưu ý: những ngày nghỉ của chồng có thời hạn sử dụng tính từ ngày vợ sinh. Nếu để quá khoảng thời gian đó mới xin nghỉ, có thể mất quyền hưởng chế độ. Ghi ngày hết hạn vào lịch ngay khi con chào đời.
Dùng những ngày nghỉ của chồng vào lúc nào hiệu quả nhất
Nghỉ ngay quanh ngày sinh. Những ngày vợ ở viện và mới về nhà là lúc cần người nhất: đi lại, giấy tờ, chăm mẹ sau sinh, học cách thay tã, tắm cho con. Nhiều gia đình dùng phần lớn ngày nghỉ của chồng cho giai đoạn này.
Giữ lại vài ngày cho tuần thứ hai, thứ ba. Khi người thân giúp đỡ trong tuần đầu đã về, người mẹ thường mệt nhất vì thức đêm liên tục. Nếu luật cho chia ngày nghỉ, giữ lại vài ngày cho giai đoạn này là cách hợp lý.
Nối với phép năm. Chồng có thể dùng thêm ngày phép năm của mình nối vào những ngày nghỉ chế độ, nếu công ty đồng ý, để kéo dài thời gian ở nhà.
Kế hoạch cho những lần đi tiêm, khám của con. Trong những tháng đầu, con có lịch tiêm chủng và khám định kỳ. Nếu chồng có thể sắp xếp đưa vợ con đi, mẹ sẽ không phải một mình bế con đi lại.
Đừng dùng ngày nghỉ để làm việc từ xa. Ngày nghỉ chế độ không phải ngày làm việc tại nhà. Nếu công ty liên tục liên lạc, chồng nên nhắc rằng mình đang nghỉ theo chế độ và chỉ trả lời việc thật sự gấp.
Những ngày chồng nghỉ là nền cho cách chia việc sau này
Những tuần đầu sau sinh không chỉ là chuyện chăm sóc. Đó là lúc thói quen của gia đình được hình thành: ai dậy đêm, ai thay tã, ai pha sữa, ai biết con thích được bế kiểu nào. Nếu người chồng chỉ đứng ngoài nhìn trong giai đoạn này, sau đó sẽ khó tham gia hơn, vì mọi kỹ năng đã nằm hết ở người mẹ. Ngược lại, nếu chồng tự tay làm từ những ngày đầu, việc chia nhau chăm con khi mẹ đi làm lại sẽ tự nhiên hơn nhiều.
Điều này không có nghĩa là đánh giá người chồng giỏi hay không giỏi. Nhiều người bố muốn tham gia nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, hoặc lo làm sai. Người mẹ có thể giúp bằng cách giao trọn một phần việc, chẳng hạn tắm cho con buổi tối, và để chồng làm theo cách của mình, không sửa từng động tác. Cách nói chuyện vợ chồng về chia việc khi mẹ đi làm có danh mục riêng trên trang.
Với gia đình có ông bà giúp đỡ, những ngày chồng nghỉ cũng là dịp để hai vợ chồng cùng thống nhất cách chăm con trước khi việc chăm sóc chia cho nhiều người. Thống nhất sớm giúp tránh những va chạm không cần thiết sau này.
Khi người chồng gặp khó ở công ty
Không phải người chồng nào cũng dễ dàng xin nghỉ. Ở một số nơi, đàn ông nghỉ chăm vợ sinh vẫn bị nhìn như chuyện lạ, hoặc quản lý ngầm mong họ "nghỉ một hai hôm là được". Đây là quyền theo luật bảo hiểm, không phải ưu ái. Người chồng nên chủ động báo sớm, sắp xếp người thay, và xin nghỉ đúng quy trình như mọi chế độ khác.
Nếu công ty từ chối hoặc gây khó, người chồng có thể đề nghị nhân sự trả lời bằng văn bản, viện dẫn chế độ thai sản cho lao động nam theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Phần lớn trường hợp được giải quyết ở bước này, vì nhân sự hiểu rằng những ngày nghỉ này do quỹ bảo hiểm trả, công ty không phải trả lương.
Trong tình huống phức tạp hơn, như bị đánh giá thấp hay bị gây áp lực vì đã nghỉ, người chồng có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Người vợ cũng có thể giúp bằng cách chuẩn bị sẵn giấy tờ từ cơ sở y tế để thủ tục của chồng không bị chậm. Khi người bố dùng đủ ngày nghỉ của mình mà không bị làm khó, đồng nghiệp nam đi sau cũng thấy việc đó là bình thường, và nơi làm việc dần thân thiện hơn với cả những người mẹ.
Ví dụ giả định: một gia đình sắp lịch nghỉ
Anh Tùng và chị Hằng cùng đi làm ở Thành phố Hồ Chí Minh, ông bà nội ngoại đều ở Quảng Ngãi. Chị dự sinh vào giữa tháng Mười, bác sĩ đã báo trước khả năng sinh mổ. Từ tháng thứ tám, hai vợ chồng ngồi lại với một tờ giấy trắng, chia các mốc: ngày chị bắt đầu nghỉ, ngày dự sinh, tuần mẹ của chị ra ở cùng, ngày bà phải về quê.
Anh Tùng hỏi nhân sự công ty mình số ngày được nghỉ cho trường hợp sinh mổ và khoảng thời gian được dùng, rồi chia làm hai đợt: đợt đầu từ ngày chị vào viện tới khi về nhà ổn định, đợt sau đúng tuần bà ngoại về quê, vì đó là lúc chị sẽ một mình với con lần đầu. Anh nối thêm hai ngày phép năm vào đợt sau. Ngày hết hạn được dùng chế độ, anh ghi vào lịch điện thoại ngay hôm con chào đời.
Chị Hằng lo phần giấy tờ y tế cho cả hai: xin bản sao giấy chứng sinh và giấy xác nhận sinh mổ, chụp ảnh gửi chồng ngay trong ngày. Nhờ có kế hoạch, không ai trong hai người phải xin nghỉ đột xuất, và quản lý của anh Tùng biết trước hai đợt vắng để sắp xếp người thay. Đây chỉ là ví dụ giả định; số ngày và cách chia của gia đình bạn phụ thuộc quy định áp dụng và tình huống sinh thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Chồng làm tự do không đóng bảo hiểm có được hưởng không?
Chế độ nghỉ khi vợ sinh dành cho lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Người làm tự do không có chế độ này, nhưng gia đình vẫn nên sắp xếp để chồng dành thời gian ở bên vợ con những tuần đầu.
Vợ sinh ở quê, chồng làm ở thành phố thì xin nghỉ thế nào?
Thủ tục không phụ thuộc nơi vợ sinh. Chồng cần giấy tờ của cơ sở y tế nơi vợ sinh, như giấy chứng sinh của con. Nên báo công ty sớm để sắp xếp, vì đi lại xa cũng chiếm một phần thời gian nghỉ.
Con sinh non thì chồng có được nghỉ nhiều hơn không?
Luật có tính tới những trường hợp đặc biệt như sinh mổ, sinh non, sinh đôi, với số ngày nghỉ khác nhau. Hãy hỏi nhân sự và chuẩn bị giấy xác nhận của cơ sở y tế để được hưởng đúng trường hợp của gia đình.
Vợ không đi làm thì chồng có được trợ cấp gì thêm không?
Trong một số trường hợp, khi người vợ không tham gia bảo hiểm xã hội, người chồng đủ điều kiện có thể nhận khoản trợ cấp một lần khi sinh con. Điều kiện cụ thể có quy định riêng; người chồng nên hỏi nhân sự công ty mình.
Vợ chồng cùng làm một công ty thì chế độ của hai người có ảnh hưởng nhau không?
Mỗi người hưởng chế độ riêng theo quá trình đóng bảo hiểm của chính mình, vợ nghỉ sinh không làm mất những ngày nghỉ của chồng. Điều cần là báo sớm để công ty sắp xếp người thay cho cả hai vị trí trong cùng một khoảng thời gian.